Belgische toendra in de mist

België Hoge Venen & Ardennen..

Warempel, daar is alweer een boomstronk die een centimeter of twintig boven de wortels is afgeknakt. Het versplinterde hout maakt een scherpe hoek. Zocht een passant een wandelstok?

Nee, bevers hebben deze boom te grazen genomen met de coupe Tintin. De ‘Kuifje-snede’ dankt zijn naam aan het kapsel van de gelijknamige stripheld. Iets verderop is een stronk rondom afgeknaagd. Dat is de coupe crayon die oogt als de punt van een potlood. De scherpe tandafdrukken van de knaagdieren duidelijk zichtbaar op het hout.

De afgeknaagde bomen en struiken bewijzen dat in de Martin-Moulin, een beek in de Ardennen die door het gehucht Tailles stroomt, een actieve beverkolonie woont. Actief, wat heet: verderop doemt een massieve dam op, zeker twee meter hoog en tientallen meters breed. Het water heeft er een stuwmeer gevormd. De bomen in het water zijn doodgegaan. Meer bomen hebben in het beekdal door de vlijt van de bevers moeten wijken voor struikgewas.

De bevers hebben een mooi stuk gekoloniseerd van de ‘blauwe Ardennen’, de lieflijke streek vol bronnen in de provincie Luik. Veel bos, afgewisseld met akkers en weilanden. In de omgeving van Houffalize tref je overal beekjes en rivieren. En waar water is, zijn bevers.

Sscchhhhllltt klinkt het als de linkerlaars zich vacuüm zuigt in de drassige bedding vlak voor de dam. Amper drie centimeter onder de laarsrand blijft de drab staan. Voorzichtig wrikken voet en been zich los. Geluk gehad.

Olivier Rubbers kuiert intussen met het grootste gemak langs de dam. Als ‘de beverman’ eenmaal begint te vertellen, maak dan je borst maar nat. Een grotere specialist en fan is er in de wijde omtrek niet te vinden. De Waalse autoriteiten bekijken hem echter met argusogen. Eind jaren negentig heeft hij op eigen houtje de bever teruggebracht in België.

Dat is niet waar, zegt hij, zompend door de beek. ‘We hebben honderd bevers losgelaten over de grens in Nederland en Frankrijk. Daar mag het wél. Ik kan er niets aan doen dat ze België zijn gaan verkennen.’ Al jaren loopt er een rechtszaak tegen hem, tot de hoogste instanties. ‘Maar ze hebben geen enkel bewijs. En ze zijn jaloers dat ze het uitzetten zelf niet hebben bedacht.’

Er zijn nu zo’n zeshonderd bevers in België, op tientallen locaties, en hun dammen groeien uit tot een toeristische troef. In heel Europa zijn de laatste decennia bevers uitgezet, maar lang niet overal maken ze dammen. ‘In de Biesbosch bijvoorbeeld is het water van nature al diep genoeg’, legt Olivier uit.

Een eeuw geleden waren bevers vrijwel uitgestorven in deze contreien. De mens had intensief jacht gemaakt op de dieren voor hun pels, vlees en het ‘bevergeil’. Dat castoreum heeft een genezende werking. De klieren scheiden salicylzuur af, een grondstof voor aspirine. Het zuur krijgen ze binnen van wilgenschors.

Helaas laten de bevers in de Martin-Moulin zich niet zien, zoals Olivier had voorspeld. Overdag houden ze zich meestal schuil in hun burcht, waar ze via het water naar binnen zwemmen. De burcht is een berg van takken in het stuwmeer, alsof er een kampvuur is voorbereid.

‘Bevers zijn de ingenieurs van het ecosysteem. Van alle biomassa in Wallonië is de bever de meest intelligente’, beweert Olivier, de bezieler van de natuurclub Le pays des castors (Het land van de bevers). ‘Op de Walen zelf na natuurlijk, al verschilt dat van mens tot mens.’

De bevers hebben zich al door een groot deel van de Ardennen verspreid, maar op het plateau van de Hoge Venen zijn ze nog niet gesignaleerd. Rubberlaarzen bewijzen ook hier hun dienst. De fotograaf, zonder laarzen, kan er over meepraten. Hij begint een stevige wandeling met natte sokken, nadat hij door een krakkemikkige vlonder zakte.

Dan pas doemt een waarschuwingsbordje op uit de mist: ‘Opgelet! Latjes & bruggetjes kunnen plaatselijk gevaarlijk zijn.’

Het is het enige bordje niet. Sta je op het Signal de Botrange, met 694 meter het hoogste punt van België, dan wordt de aandacht hinderlijk afgeleid door waarschuwingen. Zone C: verboden toegang. Rode vlag: rechtsomkeert wegens brandgevaar. Honden verboden, ook aan de lijn. Planten niet plukken. Insecten niet vangen. Kamperen enkel op officiële terreinen. Afval: neem het mee terug. Fietsen en motorvoertuigen verboden. Vuur altijd verboden.

Je zou bijna vergeten te genieten van het panorama. Een gele steppe, een prairie, een toendra, kortom: de Hoge Venen. Her en der staat een boom of struik, verder is het vandaag leeg en stil. Topdrukte is het in de winter, als er kilometerslange langlaufpistes in bedrijf zijn.

De Hoge Venen behoren tot de meest kwetsbare natuurgebieden van Europa, vandaar de bordjes. Het natuurreservaat, ingesloten door Eupen, Spa, Müntzenich en Malmédy, bestaat uit turflagen die een millimeter per jaar groeien. Op sommige plaatsen is de turf ruim acht meter diep, ofwel achtduizend jaar oud.

De associatie met toendra’s is zo gek nog niet, want het gebied is gevormd door de laatste IJstijd. Het is een zompige spons die tot twintig keer zijn eigen gewicht kan opslaan. De vegetatie, met veenmossen en ander kruipspul, is uitzonderlijk.

De wandeling richting Baraque Michel gaat deels over vlonderpaden. Wandelaars moeten er in ganzenpas achter elkaar lopen. Iets verderop gaat het pad het naaldbos in, met een groen tapijt van varens en mossen.

Wie afslaat naar Eupen - nog 17 kilometer - kan een landkaart gebruiken, want nu staan er eerder te weinig bordjes; richtingaanwijzers welteverstaan. Soms helpt een verweerde grenspaal, aangegeven op de stafkaart, bij de plaatsbepaling.

Bij slecht weer blijven de Hoge Venen mooi. Mist maakt de streek spookachtig. Het gebied heeft een kwalijke reputatie: er valt twee keer zoveel neerslag als in de rest van België en de gemiddelde jaartemperatuur is amper zes graden Celcius. De soms barre koude in de winter en de hoge ligging betekenen ook dat er al in oktober sneeuw kan vallen, die tot in mei kan blijven liggen.

Geen wonder dat de bevers liever dieper in de Ardennen hun kolonies bouwen. Zijn ze inderdaad slimmere biomassa dan de mens.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden