De vijf Zonnebloemen van Van Gogh voor het eerst bij elkaar.
De vijf Zonnebloemen van Van Gogh voor het eerst bij elkaar. © Facebook printscreen

Primeur: voor het eerst hangen Van Goghs Zonnebloemen weer bij elkaar - op Facebook

In de laatste jaren van zijn leven schilderde Vincent van Gogh een serie schilderijen die misschien wel zijn bekendste werken zijn geworden: de Zonnebloemen. Vijf van die schilderijen bevinden zich in musea verspreid over drie continenten. Wie ze allemaal wil zien, zou een flinke reis moeten maken. Dat is nu niet meer nodig. Sinds vorige week zijn de Zonnebloemen naast elkaar te zien in een digitale tentoonstellingsruimte op Facebook

Maandagavond gaven de vijf musea die een versie van de Zonnebloemen in hun bezit hebben, op het socialemediaplatform een reeks live minicolleges over de schilderijen. Daarmee hebben ze werken voor het eerst allemaal bij elkaar gebracht.

De National Gallery in Londen, het Van Gogh Museum in Amsterdam, het Philadelphia Museum of Art in Philadelpia, de Neue Pinakothek in München en het Seiji Togo Memorial Sompo Japan Nipponkoa Museum of Art in Tokio hebben de handen ineen geslagen om de vijf schilderijen van Van Gogh op deze nieuwe manier te laten zien. Om 18.50 uur Nederlandse tijd gaf Christopher Riopelle, curator van de National Gallery, de aftrap voor de videosessie. Staand voor het Zonnebloemen-schilderij in zijn museum vertelde hij hoe het idee voor dit project ontstond.

Tekst gaat verder na de foto.

De Zonnebloemen in één ruimte

In 2014 brachten de National Gallery en het Van Gogh Museum twee van de Zonnebloemen samen in Amsterdam en Londen. Het succes van die samenkomst deed verlangen naar meer, maar al snel was duidelijk dat het onmogelijk zou zijn om alle Zonnebloemen ooit nog in één ruimte te krijgen. De vijf musea lenen hun grote publiekstrekkers liever niet uit. Maar bovenal zijn de schilderijen moeilijk te vervoeren omdat ze erg kwetsbaar zijn en is het verzekeren ervan te kostbaar.

De National Gallery nam daarom het initiatief om de schilderijen digitaal samen te brengen. Direct na de Facebook-presentatie van het Engelse museum kwamen maandagavond een voor een de andere musea en hún Zonnebloemen aan de beurt. In vijf uitzendingen van tussen de vijf en vijftien minuten gaf steeds een directeur of conservator naast zijn of haar versie van het schilderij een kleine toelichting op dat specifieke werk en het grotere verhaal achter de Zonnebloemen van Van Gogh.

Het Gele Huis in Arles

Van Gogh begon in de zomer van 1888 aan de serie schilderijen in het Gele Huis, zijn atelier in het Zuid-Franse Arles. In januari 1889 schilderde hij de laatste twee versies van zijn Zonnebloemen. In totaal maakte hij in Arles zeven schilderijen van een zonnebloemenarrangement in een vaas. Twee ervan missen dus in de digitale verzameling. Eén werd tijdens de Tweede Wereldoorlog in Japan als gevolg van een bombardement door een brand verwoest. De ander bevindt zich in een privéverzameling in de VS en werd in 1948 voor het laatst tentoongesteld.

In de videoserie wordt vanuit Londen verteld over de totstandkoming van de schilderijen, in Amsterdam gaat het over de overeenkomsten en verschillen tussen de werken, vanuit München zien we in close-up hoe fragiel de verf op het doek is. In Philadelphia en Tokio worden de Zonnebloemen die daar hangen vergeleken met de schilderijen in respectievelijk München en Londen, waar de eerstgenoemde op geïnspireerd zijn. De presentatoren geven aan het eind van hun video steeds het stokje door aan een collega, waarna de kijker zelf door moet klikken naar de Facebook-pagina van dat museum. Die overgang werkt niet steeds even soepel en niet alle curatoren zijn geboren live-presentatoren maar dat is snel vergeten als je met je neus bovenop een schilderij zit dat aan de andere kant van de wereld hangt.

Tekst gaat verder na de foto.

Virtuele galerie

Naast de video's ontwikkelden de musea in samenwerking met Facebook ook een virtuele galerie, waarin de vijf schilderijen naast elkaar hangen. Door een combinatie van VR-technologie en computeranimatie kunnen 'bezoekers' met een VR-bril of een 360 graden video op Facebook de tentoonstelling bezoeken. Je kunt ronddraaien en inzoomen om elk schilderij van dichtbij te bekijken. Vincent Willem van Gogh, de achterkleinzoon van Vincents broer Theo, geeft in de digitale tentoonstelling een rondleiding langs alle werken.

Axel Rüger, directeur van het Van Gogh Museum in Amsterdam, noemt de galerie en de videosessie 'een groot succes.' Rüger nam maandagavond zelf de livepresentatie voor de Zonnebloemen in Amsterdam op zich. 'Het was erg spannend maar ook ontzettend leuk om te doen', zegt hij. 'Het bijzondere van deze manier van presenteren is dat je direct in contact staat met de kijkers. Je ziet meteen de reacties van het publiek', vertelt Rüger.

Dinsdagochtend hebben de video's en de virtuele galerie volgens hem al zo'n vijf miljoen mensen bereikt. 'Dat zijn bezoekersaantallen waar menig museum zijn vingers bij zou aflikken', zegt hij. Toch is de virtuele ervaring volgens Rüger geen vervanging maar eerder een aanvulling of voorproefje op het echte werk: 'Ik heb veel reacties gelezen van mensen die al een van de schilderijen in het echt hebben gezien en nu zeggen de rest ook te willen gaan bezoeken. Dat is heel goed, want uiteindelijk kunnen de digitale kopieën natuurlijk niet op tegen de ervaring van de echte kunstwerken.'

Sunflowers 360 is te zien op de Facebookpagina's van de verschillende musea. De Sunflowers Facebook Live video's zijn daar ook terug te kijken.