Heinrich Himmler, Reichsführer-SS.
Heinrich Himmler, Reichsführer-SS. © EPA

Tentoonstelling in Groesbeek laat zien dat SS 'niet alleen een vechtmachine was'

De SS wekt niet meteen associaties met kruidentuinen, porseleinfabrieken, mineraalwater en diversiteit. Toch komen deze verschijnselen samen in een tentoonstelling over Hitlers zwarte keurkorps die vanaf vandaag te zien is in het Nationaal Bevrijdingsmuseum in Groesbeek.

'We hebben willen laten zien dat de SS niet alleen een vechtmachine was en de uitvoerder van de Holocaust, maar dat ze ook wijd vertakt was in de Duitse samenleving en de Duitse economie', zegt museumdirecteur Wiel Lenders. 'Daarmee wilden we uiteraard niet suggereren dat de SS ook mooie of onschuldige kanten had, maar wilden we juist laten zien dat ze alomtegenwoordig was.'

Zo produceerde de SS, die over een onuitputtelijk arsenaal van dwangarbeiders kon beschikken, op grote schaal lieftallig aardewerk. In de nadagen van het Derde Rijk beheerste ze de Duitse mineraalwatermarkt. En ze exploiteerde kruidentuinen om Duitsland op het gebied van de homeopathie - waarvan SS-leider Heinrich Himmler een adept was - zelfvoorzienend te maken. Het Bevrijdingsmuseum heeft deze alledaagse verschijningsvormen van de SS willen tonen.

De SS werd als een multiculturele organisatie gekenschetst

Niet iedereen heeft die intentie op waarde weten te schatten. Op internet werd gesmaald over 'een gezellig dagje uit in Groesbeek'. En het CIDI, informatiecentrum over Israël, toonde zich er ongelukkig over dat het Bevrijdingsmuseum in de aankondiging van de tentoonstelling neutrale of positieve begrippen heeft gebruikt in samenhang met een perfide ideologie. Zo werd de SS, vanwege het feit dat ze op een zeker moment dertig nationaliteiten omvatte, als een multiculturele organisatie gekenschetst. 'Als wij het anno 2017 hebben over multicultureel, dan heeft dat een positieve lading. Dat kun je niet in relatie tot de SS gebruiken', zei CIDI-directeur Hanna Luden in De Gelderlander.

Om aan de bezwaren van het CIDI tegemoet te komen, heeft Lenders verduidelijkingen aangebracht in het persbericht en in de aankondiging van de tentoonstelling op de website van het museum. De tienduizend flyers die al waren gedrukt, zijn echter volgens plan in omloop gebracht.

We beperken ons niet tot de stereotypering van de SS als Arisch elitekorps

Wiel Lenders, museumdirecteur

Lenders benadrukt dat hij zichzelf als bondgenoot van het CIDI en van elke antifascistische organisatie beschouwt. En dat de kritiek van het CIDI geen betrekking had op de inhoud van de tentoonstelling. Die kan, zegt hij, dan ook geen enkel misverstand wekken over de bedoelingen van de makers.

'We beperken ons niet tot de stereotypering van de SS als Arisch elitekorps. We laten de SS in haar veelomvattendheid zien. Er maakten ook grijze bureaucraten deel van uit. En Indiërs, die werden gerekruteerd om tegen de Britten te vechten. In die zin was de SS dus multicultureel. Maar aan dat woord kun je alleen aanstoot nemen als je het isoleert. En ik kan u verzekeren: eventuele nazi-sympathisanten die de tentoonstelling bezoeken, zullen zich niet comfortabel voelen bij wat ze hier te zien krijgen.'