Landschap met olijfbomen door Vincent van Gogh.
Landschap met olijfbomen door Vincent van Gogh. ©

Amerikaanse curatoren ontdekken echte sprinkhaan op schilderij Vincent van Gogh

Hij is vooral wereldberoemd geworden vanwege zijn zonnebloemen en zelfportretten. Maar Vincent van Gogh schilderde ook graag olijfbomen. Zeker achttien werken maakte de Nederlandse kunstschilder tussen mei en december 1889 met daarop de olijfboomgaarden in de omgeving van Saint-Rémy-de-Provence. In één van die schilderijen hebben curatoren van het Nelson-Atkins Museum of Art in het Amerikaanse Kansas nu een echte sprinkhaan ontdekt.

'Landschap met olijfbomen' heet het schilderij uit juni 1889. Het is geschilderd in een periode waarin Van Gogh, vaak geplaagd door ziekte en emotionele inzinkingen, eindelijk weer buiten de muren van de inrichting mocht komen. Van Gogh schilderde ook bij voorkeur buiten, in de openlucht. Hij was geboeid door de grillige groeipatronen en steeds wisselende kleuren van de alom aanwezige olijfbomen. Zozeer, dat Van Gogh waarschijnlijk nooit heeft gemerkt dat de sprinkhaan destijds op zijn doek terechtkwam.

Sprinkhaan

Daar bleef het beestje 128 jaar onopgemerkt in de olieverf zitten. Landschap met olijfbomen is honderden, zo niet duizenden keren bekeken. Maar het was curator Mary Schafer die onlangs met een vergrootglas de sprinkhaan tussen de groene en bruine kleuren op de voorgrond van het schilderij ontdekte. Een paleo-entomoloog wist vervolgens te vertellen dat het beestje zijn buik- en borstholte miste en dat er geen sporen van beweging te zien waren in de verf. Conclusie: de sprinkhaan was al dood toen het - vermoedelijk door de wind - op het schilderij van Van Gogh terechtkwam.

Buiten schilderen

Nu komt het wel vaker voor dat er dingen uit de natuur op Van Goghs doeken worden gevonden. Navraag bij het Van Gogh museum in Amsterdam leert dat ooit 'blaadjes, takjes, gras, haar en een torretje' op zijn schilderijen werden gevonden. En ook Van Gogh zelf sprak er in de brieven aan zijn broer Theo geregeld over: 'Als je buiten schildert, gebeurt er van alles. Ik denk dat ik wel honderd vliegen van mijn vier doeken heb geplukt die ik je heb gestuurd', schreef de schilder in 1885.

Opmerkelijk detail: Britse gedragswetenschappers van het Queen Mary College in Londen lieten in 2005 hommels op bontgekleurde reproducties van schilderijen van Van Gogh, Paul Gaugin, Fernand Léger en Patrick Caulfield vliegen. De hommels bleken tijdens het onderzoek beduidend vaker naar de zonnebloemen van Van Gogh te vliegen dan naar de werken van de andere schilders. Ook bleven de hommels het meest op het schilderij van Van Gogh zitten.

En de sprinkhaan? Het Nelson-Atkins Museum of Art heeft besloten om het beestje in het schilderij te laten zitten.