Cultuurblog - Judith Herzberg krijgt Prijs der Nederlandse Letteren

Een overzicht van groot en klein nieuws uit de wereld van de kunst, cultuur en media, bij elkaar geblogd door de specialisten van de Volkskrant. Lees het vorige cultuurblog hier.

Berichten

Bekijk nieuwe update(s).
  1. Judith Herzberg krijgt Letteren-prijs

    Dichter en schrijver Judith Herzberg krijgt dit jaar de Prijs der Nederlandse Letteren, de meest prestigieuze literaire prijs in het Nederlandse taalgebied. Dat heeft het Comité van Ministers van de Nederlandse Taalunie besloten. De prijs, waaraan een geldbedrag van 40 duizend euro is verbonden, wordt afwisselend uitgereikt door de Nederlandse en de Belgische koning. In november krijgt de 83-jarige Herzberg de onderscheiding uit handen van koning Willem-Alexander.

    Volgens de jury van de Prijs der Nederlandse Letteren is Herzbergs poëzie hartverscheurend eenvoudig en juist daardoor complex. ‘Haar precieze observaties uit het dagelijks leven leggen iets essentieels van het menselijk verkeer bloot. Haar toon is altijd natuurlijk, zo natuurlijk dat die alleen maar het gevolg kan zijn van een enorme beheersing van taal en vorm, van techniek.’ Die beheersing blijkt volgens de jury ook uit de manier waarop Herzberg klank gebruikt. ‘Haar taal nadert de muziek.’

    In 1997 kreeg Herzberg ook al de P.C. Hooftprijs voor haar hele oeuvre. Daarmee trad Herzberg in de voetsporen van haar vader, jurist en schrijver Abel Herzberg, die de P.C. Hooftprijs in 1972 ontving.

    Herzberg debuteerde in 1963 met de dichtbundel Zeepost. Daarna volgden bundels als Beemdgras en Strijklicht en sinds de jaren zeventig ook toneelstukken, zoals Leedvermaak over het zwijgen over de ervaringen uit de Tweede Wereldoorlog. Verder publiceerde Herzberg ook prachtige brieven – naar eigen zeggen haar lievelingsgenre – en scenario’s. Zo schreef ze onder andere het scenario voor Charlotte, een film van Frans Weisz over het leven van de in Auschwitz vermoorde schilderes Charlotte Salomon.

    De driejaarlijkse Prijs der Nederlandse Letteren wordt sinds 1956 uitgereikt en geldt als de hoogste onderscheiding voor een auteur uit het Nederlands taalgebied. Herzberg volgt met haar onderscheiding Remco Campert op die de prijs in 2015 uit handen van de Belgische koning Filip kreeg. Eerdere laureaten waren onder meer Gerard Reve, Paul de Wispelaere, Harry Mulisch, Christine D'haen, Gerrit Kouwenaar, Hugo Claus, Lucebert, Willem Frederik Hermans, Marnix Gijsen, Simon Vestdijk en Cees Nooteboom.

    Haar toon is altijd natuurlijk, zo natuurlijk dat die alleen maar het gevolg kan zijn van een enorme beheersing van taal en vorm

    De jury
  2. Nieuwe muziek Ariana Grande

    De Amerikaanse zangeres Ariana Grande heeft voor het eerst sinds de aanslag tijdens haar concert in Manchester nieuwe muziek uitgebracht. De single No tears left to cry verwijst naar de bloedige aanslag vorig jaar in de Manchester Arena, maar heeft ook een optimistische boodschap: ‘So I'm loving, I'm living, I'm picking it up.’ (‘Ik heb lief, ik leef, ik word beter.’)

    Aan het einde van de bijbehorende videoclip van het nieuwe nummer is de werkbij, het symbool van Manchester, te zien. Op dinsdag 22 mei kwamen tijdens een concert van het tieneridool 22 mensen om het leven. De aanslag in de Manchester Arena werd opgeëist door terreurgroep Islamitische Staat. Twee weken na het bloedbad volgde het One Love Manchester-benefietconcert in het stadion Emirates Old Trafford Cricket Ground voor de slachtoffers.

    Tijdens One Love Manchester zong Ariana Grande voor 50 duizend toeschouwers en tientallen miljoenen tv-kijkers onder meer Somewhere Over The Rainbow, het beroemde lied uit de film The Wizard of Oz. Grande moest tijdens de vertolking ervan tot drie keer toe pauzeren omdat ze overladen werd door emoties. Volkskrant-muziekrecensent Gijsbert Kamer noemde Grandes vertolking van het liedje ‘bloedstollend’. Hij kwam in zijn verslag van het benefietconcert tot de conclusie dat tijdens One Love Manchester ‘een legendarisch stukje popgeschiedenis’ was geschreven.

