'Enige schilderij van Hitler in Nederland' mogelijk toch een vervalsing - onderzoekers verwijten Niod 'tunnelvisie'
© Marlena Waldthausen

'Enige schilderij van Hitler in Nederland' mogelijk toch een vervalsing - onderzoekers verwijten Niod 'tunnelvisie'

Het Niod heeft te snel geconcludeerd dat een aquarel 'zeer waarschijnlijk' gemaakt is door Adolf Hitler. Dat stellen twee onafhankelijke onderzoekers naar Hitler-vervalsingen woensdag in de Volkskrant. Ze vinden dat het instituut leed aan 'tunnelvisie'.

Schilderde Hitler nou wel of niet deze aquarel?

Onderzoeksinstituut Niod meldde onlangs 'zeer waarschijnlijk' in het bezit te zijn van een aquarel van Adolf Hitler. Twee onafhankelijke Hitlervervalsingsonderzoekers betwijfelen dat. 'Het onderzoek was van een ontstellende knulligheid.' (+)

In november maakte het instituut voor oorlogs-, holocaust- en genocidestudies bekend in het bezit te zijn van een aquarel gesigneerd met 'A. Hitler'. Een vrouw die anoniem wil blijven had het geschonken aan het Niod. Na onderzoek stelde het instituut vast dat het 'vrijwel zeker een origineel' is.

Die conclusie is voorbarig, vinden Bart FM Droog en Jaap van den Born, die enkele jaren geleden ontdekten dat een aan Hitler toegeschreven gedicht niet door de Führer geschreven was. De onderzoekers stellen dat er zo veel Hitlervervalsingen in omloop zijn dat de bewijslast moet worden omgedraaid. 'Het uitgangspunt moet altijd zijn: dit is een vervalsing', aldus Droog.

Volgens de twee leed het Niod aan 'tunnelvisie' en was het speurwerk van 'een ontstellende knulligheid'. Zo verwijten ze de onderzoekers van het instituut dat ze er klakkeloos vanuit zijn gegaan dat een van de zegels op de achterkant van het werk echt is. Zelf vermoeden Droog en Van den Born dat het vals is. Er staat een telefoonnummer op, wat bij geen van de vierduizend andere zegels uit die tijd die ze bestudeerden het geval bleek.

Bovendien baseerde het Niod zich op een onbetrouwbaar boek van de Amerikaan Billy F. Price, waarin honderden kunstwerken staan die door Hitler gemaakt zouden zijn. 'Vermoedelijk is minimaal twee derde van de werken in de catalogus vals', stelt Droog. 'Dat is al jaren bekend. Het Niod had dat moeten weten.'

Niod-directeur Frank van Vree erkent dat de twee onderzoekers interessante vragen opwerpen en ontdekkingen deden die nieuw licht op de zaak werpen. Wel stoort hij zich aan de 'badinederende' toon waarop ze zich uiten.

Bekijk de opmerkingen van Droog en Van den Born door uw muis op de bolletjes op onderstaande afbeelding te houden.

Van Vree stelt dat het Niod 'een aantal belangrijke stappen heeft gezet in het onderzoek' en altijd heeft beweerd dat het een 'voorlopige conclusie' betrof. 'We gaven aan dat verder onderzoek nodig zou zijn om meer zekerheid te krijgen. Al die nuances zijn verloren gegaan, en dat kunnen wij onszelf aanrekenen.'

Het Niod heeft inmiddels aangekondigd dat het onderzoek naar de authenticiteit van de aquarel zal worden voortgezet. Begin volgend jaar maakt het instituut een plan. 'Maar we hebben geen haast', zegt Van Vree. 'Het onderzoek kan best een paar jaar duren.' De inzichten van Droog en Van den Born worden daarbij meegenomen.

Volgens Droog en Van den Born is het overigens vrijwel onmogelijk om met zekerheid te zeggen dat een werk van Hitler komt. Er zijn door de jaren heen gewoon te veel rookgordijnen opgetrokken. 'Er is waarschijnlijk niemand die onderscheid kan maken tussen echte en valse Hitlers', zegt Droog, 'omdat de meeste aan Hitler toegeschreven schilderijen falsificaties zijn.'

Andere onderzoeksinstituten zijn dan ook voorzichtig. Het Bayerisches Hauptstaatsarchiv, dat in 2013 zes werken ontving die mogelijk door de Führer gemaakt waren, concludeerde na uitgebreid onderzoek dat 'het auteurschap van Adolf Hitler noch kan worden bewezen noch kan worden uitgesloten'.


Schilderde Hitler nou wel of niet deze aquarel?

Onderzoeksinstituut Niod meldde onlangs 'zeer waarschijnlijk' in het bezit te zijn van een aquarel van Adolf Hitler. Twee onafhankelijke Hitlervervalsingsonderzoekers betwijfelen dat. 'Het onderzoek was van een ontstellende knulligheid.' (+)

Nee, geld wilde de eigenares er niet voor, ze wilde van dat beladen kunstwerkje af en daarom bood ze het aan het Niod aan. Het instituut wilde het graag hebben. Alleen restte de vraag: was het echt? Reconstructie van een speurtocht. (+)