Wie trekt aan de touwtjes bij de Blauwe Moskee?

De Blauwe Moskee is met miljoenen uit Koeweit gebouwd. Hebben de fundamentalisten daarmee voet aan de grond gekregen in Amsterdam? Ook de Moslimbroederschap aast op de 'poldermoslims'.

De Blauwe Moskee in Amsterdam-Nieuwwest stroomt vol. Het is hondeweer. Voor het vrijdaggebed trotseren veel wijkbewoners begin oktober regen en wind. Maar ze hebben daarbij duidelijk geen zin om te praten over mogelijke bemoeienis van Koeweit met het beleid van hun moskee.

'Schrijft het fundamentalistische Koeweit ons hier de les voor? Daar merk ik binnen helemaal niks van', zegt een oudere man geïrriteerd.

Burgemeester Eberhard van der Laan riep het moskeebestuur in september op het matje om tekst en uitleg te geven over hardnekkige berichten dat de moskee feitelijk vanuit Koeweit wordt bestuurd. En dat de bestuursleden Jacob van der Blom en jongerenimam Yassin El-Forkani 1.000 euro per maand betaald zouden krijgen voor Koeweitse dawa (verspreiden van de islam).

Over de krachten achter de Blauwe Moskee woedt al een jaar strijd. Is het een moderne moskee met Nederlandse normen en waarden, of is er inmenging vanuit het Midden-Oosten met als doel er een fundamentalistische geloofsgemeenschap van te maken? Iedereen lijkt zijn tanden stuk te bijten op die vraag.

'We zijn hartstikke transparant', zegt het bestuurslid Rachid Ez-zaouak voor het vrijdaggebed in de bestuurskamer. 'De AIVD is hier welkom. We hebben niets te verbergen.' Ez-zaouak zit sinds tweeënhalve maand in het moskeebestuur, van waaruit hij de jongeren begeleidt.

Relaxed, Marokkaanse muntthee schenkend, vertelt hij over het gesprek met burgemeester Eberhard van der Laan. Of ze zijn zorgen hebben kunnen wegnemen? 'Niet helemaal', vermoedt Ez-zaouak. Van der Laan zou de zaak nog verder onderzoeken. 'In elk geval hebben wij nooit geheimzinnig gedaan over Koeweitse financiering (2.2 miljoen euro, red). We zijn de Koeweiti's juist hartstikke dankbaar. Zonder hen hadden de Amsterdamse moslims niet zo'n moderne moskee gehad.'

Architectonisch gezien heeft de nieuwe moskee, die in 2011 is opgeleverd, inderdaad een moderne uitstraling. Hier staat geen heimweemoskee met minaretten, maar een strak gebouw, opgetrokken van rode Hollandse bakstenen en Oosterse blauwe tegeltjes: West ontmoet Oost.

Maar sinds februari verschijnen in diverse media geregeld artikelen dat achter die moderne façade een bolwerk van de fundamentalistische Moslimbroederschap schuilt. Het bestuur zou, tegen de zin van buurtbewoners, radicale predikers uitnodigen. Zou te veel nadruk leggen op zieltjes winnen. Zou te veel bezig zijn met religieuze zaken en te weinig met maatschappelijke activiteiten.

In de zomer komt Het Parool met nieuwe onthullingen over de Koeweitse lange arm. De krant meldt dat topambtenaar Mutlaq al-Qarawi van het ministerie van Religieuze Zaken in Koeweit voorzitter is geworden van Europe Trust Nederland (ETN), een stichting die eigenaar en exploitant is van de Blauwe Moskee. Hij zou een paar keer per jaar naar Nederland komen en de moskee leiden.

De krant onderbouwt dit met uitspraken van zegslieden van het Koeweitse ministerie van Religieuze Zaken en met Arabische documenten. Daarin zou staan dat Van der Blom en de jongerenimam, die ook in het bestuur van ETN zitten, de Koeweiti's helpen bij 'het islamitische werk dat het ministerie verricht binnen de moslimgemeenschappen in Nederland'.

