Het paviljoen dat door Malkit Shoshan is ontworpen,
Het paviljoen dat door Malkit Shoshan is ontworpen, © -

Nederlands paviljoen Biënnale Venetië kleurt blauw van de camouflagenetten

Architect Malkit Shoshan ontwierp een Nederlands paviljoen over de VN-vredesmissies.

De Nederlandse bijdrage aan de Architectuur Biënnale van Venetië steekt felblauw af tussen de tientallen andere landenpaviljoens. De Israëlisch-Nederlands architect Malkit Shoshan, heeft het eerbiedwaardige Rietveldpaviljoen uit 1954 in blauwe camouflagenetten verpakt voor haar presentatie BLUE: Architectuur van Vredesmissies, over de Nederlandse blauwhelmenmissie in Gao, Mali.

'Als er groen camouflagemateriaal was gebruikt, zou dat meer associaties met het leger en met oorlog opleveren. Blauw is zachter, blauw is de kleur van de vrede', zegt Shoshan (40). Ze doet al tien jaar onderzoek naar de honderden vredesoperaties die de VN wereldwijd uitvoert. In Venetië ontvouwt ze ruimtelijke voorstellen om de missies effectiever te maken.

Bron van het conflict

'De VN-militairen hebben nu vrijwel nooit contact met de lokale bevolking', zegt Shoshan. De compounds zijn gebouwd als ondoordringbare, met prikkeldraad afgeschermde eilandjes. 'Deze distantie levert problemen op', bijvoorbeeld bij de acceptatie van de missie door de bewoners van Mali. 'Er moet echt snel iets veranderen', zegt Shoshan, die haar bevindingen eerder dit jaar al presenteerde op het hoofdkantoor van de Verenigde Naties in New York.

Als er één landenpaviljoen is dat goed aansluit bij het overkoepelende thema dat de Venetiaanse Biënnale dit jaar hanteert - Reporting from the Front, architectuur onder lastige omstandigheden - dan is dat BLUE. Het project keert naar de bronnen van het conflict. 'Als je het probleem niet daar in Afrika goed oplost, blijven er vluchtelingen hiernaartoe komen.'

In een reusachtige infographic in het Rietveldpaviljoen zijn de kosten die met VN-missies zijn gemoeid, uitgezet tegen de tijd. Vrede wordt steeds duurder, is de onontkoombare boodschap. 'Sinds het uiteenvallen van de Sovjet Unie begin jaren negentig zijn de VN-missies ambitieuzer en politieker geworden', zegt Shoshan. 'Er zijn meer doelen en meer mensen bij betrokken, dus het kost meer geld. Maar het gaat volledig over de hoofden van de bevolking heen.'

Indigo

Alles in het Nederlandse paviljoen kleurt sfeervol blauw door de van de marine geleende camouflagenetten die het binnenvallende zonlicht filteren. Het blauw is niet alleen de kleur van de VN-missies, maar ook van de Toearegs in Mali, die hun kleren bij voorkeur indigo verven. Shoshan maakte BLUE in samenwerking met grafisch ontwerper Irma Boom. In het midden spelen kinderen in een zandbak. Zand verwijst naar de Sahelzone, waarin Mali ligt. Het zand is tevens een knipoog naar de Nederlandse architect Aldo van Eyck (1918-1999), die in dit deel van Afrika reisde en er inspiratie opdeed voor zijn eigen land tijdens de wederopbouw.

Want wederopbouw, daar gaat het uiteindelijk over bij de VN-missies, zegt Shoshan: 'De prioriteit is veiligheid, maar op de lange termijn is de vraag: wat laat de VN achter als de missie vertrekt. Uiteindelijk zijn het de bewoners zelf die hun land weer op moeten zien te bouwen. En zij komen nu niet aan bod.' Daarom heeft ze een gemeenschappelijke ruimte ontworpen voor de compounds: een open plek waar militairen en bewoners elkaar ontmoeten. Waar kennis wordt uitgewisseld en draagvlak moet ontstaan voor langetermijnoplossingen.

Design for Legacy is de naam van de oplossing die Shoshan voorstelt. De Nederlandse missie in Mali werkt met een zogeheten 3D-protocol, dat staat voor Development, Diplomacy en Defence. Shoshan heeft een vierde D toegevoegd: Design. 'Een nieuwe ruimte in de compound die de andere D's kan faciliteren.'

Shoshan - wier onderzoek wordt gefinancierd door Het Nieuwe Instituut - kreeg met haar plan een luisterend oor bij het Nederlandse leger. De allerhoogste militair, generaal Tom Middendorp, opende donderdag BLUE. Shoshan: 'Hij laat zien dat het belangrijk is. Iedereen voelt dat het hoog tijd is voor een nieuwe benadering van de vredesmissies.'

Prijs voor Spanje

De Gouden Leeuw voor het beste landenpaviljoen is dit weekeinde door de jury van de Architectuur Biënnale uitgereikt aan Spanje. Titel van de tentoonstelling in het Spaanse paviljoen is Unfinished. Het gaat over de talrijke bouwprojecten die zijn stilgevallen door de kredietcrisis, die Spanje zwaar trof.

Er is een Zilveren Leeuw toegekend aan een Nederlands-Nigeriaans project van de architect Kunlé Adeyemi van bureau NLÉ. Adeyemi is een Nigeriaanse architect die deels in Lagos, deels in Amsterdam werkt. Hij toont in Venetië een prototype van de drijvende school Makoko, die in de riviermonding van Lagos ligt.