    Na het optreden bracht Grande haar cover uit van de klassieker die in 1939 nog een Oscar kreeg voor het beste filmliedje. De opbrengst ging volledig naar de slachtoffers van de aanslag bij de Manchester Arena. Zelf stopte de 24-jarige zangeres na het veelgeprezen benefietconcert een tijdlang met optreden. Vorige maand trad ze op tijdens de March For Our Lives, een massale demonstratie van jongeren tegen de nauwelijks gecontroleerde verspreiding van vuurwapens in de Verenigde Staten.

  3. Milly Bobby Brown op lijst Time Magazine

    Veertien jaar is ze nog maar: actrice Millie Bobby Brown. Toch staat ze nu al - als jongste ooit - op de lijst van honderd invloedrijkste mensen van Time Magazine.

    Brown wordt veel geprezen om haar rol als Eleven in de populaire Netflix-serie. Daarnaast heeft de tiener zich het afgelopen jaar uitgesproken voor de March For Our Lives-protesten. Dat deed ze onder meer vorige maand bij de Kids Choice Awards, waar ze haar prijs opdroeg aan de slachtoffers van de schietpartij op een school in Florida. Ze droeg daarbij een shirt met de namen van de zeventien slachtoffers die omkwamen bij de tragedie.

    Time Magazine nodigt altijd andere invloedrijke mensen uit om toe te lichten waarom de genomineerden zo belangrijk zijn. Zo schrijft Breaking Bad-ster Aaron Paul een heus eerbetoon aan Brown. Paul memoreert aan de eerste keer dat hij de jonge actrice ontmoette en haar naar een ijssalon bracht ‘omdat ik dacht dat dit de meest geschikte plek was voor een kind van haar leeftijd’. Toen hij Brown eenmaal sprak, besefte Paul echter dat ze ‘meer was dan het kind dat ze aan de buitenkant is’.

    ‘Ze was misschien wel 12 jaar (toen ik haar ontmoette), maar haar geest en verstand waren tijdloos’, schrijft de 38-jarige acteur in Time. ‘Het was alsof ik sprak met een toekomstige mentor met een visie en een kracht waar ik op die leeftijd alleen maar van had kunnen dromen.’ Verder meent Paul dat Browns acteerkwaliteiten het gevolg zijn van haar intense, empathische binding met anderen. ‘Ze begrijpt op de een of andere manier de menselijke ervaring alsof ze het al duizend jaar heeft meegemaakt. Ik ben trots haar te kennen.’

    Op de lijst van Time Magazine staat dit jaar een recordaantal jonge mensen: 45 van de 100 zijn onder de 40 jaar.

  4. Kendrick Lamar wint Pulitzer Prize

    Kendrick Lamar is de eerste hiphopartiest met een Pulitzer Prize, de belangrijkste Amerikaanse prijs voor journalistiek, literatuur, theater en muziek. De 30-jarige rapper won de prestigieuze prijs maandagavond in de categorie muziek voor zijn album DAMN.

    Lamar is de eerste muzikant buiten de genres klassiek en jazz die de prijs in deze categorie wint sinds de introductie ervan in 1943. Volgens de jury is Lamar erin geslaagd om de complexiteit van de Afro-Amerikaanse cultuur te vatten in zijn beklijvende concerten, zijn krachtige teksten en zijn originele mix van hiphop met andere genres.

    Het is de zoveelste prijs die Lamar met DAMN in de wacht sleept. Eerder dit jaar kreeg hij de Grammy voor beste rapalbum van 2017, die meer dan een miljoen keer over de toonbank ging. DAMN staat vol messcherpe funk- en soul-breaks als basis voor Lamars buitengewoon krachtige raps.

    Onder de winnaars van de Pulitzers waren ook de drie journalisten die het seksschandaal rond filmproducent Harvey Weinstein aan het licht brachten met reportages in The New York Times en The New Yorker. Jodi Kantor, Megan Twohey en Ronan Farrow stonden met hun berichten in oktober 2017 aan de wieg van de #MeToo-beweging van slachtoffers van seksueel geweld. The New York Times en The Washington Post kregen een Pulitzer Prize voor hun verslag van het onderzoek naar de Russische betrokkenheid bij de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2016.

  5. Zweedse Academie verliest drie leden

    Drie leden van de Zweedse Academie, die jaarlijks de Nobelprijs voor Literatuur uitreikt, vertrekken. Aan verschillende Zweedse media hebben ze laten weten dat ze op deze manier willen protesteren tegen de banden die de Academie onderhoudt met een prominent figuur uit de Zweedse literaire wereld. De man in kwestie wordt van seksueel wangedrag beschuldigd door achttien vrouwen.

