De magie en humor van een stad

Net als iedere toerist in Praag loop ik over de 502 meter lange Karelsbrug. En wat valt me op? Het prachtige uitzicht over de Moldau?...

Nee, wat me opvalt, zijn de reisgidsen waarmee al die mensen lopen. Veel van de omslagen zijn wit; dat zijn Eyewitness-guides of vertalingen, in het Nederlands (Capitool Reisgidsen), Duits of Frans. Op de achterkant van Capitool wordt de populariteit bij het grote publiek verklaard: 'De gids die laat zien waar andere alleen over schrijven' en: 'Meer dan 550 kleurenfoto's, speciaal voor deze gids vervaardigd'. De uitgevers hebben de prijs van het dure kleurendrukwerk omlaag geduwd door internationaal samen te werken: ¿ 49,90. Standaard Uitgeverij, die een nóg bontere gids op de markt brengt, werkt net zo: ¿ 59,90.

De koffer van Bagage telt nog twintig andere gidsen over Praag, en het is een lust om ze op een terrasje onder aan de Karelsbrug, op het eiland Kampa, op beschrijvingen van die brug na te vlooien. Alle schrijvers kunnen tellen: zestien pijlers en dertig beelden. Eén illustrator, van de Standaard Gids, heeft in zijn tekening acht beelden van de brug verwijderd. Pas als je goed kijkt, zie je dat hij ze alle acht los door de tekst heeft gestrooid.

Is de veertiende-eeuwse brug eigenlijk wel 502 meter lang (Capitool)? Of misschien 526 meter (Standaard Gids), 520 meter (Zeven Dagen Praag, Marco Polo, Allert de Lange), of toch 516 (Thomas Cook, Dominicus, ANWB)?

En de eieren die volgens de legende door het cement geroerd waren om het steviger te maken? Capitool besteedt er één zinnetje aan. Volgens Standaard moesten de eieren op zeker moment van ver weg aangesleept worden omdat ze in Praag zelf op waren en er een dom dorp was dat ze hardgekookt aanleverde. De Time Out Guide meldt als enige dat er een tijdje eierenbelasting zou zijn geheven. Eén gids beweert dat de bruggenbouwers zelfs wijn door de mortel hebben gemengd.

Komt de ober al? Wat schrijven de kritisch getoonzette Time Out Guide en The Rough Guide over de bediening in de horeca? De waarheid: dat die, bijna acht jaar na de fluwelen revolutie, nog een communistisch geïnspireerd tempo kan hebben. Alle tijd om te lezen.

Je hebt de dunne gidsjes (Berlitz, ANWB, Globetrotter en Allert de Lange), de kijkgidsen (Capitool en Standaard) en je hebt de leesgidsen. Goede, persoonlijk getinte, kritische informatie is te vinden in Prague (Cadogan city guides). Schrijver Sadakat Kadri heeft een Pakistaanse vader en een Finse moeder, werkt in Londen en zag kans om - in twee jaar tijd - Praag, zijn magie en humor zó te doorgronden dat de recensent van The Observer Kadri's boek betitelde als 'de beste gids' die hij ooit had gelezen tijdens zijn levenslange verslaving aan dit genre. De schaarse zwart-wit illu

straties zijn jammer genoeg mallotig.

Wanneer verschijnt de eerste reisgids die het sublieme kijkwerk met het sublieme leeswerk combineert?

Andere mooie leesgidsen - met sobere, maar doeltreffende illu

straties - zijn Odyssee, The Rough Guide. De Time Out Guide ('Czechs laugh in the face of heart disease - and then die from it') wint het wat mij betreft. Geestig en spits geschreven. Ook de zwart-wit illustraties weten het meest te boeien.

U Dubu (Záhrebská 14, Praag 2, geen telefoon) is een kroeg die er nog net zo uitziet als in de jaren vijftig en die op het eerste gezicht niet afwijkt van ieder ander Praags bierhuis, schrijft de Time Out Guide. Inderdaad, stevige, oudere mannen met baarden zitten aan rijen kleine tafels; enorme pullen bier worden ongevraagd op tafel gezet. Op het tweede gezicht is het karakter niet te missen: achter de tap hangen subtiele pentekeningen van penissen met spinnen. De gids rangschikt U Dubu keurig onder de homobars.

Uitgevers publiceren in reisgidsen nogal eens een oproep aan lezers om informatie te sturen, waarmee de schrijvers hun gids kunnen actualiseren. Over Praag zullen ze veel bijdragen krijgen; het aanzien van de stad verandert snel.

In 1993 werden vijf historische wijken opgenomen op de Unesco-lijst van het mondiaal erfgoed. In de Stadsgids ANWB staat een lijst met elf gebouwen die nu of binnenkort gerestaureerd worden. Volgens die lijst is het Representatiehuis (Obecni dum) eind 1997 klaar. Dat is achterhaald: de renovatie van het Jugendstilgebouw uit 1905 is onlangs al voltooid. Het interieur staat er mooier bij dan ooit, vertelt een reisgenoot: de Smetanazaal, de trappenhuizen, het koffiehuis (volgens de ANWB-gids een verzamelplaats van oude Praagse dames, studenten en toeristen), alles is weer toegankelijk.

