Een kaaiman, met de tekst: 'Is seer snel ende starck, verslint menschen'
Een kaaiman, met de tekst: 'Is seer snel ende starck, verslint menschen' © Collectie Noord-Hollands Archief, Haarlem

'Zeer opwindend' nieuw werk ontdekt van 17de-eeuwse schilder Frans Post

De ontdekking van 34 dierentekeningen werpt nieuw licht op het Braziliaanse werk van de 17de-eeuwse schilder Post.

Het leek hem 'te mooi om waar te zijn', maar dat was het niet: in het Noord-Hollands Archief in Haarlem vond conservator Alexander de Bruin 34 dierentekeningen van de 17de-eeuwse schilder Frans Post (1612-1680).

Het Amerikaanse vaktijdschrift Master Drawings publiceert zijn ontdekking vandaag. Het Amsterdamse Rijksmuseum toont de reeks integraal op een Frans Post-tentoonstelling in oktober; een samenwerking met Naturalis, Leiden.

De verzameling, grafiet en gouache op papier, is uniek door zijn compleetheid (hoewel minstens vijf tekeningen missen) en de kunsthistorische relevantie. Tot op heden waren van Post, wiens werk hangt in het Louvre, het Rijksmuseum, het Mauritshuis en Museum Boijmans van Beuningen, geen getekende voorstudies bekend. De twintiger was een van de eerste Nederlandse schilders die Brazilië bezochten, toen hij in 1636 als embedded kunstenaar met met gouverneur-generaal Johan Maurits mee reisde.

Gerenommeerd Frans Post-kenner en oeuvre-catalogus samensteller Pedro Corrêa do Lago noemt de ontdekking 'zeer opwindend'. Frits Duparc, oud-directeur van het Mauritshuis, spreekt van 'een van de spectaculairste vondsten' die hij de afgelopen 45 jaar meemaakte. Ontdekker De Bruin schat de marktwaarde van de tekeningen op 340 duizend euro.

De tekeningen, die in grootte variëren tussen 10 tot 20 centimeter breedte en 15 centimeter hoogte, tonen beesten die men wellicht ook in Johan Maurits menagerie had kunnen aantreffen: een luiaard, een tapir, een hagedis, een leguaan, een boa constrictor, een krabbenetende wasbeer, en, misschien wel het leukste dier van allemaal, die nukkige reuzenhamster genaamd capibara.

Post tekende de dieren met een wetenschappelijke intentie. Enkele zijn zowel in grafiet als in gouache afgebeeld, waarbij de laatste een met carbonpapier overgetrokken versie van de eerste betreft. De uitgewerkte versies - vaak van opzij, soms van boven, een enkele keer een onnatuurlijke combinatie van die twee -gaan vergezeld van informatieve bijschriften in schoonschrift.

Reconstructie vondst

Prachtig zijn ze, de 34 lang verborgen gebleven 17de-eeuwse dierentekeningen van Frans Post. De Volkskrant reconstrueert de vondst.

'Is seer snel ende starck, verslint menschen', valt te lezen boven een kaaiman. En bij een luiaard: 'Is soo traech dat hij in geen dach op een boom can come / lijdt daer door grooten honger'. De Bruin: 'Men noteerde - om met Rudy Kousbroek te spreken - de aaibaarheidsfactor en vooral ook de eetbaarheidfactor. Belangrijke informatie voor wie zich in den vreemde bevindt.'

De vondst werpt licht op Posts rol bij de missie naar Brazilië - zijn beesten staan bijvoorbeeld ook op een landkaart van Georg Marcgraf. En ook op het oeuvre dat Post schilderde nadat hij zich in 1644 in Haarlem had gevestigd, een corpus van werken vol met Braziliaanse objecten en indrukken. Van deze schilderijen is aangenomen dat Post de dieren erop had gebaseerd op de tekeningen van reisgenoot Albert Eckhout. Dat blijkt nu een misvatting te zijn. Duparc: 'Dit is een goede aanleiding om de expeditie van Johan Maurits opnieuw tegen het licht te houden.'