    Meerdere media berichten dat het gaat om Jean-Claude Arnault, een fotograaf die is getrouwd met dichter Katarina Frostenson, één van de leden van de Academie. Arnault staat aan het hoofd van een cultureel centrum in de hoofdstad Stockholm. Het culturele centrum zou in het verleden financiële steun hebben gekregen van de Academie.

    Nadat aantijgingen van wangedrag naar buiten kwamen, besloot de Academie de aantijgingen te onderzoeken. De resultaten van dit onderzoek waren nog niet bekend, maar toch kondigden drie leden aan dat ze zich terugtrekken uit het comité. Er zou onlangs gestemd zijn over het uitsluiten van Frostenson, maar een tweederde meerderheid werd niet gehaald. Schrijvers Klas Östergren, Kjell Espmark en Peter Englund besloten hierop te vertrekken.

    De Zweedse Academie is in 1786 opgericht door koning Gustav III. De achttien leden worden voor het leven benoemd, maar kunnen ervoor kiezen niet actief deel te nemen aan activiteiten van het comité.

  6. Na krap anderhalf jaar is Melle Daamen alweer opgestapt als algemeen directeur van Theater Rotterdam. Daamen (59) gaf In Rotterdam leiding aan het nieuwe theaterbedrijf dat was ontstaan na de fusie van de Rotterdamse Schouwburg, het Ro Theater en Productiehuis Rotterdam.

    Daamen heeft in goed overleg met de Raad van Toezicht van Theater Rotterdam besloten zijn functie per direct neer te leggen. De succesvolle oud- directeur van Stadsschouwburg Amsterdam is naar eigen zeggen tot de conclusie gekomen dat de volgende fase van Theater Rotterdam ‘naast de externe vertegenwoordiging ook veel interne energie blijft vragen’, terwijl zijn kracht meer op beleid en visieontwikkeling is gericht.

    Al bij zijn benoeming wist Daamen dat hem in Rotterdam een flinke klus wachtte. De fusie van schouwburg en gezelschap was met de nodige reserves ontvangen. Ook was er kritiek op de ogenschijnlijk zware top van de organisatie, met een aantal directeuren en sectorhoofden.

    Volgens Jos Baeten, voorzitter van de Raad van Toezicht heeft Daamen met zijn komst naar Rotterdam het geloof in Theater Rotterdam onderstreept. ‘We zijn trots dat hij indertijd die stap heeft gemaakt. Hij heeft met veel energie zijn rol hier in Rotterdam opgepakt en Theater Rotterdam op de kaart gezet. Met Daamen hebben we geconcludeerd dat Theater Rotterdam niet klaar is en ook de komende jaren veel van hem zal vragen.’

    Theater Rotterdam heeft nog twee directeuren: Bert Determann, directeur bedrijfsvoering en artistiek directeur Ellen Walraven. De organisatie zal op korte termijn een nieuwe algemeen directeur aanstellen.

  7. Star Wars in wereldpremière in Cannes

    Solo: A Star Wars Story gaat in wereldpremière op het filmfestival in Cannes. De nieuwe spin-off uit de bekendste en meest winstgevende scififilmreeks ter wereld zal op 15 mei in de Franse badplaats worden getoond. Dat is iets meer dan een week voor de Nederlandse bioscooprelease op 23 mei.

    Solo is niet de eerste film uit het Star Wars-universum die zijn debuut maakt op het prestigieuze filmfestival. In 2002 werd Attack of the Clones voor het eerst in Cannes getoond en in 2005 beleefde Revenge of the Sith er zijn première.

    Solo is net als de in 2016 uitgebrachte Rogue One: A Star Wars Story een film die losstaat van de originele Star Wars-trilogieën. Solo speelt zich af vóór de gebeurtenissen van de originele Stars Wars uit 1977 - later omgedoopt in Episode IV: A New Hope. De film draait om de jonge jaren van Han Solo, de smokkelaar die in de originele Star Wars-films door Harrison Ford werd gespeeld.

    Alden Ehrenreich speelt nu de jonge Han Solo, die ervan droomt de beste piloot van het universum te worden. Daarnaast zijn ook Donald Glover, Emilia Clarke, Woody Harrelson, Phoebe Waller-Bridge en Paul Bettany in de door Ron Howard (Apollo 13, A Beautiful Mind) geregisseerde film te zien.

    De wereldpremière van Solo is exact een week na de openingsfilm in Cannes. Dat is dit jaar de Spaanstalige psychologische thriller Todos lo saben (Everybody knows) van de Iraanse Oscar-winnaar Asghar Farhadi en hoofdrollen voor Penelope Cruz, Javier Bardem en Ricardo Darín. Het is voor het eerst sinds 2004 (La mala educación van Pedro Almodóvar ) dat in een openingsfilm in Cannes een andere taal wordt gesproken dan Engels of Frans.

