Still uit Dogs That Cannot Touch Each van de Chinese kunstenaars Sun Yuan en Peng Yu.
Still uit Dogs That Cannot Touch Each van de Chinese kunstenaars Sun Yuan en Peng Yu. © YouTube

Guggenheim trekt kunstwerken met dieren terug van expositie na bedreigingen

Het Guggenheim-museum in New York heeft drie werken teruggetrokken die begin oktober te zien zouden zijn op een grote tentoonstelling van Chinese hedendaagse kunst. In de stukken zou volgens critici sprake zijn van 'geplande, berekende wreedheid tegen dieren'. Het Guggenheim ontkent deze beschuldiging, maar is toch overstag gegaan na heftige reacties van dierenwelzijnsorganisaties en herhaaldelijke bedreigingen van het museumpersoneel.

In een verklaring heeft het Guggenheim laten weten 'zich zorgen te maken over de veiligheid' van zijn medewerkers. Daarnaast zou het wereldberoemde museum niet gerust zijn over het welzijn van bezoekers en deelnemende artiesten van de tentoonstelling Art and China after 1989: Theater of the World dat op 6 oktober opengaat.

'Hoewel de werken eerder zijn tentoongesteld in musea in Azië, Europa en de Verenigde Staten, betreurt Guggenheim dat expliciete en herhaalde dreigementen met geweld onze beslissing nodig maken. Als een kunstinstelling die zich sterk maakt voor het tonen van een veelvoud aan stemmen, zijn we ontzet dat we nu kunstwerken moeten achterhouden.'

Al dagenlang waren er heftige protesten tegen de voorgenomen expositie van de drie omstreden werken in het Guggenheim. Ruim 550 duizend mensen tekenden een petitie waarin zij protesteerden tegen wat zij als dierenmishandeling zagen. Ook eisten ze dat de werken uit de tentoonstelling zouden worden gehaald, omdat 'dit soort methoden uit naam van de kunst niet moeten worden getolereerd'.

Daarnaast uitten ook diverse beroemdheden, waaronder de Britse komiek Ricky Gervais en de Amerikaanse zanger Richard Marx, hun ongenoegen over de dieronvriendelijke kunstwerken. Ingrid Newkirk, baas van dierenwelzijnsorganisatie PETA, schreef in een open brief aan het Guggenheim dat alleen 'zieke geesten' van dergelijke kunstwerken in het museum zouden kunnen genieten.

Grootste bron van woede was de zeven minuten durende video Dogs That Cannot Touch Each Other met vastgemaakte pitbull-achtige honden. In het filmpje, dat in 2003 tijdens een performance door de Chinese kunstenaars Sun Yuan en Peng Yu in een museum in Peking werd opgenomen, is te zien hoe honden tegenover elkaar op een loopband rennen en elkaar niet kunnen aanraken. Op de beelden zou volgens critici te zien zijn hoe de honden steeds vermoeider, gefrustreerder en gestrest raken.

De directie van het Guggenheim verdedigde zich aanvankelijk tegen de verwijten door te stellen dat het filmpje met de honden een 'opzettelijk uitdagend en provocerend kunstwerk' zou zijn dat een poging doet om systemen van macht en controle te onderzoeken en bekritiseren. Bovendien zou het werk ook de nodige aandacht vestigen op 'de wreedheid van de mens'.

De ophef over Dogs That Cannot Touch Each Other nam echter alleen maar toe. Ook een video waarop is te zien hoe twee varkens paren, kwam onder vuur te liggen. A Case Study of Transference, zoals het filmpje heet, was in 1994 door de Chinese kunstenaar Xu Bing gemaakt tijdens een performance in een Pekings museum. Daarnaast was er stevige kritiek op het belangrijkste kunstwerk van de 150 Chinese werken uit de periode 1989-2008 die in New York te zien zullen zijn: Theatre of the World.

De installatie van Huang Yong Ping bevat honderden levende reptielen en insecten. De bedoeling was dat de reptielen en insecten elkaar tijdens de tentoonstelling in New York zouden verslinden. Dat niet iedereen daarover te spreken zou zijn, had het Guggenheim overigens kunnen verwachten. In 2007 besloot Huang Yong Ping hetzelfde kunstwerk van een tentoonstelling in Canada terug te trekken. Zijn besluit volgde op de beslissing van de Vancouver Art Gallery om tegemoet te komen aan de eisen van dierenactivisten. Die wilden dat de schorpioenen en tarantulaspinnen uit de installatie verwijderd zouden worden.

Traditie

Het gebruik van dieren door kunstenaars en bijbehorende heftige reacties past in een lange traditie. De Britse kunstenaar Damien Hirst is beroemd en schatrijk geworden met installaties van koeien en haaien op sterk water. De Nederlandse kunstenares Tinkebell werd in het verleden een paar keer voor de rechter gesleept vanwege het verwerken van dieren in haar werken. Neem Save the Pets, waarbij Tinkebell in 2008 95 hamsters in hamsterballen liet rondrennen in een Amsterdamse galerie als statement tegen de slechte behandeling van dieren.

Ook was er grote verontwaardiging rond een project van de Vlaamse kunstenaar Jan Fabre, die vijf jaar geleden met katten liet gooien in het stadhuis van Antwerpen. Geruchtmakend is ook de performance van Marco Evaristti, die in 2000 op een tentoonstelling in Denemarken tien Moulinex-blenders met elk twee goudvissen plaatste. De rechter oordeelde dat bij het 'interactief kunstwerk' - bezoekers mochten zelf kiezen of ze de blenders aan zouden zetten - van dierenmishandeling geen sprake was. Toch besloot het Trapholt museum uiteindelijk de stekkers maar uit de blenders te trekken.