Jongeren zullen de uitgevers schrijven dat ze onder het kopje 'Populaire uitgaansgelegenheden' de Bunkr (verzamelplaats voor punkers, hippies en toeristen en tevens post-revolutie rockclub) kunnen schrappen. Wegens geluidsoverlast sloot de eigenaar de voormalige bunker. De grootste disco van Praag, Musicpark, is nog wel open, alleen jammer dat niet één reisgids meldt dat de portiers soms wat losse handen hebben. Mij bezorgden ze een lichte hersenschudding. De tip voor het internationaal georiënteerde ziekenhuis, die veel reisgidsen geven (University Hospital Motol), is weer wél goed. Aardige neuroloog hebben ze. En al sprak de röntgenoloog slechts een paar woorden Spaans (geen Duits of Engels), hij maakte scherpe vakantiefoto's.

Typische reisgidsentaal

Er bestaan geen slecht geschreven reisgidsen. Op die redelijk algemeen geldende regel vonden we in de koffer één uitzondering: Marco Polo ('Met tips van kenners'). 'In Praag heerst een ware duivenplaag. In een kunstzinnig milieu opgegroeid en getuigend van een verfijnde smaak, zoeken de duiven een plekje op de fraaiste standbeelden, paleizen en historische gebouwen en geven daar hun visitekaartje af. Duivenmest is helaas geen waardevol product. Men heeft tevergeefs geprobeerd met gif en met andere middelen van de duiven af te komen. Ten einde raad heeft men nu besloten dat u de duiven niet mag voeren. Er staat een geldboete op.'

'Ook in Praag zijn er mensen die de bekende, maar niet minder verboden wegen bewandelen ter ''verdeling van het inkomen''. Daarom: pas op uw geld.'

Over een traditioneel café met terras onder de Praagse Burcht: 'De rust die hier altijd heeft geheerst, werkt zo aanstekelijk, dat zelfs Duitse en Tsjechische studenten, die vroeger om het hardst de nationalistische liederen Wacht am Rhein en Hej Slované zongen, zich in deze gelegenheid tamelijk rustig gedroegen.'

In de koffer zat één product - geen echte reisgids - dat nog slechter geschreven was: een foldertje, opgestuurd door het verder uitstekende reisbureau Bohemia Travel: 'Welkom in het gouden Praag.'

Onder het kopje Interessantheden: 'Praag heeft ook eigen schijfe toren. Totaal zijn dat er 6. De schijfste toren is de Stitkovsky-watertoren, die heeft een neiging van 68,- cm. Maar de toren van het Raadhuis van de Oude Stad is er ook niet helemaal kaarsrecht. De toren wiebelt van de fondament om 23 cm tegen het zuiden en om 14 cm tegen het westen.' Over de vlag bij de burcht: 'De gehijsde vlag informeerd er over, dat de president in de republiek aanwezig is.'

Verder komen we eigenlijk weinig flauwe of komische kultaal tegen. Eén zin nog, in het overigens goed geschreven Neem nou Praag van Joost Schipper: 'Bovendien zijn enige rustpunten in op lavenis van de inwendige mens gerichte pleisterplaatsen een nuttig en zelfs misschien noodzakelijk wapen tegen een mogelijke cultuurshock.'

Gidsen

* Praag, Standaard Uitgeverij, ¿ 59,50

* Praag, Capitool Reisgidsen, Van Reemst, ¿ 49,90

* Neem nou Praag door Joost Schipper, Bruna, ¿ 25,-

* Praag, Berlitz Pocketgidsen, Kosmos-Z & K Uitgevers, ¿ 15,95

* Praag, Thomas Cook, Kosmos, ¿ 24,90

* Praag en omgeving, Dominicus, Gottmer, ¿ 32,90

* Praag, Marco Polo, Standaard, ¿ 11,90

* Praag & Tsjechië door Bartho Hendriksen en Leo Platvoet, Odyssee, Babylon-De Geus, ¿ 29,90

* Praag, ANWB Reisgids, ¿ 18,95

* Praag, ANWB Stadsgids, ¿ 29,95

* Praag, stedengids, Allert de Lange/Hayit, ¿ 12,50

* Zeven dagen Praag door Reinildis van Ditzhuyzen, Gottmer Reisgidsen, ¿ 27,90

* Prague, Time Out Guide, Penguin, ¿ 33,65

* Prague, The Rough Guide, ¿ 33,50

* Prague, Globetrotter, ¿ 22,80

* Prague door Sadakat Kadri, Cadogan city guides, ¿ 46,75

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden