Zo voorkom je een burn-out

Het werk van een leraar is nooit af. Vooral startende docenten pakken alles aan en bezwijken vervolgens onder de druk. 'Zeg ook een keer nee.'

Al jaren is de werkdruk in het voortgezet onderwijs hoog. Voor bijna de helft van de docenten geldt dat ze meer lessen geven dan eigenlijk zou moeten, blijkt uit een onderzoek van CNV Onderwijs. Mentoruren, correctiewerk en vooral vergaderingen nemen kostbare tijd in beslag. Vier tips om een burn-out te voorkomen.

Denk niet te snel: het hoort erbij
Het is een bekende eigenschap van leraren: perfectionisme. 'Docenten willen het goed doen en pakken vaak alles aan wat er op hun bordje terechtkomt', zegt Gerard Verhoef, zelf docent en bestuurslid van Beter Onderwijs Nederland (BON), een vereniging die verbetering wil vanuit het onderwijs zelf. Vooral starters zijn hier gevoelig voor. Verhoef: 'Jonge docenten worden vaak aangenomen op een tijdelijk contract en willen in die periode alles laten zien. Met als gevolg dat ze de werkdruk niet aankunnen.'

Die mentaliteit is terug te zien in de cijfers. Uit onderzoek van het Sectorbestuur Onderwijsmarkt (SBO) blijkt dat meer dan een kwart van alle beginnende leraren binnen vijf jaar het onderwijs verlaat. 'Zeg ook een keer nee', is een tip van Annemieke Schoemaker, die de cursus Van werkdruk naar werkplezier geeft. 'Zonder automatisch het woordje 'want' erachteraan te plakken. Je mag best eens iets weigeren zonder een reden te geven.'

Bewaar de balans tussen werk en privé
Veel leerkrachten werken parttime, zodat ze tijd hebben voor hun gezin. Toch blijkt uit onderzoek van het Sectorbestuur Onderwijsmarkt dat parttimers relatief meer uren maken dan collega's die een volle werkweek draaien. 'Elke leerkracht doet thuis nog allerlei klusjes', zegt Liesbeth Verheggen van de Algemene Onderwijsbond (AOb). 'Dat gaat verder dan nakijkwerk. Je bent ook bezig met vragen als: hoe krijg ik die ene leerling verder?'

Verheggen adviseert leraren aan timemanagement te doen, zowel voor de klas als thuis. 'Stel een moment aan het einde van je werkdag vast waarop je zegt: ik stop ermee. Zonder overigens de illusie te hebben dat het werk dan ook echt af is, want in je hoofd gaat het altijd door.'

Je kunt een maatschappelijk probleem niet oplossen
'Vroeger leerde je op school rekenen en spellen', zegt Verhoef van Beter Onderwijs Nederland. 'Tegenwoordig huren ouders dure bijlesleraren in en houden scholen zich, gechargeerd gezegd, bezig met maatschappelijke problemen.' De aandacht voor drugs en alcohol en de bestrijding van obesitas komt steeds meer op het bordje van de school te liggen. Daar is niets mis mee, zegt Verheggen van de Algemene Onderwijsbond. Scholen kunnen volgens haar juist een ondersteunende rol vervullen in de aanpak van problemen. 'Maar maak docenten er niet primair verantwoordelijk voor.'

Zoek steun bij collega's
Een belangrijke oorzaak van de hoge werkdruk in het onderwijs is de grote administratieve last door regelgeving van de overheid. 'Het lijkt wel of we ons alleen nog maar kunnen verantwoorden door alles op te schrijven', zegt Verheggen van de Algemene Onderwijsbond. Leerkrachten in het middelbaar onderwijs ervaren een enorme verantwoordingsplicht.

'Er wordt erg gekeken naar de prestaties van scholen', zegt Astrid de Cock, beleidsmedewerker bij CNV Onderwijs. 'De cijfers van het schoolexamen mogen bijvoorbeeld gemiddeld niet te veel verschillen van die van het centraal examen, want dan denkt de Onderwijsinspectie dat er iets niet in orde is. Leraren voelen druk om het schoolexamen niet te gemakkelijk of te moeilijk te maken. Ze worden hierop ook aangesproken door de schoolleiding.'

Aan de angst voor de Onderwijsinspectie kun je als individuele docent niet zoveel doen, zegt Verheggen, die zelf jarenlang voor de klas stond. 'Maar je kunt werkdruk wel bespreekbaar maken bij je collega's en leidinggevende.' Leraren aarzelen volgens haar vaak om die stap te zetten, omdat ze het gevoel hebben dat ze dan zeuren. 'Maar alles is beter dan in je eentje te blijven zitten met alle stress. Stap bijvoorbeeld naar de medezeggenschapsraad, die kan een belangrijke rol vervullen in de aanpak van werkdruk.'