Roos van Geffen, Zwarte School, 2014, Fotodok Utrecht, Voorbij Wij en Zij
Roos van Geffen, Zwarte School, 2014, Fotodok Utrecht, Voorbij Wij en Zij ©

Een vergrootglas op het beeld van onszelf en de ander

Verrassende tentoonstelling over identiteit in Fotodok Utrecht

Een groepstentoonstelling in het Utrechtse Fotodok legt het vergrootglas op het beeld dat we van onszelf en dat van de ander hebben. Dat levert verrassende confrontaties op.

Ook bij Fotodok in Utrecht is identiteit, hoe vaag dat begrip ook is, het onderwerp. In de groepstentoonstelling Voorbij Wij en Zij draait het om de vraag hoe het ene individu zich verhoudt tot het andere in een samenleving die steeds meer uit afzonderlijke, soms bijna vijandige groepen lijkt te bestaan. Kunnen kunstenaars (of fotografen of beeldmakers) de kloof tussen die verschillende groepen en individuen dichten? Of, minder utopisch gedacht: kunnen ze in elk geval die kloof bestuderen en via hun werk de vooroordelen belichten die eraan ten grondslag liggen?

Maar natuurlijk. De kunst staat voor niets en dat begint al bij de entree van Fotodok. Daar bevindt zich een interactieve installatie van het collectief Critical Mass, die doodsimpel maar doeltreffend is. Identity Match bestaat uit twintig fotoportretten van heel verschillende mensen en tien vragen, die variëren van 'Ben je ooit opgepakt?' tot 'Geloof je in god?' Wanneer onder een foto een lampje gaat branden, betekent dit dat de persoon in kwestie de vraag bevestigend heeft beantwoord. Het is aan het publiek om te voorspellen bij welke mensen een lampje zal gaan branden en beschaamd te ontdekken hoe clichématig we elkaars uiterlijk benaderen.

Ook het werk van Roos van Geffen raakt zo'n gevoelige snaar. Twee installaties brengt ze in op Voorbij Wij en Zij. De ene is Zwarte School, waarin Van Geffen 84 portretten van de kinderen van een 'zwarte school' in Lelystad op haar- en huidskleur sorteerde, van licht naar donker en andersom. Reality check: kinderen met ravenzwart haar blijken soms verrassend lichte gezichtjes te hebben. Het wordt nog leuker wanneer Van Geffen haar publiek de eigen huidskleur (wie wil, kan het volgens de kunstenaar 'kwetsbaarste' stukje huid door haar laten fotograferen en ik zeg lekker niet wat dat is) op de juiste plek in een soort huidskleurwaaier laat leggen. Dat blijkt moeilijker dan op het eerste gezicht gedacht en ontlokt menigeen de opmerking: 'Hmm, ik ben toch minder zwart / wit dan ik dacht.'

Fotodok, nodig de voltallige Tweede Kamer uit, of beter: bouw de tentoonstelling daar nogmaals op.

Voorbij Wij en Zij. T/m 20/10 in Fotodok, Utrecht.