Dan ontvouwt zich een ondoorzichtig steekspel, dat door vrijwel niemand meer te volgen is. El-Forkani beweert dat documenten zijn vervalst, of dat de juiste handtekeningen ontbreken. Koeweitse ambtenaren komen met een verklaring dat ze de authenticiteit van bepaalde documenten niet kunnen bevestigen en dat Van der Blom en El-Forkani geen salaris, maar slechts een vergoeding krijgen voor onkosten die ze maken als bestuursleden van ETN. Al-Qarawi meldt geen formele betrokkenheid te hebben bij het bestuur van de Blauwe Moskee.

Na diverse ronden Kamervragen (door PVV en PvdA) komt minister Asscher (Integratie) half september tot de conclusie dat de regering eigenlijk ook niet weet wat zich daar afspeelt. 'Ik heb vooralsnog geen reden aan te nemen dat sprake is van activiteiten waarbij de Nederlandse rechtsstaat in het geding is', schrijft Asscher aan de Kamer. Hij roept het bestuur van de Blauwe Moskee op openheid van zaken te geven.

El-Forkani, die ook woordvoerder is van het Contactorgaan Moslims en Overheid (CMO), wil dat 'dolgraag', zegt hij. De jongerenimam staat met de rug tegen de muur. Juist degene die gestreden heeft om de ideologie van de Moslimbroederschap buiten de Blauwe Moskee-deur te houden, heeft in de beeldvorming het stempel van een Moslimbroeder gekregen, zegt hij.

Hij legt een dikke dossiermap op tafel. Hij zal zijn verhaal onderbouwen met documenten.

Toen in 2006 de inzamelingsacties in de buurt voor een moderne moskee strandden, wierp voorzitter Yahia Bouyafa van de Federatie Islamitische Organisaties Nederland (FION) zich op als de motor van een nieuw project. Hij slaagde erin de belangstelling van eerst Qatar en later Koeweit te wekken.

Bouyafa is in Nederland echter omstreden wegens zijn banden met de Moslimbroederschap, die onder andere door de Volkskrant in 2009 zijn blootgelegd. De Koeweitse ambassade wilde niet samenwerken met een bestuur waarvan Bouyafa de voorzitter zou zijn. Bouyafa schoof toen (in 2010) El-Forkani naar voren als fris en onbezoedeld boegbeeld.

Zeker, de jongerenimam kende de verhalen over Bouyafa's band met de Moslimbroederschap. 'Ik had gedacht te kunnen polderen, de FION erbuiten te kunnen houden. We leken beiden voor hetzelfde te staan: een laagdrempelige moskee, met ook een maatschappelijke functie, waar in het Nederlands gepreekt wordt, die ook aanslaat bij jongeren.'

De Poldermoskee in Amsterdam Slotervaart, bedoeld voor jongeren en opgezet zonder buitenlandse financiering, was net failliet gegaan. El-Forkani: 'Toen Bouyafa mij vroeg dacht ik, dit is een kans zo'n moskee alsnog te realiseren.'

Dat Bouyafa toch ideologische motieven had, wist El-Forkani in eerste instantie niet. Maar toen hij ontdekte dat in het voorlopige koopcontract stond dat de koper de moskee moest overdragen aan de FION (op straffe van een boete van 500 duizend euro), realiseerde hij zich onmiddellijk dat zo 'de neutraliteit van de moskee zou worden aangetast'. El-Forkani: 'Zoiets is niet uit te leggen in Nederland'. Hij heeft de FION uit het koopcontract laten verwijderen. 'Toen begon de ellende voor mij.' Over de Koeweitse financiering heeft hij altijd open kaart gespeeld, zegt hij. Al in 2011 vertelde hij dat aan De Pers.

El-Forkani: 'Ik dacht met het schrappen van de FION afscheid genomen te hebben van de Moslimbroederinvloeden, maar weet nu dat ik in een wespennest ben beland. Ik heb ervaren dat je eruit wordt gegooid of zwartgemaakt als je anders denkt dan de Moslimbroeders.'

