Zelden is stilte zo geraffineerd als in Mensinks 'Bleekneusje'

achteraf..

NPS Doc.: Bleekneusje. NPS. Nederland 3. Maandag.'En dan mocht ik zes weken op vakantie', sprak de vrouw met het scherpe gezicht verontwaardigd. Alsof het een voorrecht was, dat ze als klein, spichtig meisje jaren achtereen de zomer doorbracht in een vakantiekolonie. Over dat zogenaamde voorrecht ging de NPS-documentaire Bleekneusje, die gisteravond werd uitgezonden.Hondderdduizenden Nederlandse 'bleekneusjes' werden tussen 1880 en 1960 naar zo'n vakantiekolonie aan zee of in de bossen gestuurd. Het kon er behoorlijk hardhandig aan toe gaan, bleek uit de documentaire. Kinderen die hun uitgebraakte prak weer moesten opeten. Bedplassertjes die voor straf hun natte lakens om de nek kregen gedrapeerd. Brieven aan ouders die over moesten als de kinderen durfden te schrijven over verdriet of heimwee.'In die tijd golden andere regels', zei een voormalige verzorgster, die zichtbaar moeite had om terug te halen waarom de kinderen in de vakantiekolonies zo afstandelijk werden benaderd.Die tijd, waarin opvoeden nog een kwestie was van Rust, Reinheid en Regelmaat, heeft documentairemaker Ditteke Mensink met een een grote hoeveelheid authentiek filmmateriaal tot leven gewekt. De kijker kreeg rijen witte kinderbedjes te zien, evenals groepswandelingen onder leiding van geüniformeerde verpleegkundigen en blote jongetjes die met een donkere bril op onder de hoogtezon gaan. Al die unieke opnames bestaan omdat er indertijd met bioscoopfilmpjes geld werd geworven voor de vakantiekolonies (het zogeheten Biovakantieoord).Mensink heeft in Bleekneusje deze intrigerende opnames grotendeels voor zichzelf laten spreken. Er is geen stem die de stomme filmbeelden van commentaar voorziet, en er is niet al te veel muziek. Herhaaldelijk vallen er stiltes, en dat komt op televisie niet vaak voor.Het zijn echter geen echte stiltes. Er klinkt geruis, van oude apparatuur misschien, en wie goed oplet hoort kopjes die op tafel worden gezet, een langsrijdende fiets, een kwetterende vogel, en heel soms het gelach van kinderen in de verte.Het lijkt authentiek geluid, maar dat is het niet. Mensink, die naast televisiedocumentaires ook hoorspelen maakt voor de radio, heeft een geraffineerde nieuwe geluidslaag onder de beelden gelegd.Geluid is dé manier om stomme opnames te verlevendigen en dichterbij te brengen. Maar door zo spaarzaam om te springen met het toegevoegde geluid, benadrukt Mensink tegelijkertijd de stilte van de oorspronkelijke opnames, en de stilte die heerste in de smetteloze, strenge vakantiehuizen.Marijn van der Jagt