Rana Hamadeh, The Ten Murders of Josephine, in Witte de With.
Rana Hamadeh, The Ten Murders of Josephine, in Witte de With. ©

Laat je verbijsteren door Rana Hamadeh

In Rotterdam blijkt maar weer dat je niet alles tot in detail hoeft te doorgronden om er zeer van onder de indruk van te geraken.

Rana Hamadeh - The Ten Murders of Josephine
T/m 31 december
Witte de With
Rotterdam
Performances 14 en 15/12 Stadsschouwburg Rotterdam

Klagen over de ontoegankelijkheid van hedendaagse kunst is zinloos als klagen over het weer. En qua dichtgetimmerd kunstproza gaat het als vanouds los in Witte de With in Rotterdam. Exposant Rana Hamadeh stelt 'het getuigende voor als een katalysator om onze juridisch bepaalde lichamen los te laten en als medium waarmee we het traditionele eenduidige concept van burgerschap kunnen marginaliseren'.

'Hoe verder men keek / hoe groter het leek', zou Jules Deelder zeggen.

Maar kom, haak niet af. Met een beetje onbegrijpelijkheid, mits goed gemaakt, is niets mis. Ga naar binnen. Laat je verbijsteren in 40 minuten. Zo lang duurt het geluidswerk (superieure kwaliteit, broekspijpwapperend volume) dat je door zes schemerige zalen leidt. Er klinkt een zangeres, een prachtige stem, die in flarden en fragmenten tot je spreekt of zingt. Soms lijkt het of je auditief wordt vermalen tussen de raderen van Charlie Chaplins fabriek uit Modern Times: stampend, zuigend, op hol geslagen machinegeluid.

Wat is dit? Het heeft nog het meest weg van een verlaten filmset met wat achtergebleven props, terwijl je de geluidsband van de voltooide film hoort. In zaal 3 staat een prachtige machine met een orgelboek erin, zo'n zigzag gevouwen boek met gaten, geheimzinnig en onophoudelijk te werken. In zaal 4 kun je een telefoon opnemen om een verhaal van Kafka te horen, in zaal 6 begint een matrixprinter codes uit te spuwen. En een lichtkrant in zaal 6 laat namen en woorden rollen, 'mogelijk mogelijk, misschien misschien' - de neiging om een verband te zoeken heeft je dan al verlaten.

Grondige twijfel aan alles perst deze installatie via andere kanalen dan het verstand naar binnen

Indrukwekkend op zintuiglijk niveau. En toch krijg je in deze opstelling van de Libanese, in Rotterdam werkende Rana Hamadeh (1983, tevens genomineerd voor de Prix de Rome dit jaar) iets mee: over getuigenissen, over stemmen uit het verleden, over verklaringen die zoekraken of van waarde veranderen. Eén van de uitgangspunten is een rechtbankverslag uit 1783, over een lading slaven die omwille van een verzekeringsuitkering van het Britse slavenschip Zong overboord werden gezet en verdronken. Die informatie is nuttig maar niet per se nodig. Grondige twijfel aan alles perst deze installatie sowieso via andere kanalen dan het verstand naar binnen.

Hamadeh gebruikt de opstelling als atelier en oefenruimte ter voorbereiding van een opera die in december zal worden uitgevoerd, wat van de huidige expositie een script-in-wording maakt. Die opera ga ik gegarandeerd niet begrijpen. Maar ik kijk er nu al naar uit.