Te hooggestemd

Geestige case study in het licht van de discussie over meer vrouwen bij de NPO: wist u dat Radio 2 bijna geheel mannelijk is? Rara hoe komt dat - de makers leggen het uit.

Omroepbestuurder Shula Rijxman kaartte onlangs het gebrek aan vrouwelijke gasten in talkshows bij de publieke omroep aan. Bij Radio 2, een zender met tweeënhalf miljoen luisteraars (m/v) per week, lijkt iets soortgelijks aan de hand: er presenteren nagenoeg geen vrouwen. Van de 168 uur radio per week doen ze dat 4 uur, nog geen 3 procent van de tijd. En de twee vrouwelijke dj's zitten in een donker hoekje.

Sara Kroos heeft haar programma op zondagavond, Miranda van Holland op de late vrijdagavond. De laatste Top 2000 werd gepresenteerd door elf mannen. Bij geen andere Nederlandse publieke radiozender tref je zo weinig vrouwelijke dj's. Presentatrice en documentairemaakster Miranda Sawyer beklaagde zich over hetzelfde fenomeen op de Britse radio. 'Je voelt je buitengesloten als vrouwelijke luisteraar', schreef ze in The Guardian. 'Dat de radio niet van me houdt omdat ik vrouw ben, voelt als een persoonlijke afwijzing.' Hoe zit dat? Worden vrouwen geweerd?

Nee, zeggen chefs en dj's van Radio 2, en zegt ook zendermanager Kees Toering. 'Wij willen wel vrouwen. Graag zelfs. Ik vind het jammer dat er zo weinig vrouwelijke dj's op de zender zijn. Het is een kwestie die ons al jaren bezighoudt.' Maar, voegt Toering eraan toe, 'ik geloof niet dat onze vrouwelijke luisteraars een vrouw missen. Ik heb er nog nooit één brief over gekregen.'

Hij zal het nog sterker vertellen: 'Uit onderzoek blijkt dat vrouwen liever een mannenstem dan een vrouwenstem op de radio horen. En dan hebben vrouwen ook nog eens de handicap dat een hoge of schelle stem irritant wordt gevonden. Je wordt als vrouwelijke dj meer gewaardeerd met een lage stem of een stem in het middenregister. Dat maakt de spoeling dunner.'

Volgens de zendermanager is er een nog belangrijkere reden voor de vrouwloosheid op Radio 2: dj/radiopresentator 'is nou eenmaal een echt jongensberoep, altijd al geweest'. Toering: 'In de zeventien jaar dat ik als zendermanager bij Radio 2 werk, heb ik sterk de indruk gekregen dat de meeste vrouwen er geen belangstelling voor hebben. We zijn in eerste instantie natuurlijk een muziekzender. Op Radio 1 hoor je veel meer vrouwelijke presentatoren. Maar als het om muziek gaat... Kijk naar het gebrek aan vrouwelijke dj's op 538 en Veronica. Er zijn nauwelijks vrouwen met een passie voor muziekfeitjes en hitlijsten. Tenminste, ik ben ze zelden tegengekomen. En bij ons moet je die liefde voor de muziek bij elke plaat uitstralen.'

Dat vindt dj Sander de Heer van De Heer ontwaakt (Radio 2) ook. 'Dj is een nerdy beroep. Ik zat vroeger al te pielen met cassettebandjes. Dan haalde ik het lint eruit om het ene liedje aan het andere vast te knippen. Het is iets technisch. Nerds die op zolderkamertjes met een microfoon en een mengpaneeltje plaatjes aan- en afkondigen. Meisjes doen dat gewoon niet.'

Bert Haandrikman van Tijd voor Twee en Helemaal Haandrikman: 'Vroeger op school keken de meisjes me meewarig aan als ik de hitparade in mijn agenda plakte. Helemaal als ik de plaatjes in die lijst daarna hardop aankondigde. Later, in mijn studententijd bij de lokale omroep, kwamen er wel wat meiden voorbij. Vaak van het wat stoerdere soort. Maar dikwijls ontbrak de echte passie. Dan zegden ze hun programma af omdat ze liever gingen theedrinken met hun jaarclubgenootjes. Of omdat ze hun vriendje moesten vermaken. Bij de mannelijke jocks was er juist sprake van gezonde concurrentie. Die lieten het nooit afweten.'

Terug naar de zendermanager. Kees Toering zegt te snappen wat De Heer en Haandrikman bedoelen. 'Maar ik ben het er maar zeer ten dele mee eens.' Hij wil geen zender met alleen muzieknerds. 'Ik zou juist heel graag zien dat een vrouwelijke presentator de plaats van Frits Spits inneemt als hij in januari met pensioen gaat. Maar ik heb door de jaren heen gemerkt dat die vrouwen er gewoon niet zijn. Ik heb lang een scout gehad die voor mij naar vrouwelijke dj's zocht, onder andere op de regionale zenders. Tevergeefs. Er is hier in al die jaren ook nog nooit een vrouw geweest die met haar vuist op tafel sloeg en zei: 'Ik wil nu een programma'. Ik zeg: laat ze zich maar melden.'

In een opleidingstraject voor nieuwe vrouwelijke collega's op Radio 2 ziet hij geen heil. 'Beginnende dj's, dat is meer iets voor stations waar meer jongeren naar luisteren. We willen liever presentatoren op de zender die zich al bewezen hebben.'