  8. Groot Spotify-succes van studentenbandje

    330 duizend Spotify-hits scoorde studentenband Foxlane met hun nummer Birmingham. Het succes is te danken aan een plek in een populaire afspeellijst over de serie Peaky Blinders.

    Ter vergelijking: andere nummers van de Nijmeegse groep werden slechts een paar duizend keer beluisterd. ‘Voor beginnende bands zijn Spotify-lijsten nu wat de radio vroeger was’, zegt Foxlane-zanger Guus Timmermans (20).

    Het nummer is een tribute aan Peaky Blinders en ontstond door Timmermans’ eigen obsessie met het BBC-epos. ‘We hadden een rifje en dat paste precies in de sound van de serie - The White Stripes, Nick Cave - dus besloten we een ode te schrijven.’

    De band mailde het nummer in oktober naar beheerders van afspeellijsten met muziek uit de serie. Tegen alle verwachtingen in kwamen ze meteen in de grootste fanlijst met inmiddels 150 duizend volgers terecht.

    ‘Het ging heel snel’, vertelt geschiedenisstudent Timmermans nog steeds verbaasd. ‘Nu krijgen we elke week berichtjes van Britten: wanneer we in London of Birmingham komen optreden.’ Ook op de universiteit worden de bandleden sinds een artikel in studentenblad Vox herkend. Niet als Foxlane, maar als ‘die gasten met muziek in Peaky Blinders’. Dagelijks moeten ze medestudenten teleurstellen met het feit dat hun nummer slechts in een Spotifylijst staat.

    De hit kent ook andere nadelen. ‘We zien onze populariteit dalen omdat seizoen vier is afgelopen. Op ons hoogtepunt hadden we vierduizend luisteraars per dag, dat is nu de helft.’ In december werd de bewuste lijst gekocht door een bedrijf dat artiesten laat betalen voor een plek. Een nieuw businessmodel om te profiteren van soortgelijke bandjes, vermoedt Timmermans.

    Met de Spotify-opbrengsten – zo’n honderd tot honderdvijftig euro per maand – willen de bandleden een tourbusje kopen. In april staat Foxlane in de halve finale van de Grote Prijs van Nederland.

    Pogingen om Birmingham in het volgende seizoen van de serie te krijgen, mislukte vooralsnog. ‘We hadden het nummer naar de showrunner gemaild, maar kwamen er na een maand achter dat we een verkeerd mailadres hadden.’

  9. Nieuwe algemeen directeur Rijksakademie

    De Britse Emily Pethick wordt per 1 september de nieuwe algemeen directeur van de Rijksakademie van beeldende kunsten in Amsterdam. Ze volgt daar Els van Odijk op. Pethick is sinds 2008 directeur van The Showroom in Londen, een bekende galerie die beginnende kunstenaars een plek biedt voor hun eerste exposities. Verder geeft The Showroom kunstenaars ook opdrachten om werk te maken.

    Pethick werkte eerder in Nederland. Van 2005 tot 2008 was ze directeur van Casco, Office for Art, Design & Theory in Utrecht. De nieuwe directeur noemt het een opwindend vooruitzicht om de Rijksakademie te leiden ‘als een vitale plek voor artistieke praktijk, kritisch denken en uitwisseling.’

    In opdracht van het Stedelijk Museum was ze in 2016 betrokken bij een onderzoek naar het draagvlak van een nieuw kunstinstituut in Amsterdam. De Rijksakademie van beeldende kunsten is een internationaal residency-programma, waar talenten de kans krijgen zich te ontwikkelen.

  10. Beyoncé en Jay-Z samen op tournee

    Beyoncé en Jay-Z gaan samen op tournee en treden ook op in Amsterdam. Het muzikale echtpaar kondigde maandag zijn On The Run II-tour aan op Instagram. De concertreeks begint op 6 juni in Cardiff (Wales) en gaat daarna langs diverse Europese en Amerikaanse steden. Op 19 juni staan Beyoncé en Jay-Z op het podium van de Amsterdam Arena.

    Vier jaar geleden gingen Beyoncé en Jay-Z, die op 4 april tien jaar getrouwd zijn, ook al eens gezamenlijk op tournee. De On The Run-tour werd destijds een groot succes. Met name de opening van de show met het klassieke nummer Bonnie en Clyde en de vele muzikale toespelingen op hun turbulente relatie leidden tot enthousiaste reacties.

    Tot grote spijt van alle Europese fans waren er in 2014 maar twee shows in Europa. En die vonden allebei in Parijs plaats. De rest van de optredens waren in Amerika en Canada. Dat is nu wel anders met shows van Beyoncé en Jay-Z in onder meer Manchester, Kopenhagen, Berlijn, Milaan, Barcelona, Nice en dus Amsterdam.

    De kaartverkoop voor het concert in de Amsterdam Arena begint op maandag 19 maart om 10.00 uur.