'Babe' uit de collectie 'HAAR'
'Babe' uit de collectie 'HAAR' © Ruud van der Peijl

Haar! stemt tot nadenken, bewonderen, gruwelen en grijnzen

Alle aspecten van (hoofd)haar komen aan bod in een mooi vormgegeven expositie. Haar! gaat vooral over het echte leven. Over kappersbezoek en haaruitval, over ijdelheid en lichaamsbeharing.

Haar, da's griezelen, vooral als het in bossen onder oksels zit of je het aantreft in het doucheputje. Maar haar is ook grandioos, in shampooreclames en modeshows en het is een van de intiemste delen van het menselijk lichaam: je stopt wel je neus in het haar van je kind, maar niet in dat van je beste vrienden.

Haar! T/m 29/5 te zien in het Centraal Museum in Utrecht.

Haar is ook gewoon materiaal, al wordt dat van mensen voornamelijk als afval gezien. Ten onrechte: het is duurzaam, het is overvloedig aanwezig, het is gratis, het groeit vanzelf aan en je kunt er van alles van maken. Pruiken natuurlijk, maar ook kledingstukken, tapijten, vlinderdassen, sieraden - je kunt er zelfs een dagboek mee borduren. Grondstof: mensenhaar, dat is het uitgangspunt van de tentoonstelling Haar! in het Centraal Museum in Utrecht die daar sinds twee weken te zien is. Naast mode- en kunstvoorwerpen van haar is er ook een deel gewijd aan de kapsels van Christiaan Houtenbos, Nederlander in New York en daar kapper van de sterren. In een video is hij te zien in Central Park, waar hij geregeld gratis knipbeurten geeft. Op zijn borst een button: 'Trust me.' Je haar uit handen geven, dat is ook een kwestie van vertrouwen.

Al die verschillende aspecten van (hoofd)haar komen aan bod in de expositie in Utrecht, die (mooi) is vormgegeven als een kunsttentoonstelling, maar vooral over het echte leven gaat. Over kappersbezoek en haaruitval, over ijdelheid en lichaamsbeharing en over onze veranderende normen op dat gebied. In de eerste zaal staan meteen al 'Corporate Adam en Eve' opgesteld: twee etalagepoppen in huidkleurige kleren, borst-, oksel- en schaamhaar pontificaal in het zicht. Eigenlijk heel geestig, zo'n krullerige driehoek middenvoor op een jurk. Maar wie durft erin te lopen?

Iets verderop is een intrigerend filmpje te zien over de handel in mensenhaar zoals die plaatsvindt in China. Mannen op brommertjes vervoeren zakken vol hoofdhaar dat in fabriekjes wordt gekamd, tot staarten gebundeld en helblond geverfd. Voor de Europese markt klaarblijkelijk - het zet je aan het denken over hoe vrijwillig dat haar wordt afgestaan. De film is onderdeel van een installatie van kunstenaarsduo Studio Swine die ze Hair Highway hebben genoemd. Welke weg legt dat haar eigenlijk af? En kun je het nog voor andere doeleinden benutten? Studio Swine heeft het gebruikt als grondstof voor diverse voorwerpen. Sierkammen, een kaptafel, het haar in hars gegoten - kappersbenodigdheden inderdaad.

Tot nadenken stemmend, maar ook tot bewonderen, gruwelen en grijnzen; Haar! biedt het hele pakket. Razend knap gemaakt zijn de van haar gebreide jassen van Helen Pynor, ontroerend de antieke rouwsieraden waarin lokjes haar van overleden kinderen op de huid werden gedragen. Vermakelijk, nu, zijn oude Polygoon-journaals van kappersconcoursen, met dames onder de droogkap en een Amsterdamse kapper die het vak bezingt. 'Het mooie van het kappersvak is dat je je eigen artistiek helemaal kunt uitleven.'

Een stuk grimmiger is de installatie die de tentoonstelling besluit, van de Servische kunstenaar Zoran Todorovic. Hij verzamelde het hoofdhaar van 240 duizend mensen bij kapsalons, in legerbarakken en in gevangenissen. Daarvan liet hij vilten kleden maken die in stapels onder rood licht op houten pallets liggen - het dna van Servië, in vloerkleedjes gevangen. Kleden die na afloop van de tentoonstelling voor 100 euro per vierkante meter verkocht zullen worden. Wie legt die thuis gezellig neer?