We Make Carpets, Stirrer Carpet.
We Make Carpets, Stirrer Carpet. © Room on the Roof

Dream Out Loud heeft weinig daadwerkelijke impact

Kunst - Stedelijk Museum

De nieuwe tentoonstelling in het Stedelijk Museum toont ontwerpers die hardop dromen over een betere wereld van morgen en zoeken naar oplossingen voor problemen van nu. Maar tussen droom en daad staan ook bij design praktische bezwaren, zo blijkt.

De Fairphone wordt gemaakt zonder kinderarbeid en 'bloedgrondstoffen' uit conflictgebieden. Bij het ontwerp konden gebruikers ideeën en aanpassingen voorstellen. Inmiddels zijn er tienduizenden van deze duurzame en patentloze smartphones verkocht. Pal ernaast op de tentoonstelling Dream Out Loud in het Stedelijk Museum staat een speculatief onderzoeksproject van Agi Haines. Als er in de toekomst dan toch 3D-geprint wordt met levend weefsel, waarom dan niet meteen verbeterde organen ontwerpen? Die prikkelende vraag is het uitgangspunt van haar Circumventive Organs. Dus bedacht Haines een hart dat is vervaardigd van stamcellen van een sidderaal, zodat het bij een infarct fungeert als zijn eigen defibrillator.

Een kant-en-klaar consumentenproduct en een Frankenstein-achtig toekomstscenario - de spagaat tussen deze twee krachtige ontwerpen is kenmerkend voor Dream Out Loud - Designing for Tomorrow's Demands. Deze actuele tentoonstelling toont ontwerpers die hardop dromen over een betere wereld van morgen en zoeken naar oplossingen voor problemen van nu. Maar tussen droom en daad staan ook bij design praktische bezwaren, zo blijkt. Van de 26 wereld-verbeterende ontwerpen op Dream Out Loud heeft slechts een klein aantal daadwerkelijk impact, alle goede bedoelingen ten spijt.

Natuurlijk hoeft design niet altijd meetbaar rendement te hebben; het is tenslotte geen olympische discipline. Juist dankzij hun originele, soms onrealistische kijk op maatschappelijke vraagstukken kunnen ontwerpers onverwachte inzichten bieden; de titel Dream Out Loud zegt het al. Het oproepen van vragen kan interessanter zijn dan pasklare antwoorden leveren. Met zijn kunstzinnige installatie The Real Thing distilleert Helmut Smits water uit Coca-Cola. Hiermee stelt hij aan de kaak dat in sommige ontwikkelingslanden cola makkelijker verkrijgbaar is dan drinkwater, terwijl er drie liter water nodig is voor één liter cola. Dromerig én doeltreffend.

Maar het aanbod aan functionele en maakbare ontwerpen is wel heel schraal; naast de Fairphone eigenlijk alleen het interieur van de KLM-businessclass, waarvoor Hella Jongerius gerecyclede stewardessuniformen gebruikte, en een energieopwekkend raam met glas-in-loodpatroon van gekleurde zonnecellen, een innovatief ontwerp van Marjan van Aubel. Waaraan het bovendien schort, is kritische reflectie. Shelter for Haïti van architect Pieter Stoutjesdijk bijvoorbeeld is een vernuftig staaltje crisisontwerp. Toch zal dit noodhuis voor aardbeving-slachtoffers nooit worden gerealiseerd. De constructie is te complex en zou op Haïti moeten worden vervaardigd met hightech-apparatuur als lasersnijders. Waarom dit als een gedroomde oplossing gepresenteerd?

Wat zich hier wreekt, is dat Dream Out Loud een aankoopexpositie is, gebaseerd op door ontwerpers ingezonden werk. Uit deze 750 projecten van ruim 350 ontwerpers zijn er 26 geselecteerd; welke daarvan uiteindelijk worden aangekocht, wordt pas dit najaar onthuld. Dat maakt van Dream Out Loud een belangrijke richtingaanwijzer voor de designkoers van het Stedelijk Museum, dat de grootste designcollectie van Nederland bezit. Daarbij is dit de eerste tentoonstelling van Lennart Booij, de nieuwe designconservator die begin dit jaar is aangetreden.

Dream Out Loud - Designing for Tomorrow's Demands
Stedelijk Museum, Amsterdam
Tot en met 1 januari 2017

Lees ook het eerdere opiniestuk van conservator Lennart Booij: Nieuwe generatie ontwerpers opent poort naar betere wereld

Booij voelt de tijdgeest in elk geval haarscherp aan. Maatschappelijke betrokkenheid is inderdaad de nieuwe deugd onder ontwerpers. Het ironische maar pronkerige Dutch design van brons of juist schroeihout heeft afgedaan. Materiaalonderzoek en technologische experimenten domineren bij de aanstormende ontwerpgeneratie, veelal digital natives die zijn opgegroeid met laptops en Facebook. Jesse Howard maakt huishoudelijke producten met downloadable en vervangbare onderdelen uit de 3D-printer, waardoor een broodrooster eenvoudig is te repareren. Studio Drift verhit chemisch afval in een vulkanische oven tot een nieuw, glanzend materiaal, waarvan spiegels worden gemaakt.

Een misser is daarom dat de acht zalen hoofdzakelijk zijn gevuld met objecten op witte sokkels. Neem Olivier van Herpt, die met vallen en opstaan een 3D-printer voor klei heeft ontwikkeld. Maar alleen zijn aardewerken vazen staan uitgestald, ongenaakbaar ook nog eens, zodat hier een ambachtelijk pottenbakker aan het werk lijkt. Het ziet er allemaal prachtig uit, maar ook steriel. De geëngageerde ontwerpen op Dream Out Loud ogen daardoor als 'old school' Dutch design. Dat kan nooit de bedoeling zijn geweest.

Gemeente-kunst

De Gemeentelijke Aankopen, begonnen in 1923, zijn een begrip in de Amsterdamse kunstwereld. Elke twee jaar koopt de gemeente schilderijen, beelden, foto's, design en digitale kunst aan, die aan de collectie van het Stedelijk Museum wordt toegevoegd. De inschrijving is open voor alle in Nederland wonende en werkende kunstenaars met een band met Amsterdam, iets waarvan honderden kunstenaars gebruikmaken.

Die open inschrijving maakt de kunstwerving anders dan de normale aankopen van het museum. Het aanbod aan 'aanstormend talent' is namelijk volstrekt ongewis. Om de kwaliteit hoog te houden en de aangekochte kunstwerken goed bij de bestaande collectie te laten aansluiten, wordt sinds 1996 gekozen voor de volgende formule: bij elke aankoopronde staat een thema en discipline centraal; een conservator van het Stedelijk maakt met een kleine jury een voorselectie; de directeur bepaalt de definitieve aankoopkeuze.

Tussen 2006 en 2012 werd hierop een uitzondering gemaakt, toen de selectie en tentoonstelling werd uitbesteed aan gastcuratoren. Dat systeem is inmiddels teruggedraaid. De inschrijving is nog steeds open, maar de selectie en werving zijn weer stevig in handen van het Stedelijk Museum.

Rutger Pontzen