Bouyafa's netwerk, zegt hij, heeft selectief documenten gelekt naar de media, waaronder valse. 'Notulen van het moskeebestuur in het Arabisch bijvoorbeeld, terwijl die van ons in het Nederlands worden gemaakt. Want niet alle bestuursleden lezen Arabisch.'

Door verontruste buurtbewoners werd een petitie aangeboden aan de ambassade van Koeweit met forse kritiek op El-Forkani. 'Ik heb die petitie zelf nooit onder ogen gehad', zegt El-Forkani. Bestuurslid Ez-zaouak zegt die ook nooit te hebben gezien. Hij twijfelt aan de authenticiteit van de handtekeningen.

Dan is er nog de Kamer van Koophandel-soap, die zich van de zomer afspeelde. Toen El-Forkani even naar het buitenland was, maakte Bou- yafa's netwerk van de gelegenheid gebruik om het bestuur van ETN, inclusief Al-Qarawi, te wippen en bankgegevens te veranderen. Dat werd, onder dreiging van juridische stappen, weer teruggedraaid.

El-Forkani bevestigt dat de Amerikaanse radicale zwarte prediker Khalid Yasin en de Britse omstreden imam Al-Haddad lezingen hebben gegeven in de moskee. 'Dat was niet mijn idee. Ze waren in het land en zijn door de jongerencommissie gevraagd ook bij de Blauwe Moskee langs te komen. Ik hoorde dat pas achteraf, maar vind het prima. Zolang het maar openlijk gebeurt en over hun opvattingen gediscussieerd kan worden. Zelf vind ik ze helemaal niks. Ik heb inhoudelijke verschillen met hen en die heb ik vaker geuit in de media en op de preekstoel.'

Dat de buurt grote moeite had met die lezingen, betwijfelt El-Forkani. Ook de ophef over te veel autochtonen ('blauwe ogen') tijdens het gebed, vindt hij onwaarschijnlijk. 'Bekeerlingen zijn altijd welkom in welke moskee dan ook. Wie moeite heeft met blauwe ogen, moet terug naar Marokko.'

Hoe is de stand van zaken nu? El-Forkani is uit het bestuur van de Blauwe Moskee gestapt en overweegt ook het ETN achter zich te laten.

Mutlaq al-Qarawi van het ministerie van Religieuze Zaken is nog altijd erevoorzitter van ETN. Maar hij is met pensioen, geen actief ambtenaar meer in Koeweit en heeft geen bemoeienis met de gang van zaken in de Blauwe Moskee.

Het moskeebestuur is onafhankelijk, zoals het dat ook was toen hij er nog inzat, zegt El-Forkani.

'Journalisten en camera's zijn altijd welkom. Als je naar de bezoekers kijkt, zie je vrouwen met en zonder hoofddoek rondlopen. We agenderen maatschappelijk discussies. We hebben een vrouw in het bestuur. Toch hebben we het in de beeldvorming niet gehaald. Blijkbaar heb ik het verhaal niet helder genoeg verteld aan de samenleving.'

Hij hoopt dat het huidige bestuur is opgewassen tegen het Bouyafa-kamp, dat zich niet bij de status-quo zal neerleggen. 'Ik was wellicht naïef dat ik het machtsspel niet heb voorzien. Ik had dat beter moeten inschatten.'

'Dit riekt naar roddel en achterklap'

Behalve de Volkskrant heeft ook radicaliseringsdeskundige, arabist en Moslimbroederschap-deskundige Halim el-Madkouri van Forum de dossiermap van El-Forkani bestudeerd. Volgens El-Madkouri bevestigen de documenten (plus e-mails en WhatsApps in het Arabisch) de bemoeienis van de Moslimbroederschap met ETN en de Blauwe Moskee.

Bouyafa wil niet reageren. Tot drie keer toe weigert hij een verzoek om een weerwoord. Zonder het verhaal van El-Forkani te kennen, mailt hij: 'Dit riekt naar roddel en achterklap. Daar doe ik niet aan mee. Het gaat tegen mijn geloof in en hoe ik verder in het leven sta.'