Hij wil er nog wel wat aan toevoegen: 'Heel belangrijk. We houden in onze programma's altijd rekening met vrouwelijke luisteraars. Onze presentatoren zijn allemaal nogal feminien. Niet de klassieke radiomacho's van Veronica en 538. Ze hebben allemaal iets warms, een persoonlijke tone of voice, ze zijn empathisch. We draaien ook niet alleen snerpende gitaarriffen, maar vaker harmonieuze, lieve nummers.'

Dj Sander de Heer vult aan: 'Ik maak zeker radio voor vrouwen, radio met interesse in vrouwen. Ik noem mijzelf altijd de ideale man in de morgen. Wij zijn niet de dj's met de banale opmerkingen, eerder van het leuke gesprek voor iedereen. We draaien ook nummers die meer vrouwen dan mannen mooi vinden. Welke muziek dat is? Veel Nederlandstalig, Nick en Simon, Marco Borsato, Alain Clarke, allemaal wat rustiger.'

Zijn de mannen op Radio 2 zo vrouwelijk dat vrouwelijke dj's niet nodig zijn? Miranda van Holland vindt van niet. Zij is een van de twee vrouwen in de luwte op Radio 2. Tijdens een interview op 3FM werd haar stem opgemerkt door Jan-Willem Roodbeen, die 's middags op Radio 2 presenteert.

Van Holland: 'Daarna heb ik veel in het nachttraject voor beginnende dj's op 3FM gedraaid. Dat is niet ideaal. Je rijdt een limousine zonder rijbewijs, je wordt te snel in het diepe gegooid. Ik denk dat de verandering bij de lokale omroepen moet plaatsvinden. Als meer meisjes daar kunnen beginnen, stromen ze vanzelf door naar de regionale en landelijke zenders.'

En: 'Ja, ja, ik kreeg dat ook elke keer te horen toen ik begon. Vrouwen houden niet van vrouwenstemmen, want daar nemen ze niets van aan. Vrouwenstemmen werken op je zenuwen, enzovoort. Mij lijkt het een kwestie van cultuur. In België en Amerika hoor je veel meer vrouwen op de radio. Hier zijn we nog steeds het onderwerp van schunnige grappen op zenders als Veronica en 538. Een vrouwelijke sidekick heeft hier de rol om Robbie Williams een lekker ding te noemen in plaats van iets zinnigs over zijn muziek op te merken.'

Bij Radio 2, weet ze, zal de verandering niet beginnen. 'ik voel me hier helemaal thuis, te gekke zender. Maar hier zul je geen vrouw op een belangrijk tijdstip horen.' Ze is het er niet mee eens dat dj's per definitie jongens moeten zijn die met mengpaneeltjes speelden. 'Ook ik luisterde altijd naar de Top 40, knipte en plakte mijn eigen cassettebandjes en luisterde naar alle Beatlesplaten van mijn vader. In muziekkennis doe ik niet onder voor veel van mijn collega's. En er zijn genoeg vrouwen zoals ik.'

Van Holland zegt dat ze vooral probeert haar eigen stijl aan haar programma mee te geven. 'Op Internationale Vrouwendag hoorde je op de Nederlandse radio weer de hele dag grappen over vrouwen achter het aanrecht. Toen heb ik twee uur lang alleen vrouwelijke artiesten gedraaid. Dolly Parton, Etta James, Adele, Cyndi Lauper.' Er gaat een wenkbrauw omhoog. 'Zo kan het ook.'

BUURVROUWEN BIJ DE RADIO (1)
'Zeker en vast', zegt Björn Verdoodt van de VRT, 'bij ons presenteren genoeg vrouwen. De zenders zijn niet hetzelfde. Onze Radio 2 lijkt iets meer op jullie regionale zenders, maar een vergelijking is toch op z'n plaats. Wij hebben sinds jaar en dag veel populaire vrouwelijke dj's. Een traditie die teruggaat tot de jaren zestig. Op Radio 2 presenteren in de ochtend, primetime, zelfs drie vrouwen tegelijk: De Madammen. En Christel van Dyck, ook van Radio 2, is een van de bekendste stemmen van Vlaanderen.

'Zo'n traditie moedigt aankomende vrouwelijke dj's aan, vermoed ik. Wij zien het als een opdracht om voldoende diversiteit te laten horen aan de presentatiekant. De man/vrouwverhouding in de maatschappij moet tot uiting komen in de radioshows van de VRT. Ik heb de indruk dat er genoeg opties zijn om door te groeien bij de Vlaamse radio. Op onze softpopmuziekzender MNM zit nu Eva Daeleman. Die is begonnen als stagiaire en sidekick. Nu heeft ze haar eigen show.

'Ik moet er wel bij zeggen dat op de Nederlandse tv meer vrouwen presenteren dan op de Vlaamse tv.'

BUURVROUWEN BIJ DE RADIO (2)
Patricia van Liemt is dj bij de commerciële zender Q-music, waar ze een van de twee vrouwen achter de microfoon is. Van Liemt: 'Ik vind het vreemd, nee bullshit, dat mannen het dj-schap zo claimen. Wie zegt dat je alleen een goede dj kunt worden als je als jongetje al dj'de? Je kunt er toch ook later achter komen dat je presenteren leuk vindt. Bovendien zijn meisjes in hun jonge jaren vaak aan het optreden, muziekdansjes aan het doen voor de familie, et cetera. Daar spreekt ook een liefde uit voor het presenteren van jezelf en van de muziek waarop je danst.

'Meisjes zijn dus ook al indirect bezig met het overbrengen van een boodschap. Want dat doe je als dj: de mensen vermaken en op de hoogte houden. Daar hoef je niet per se een radiotechneut voor te zijn.

' Wat nog grappig is om te weten: de stem van vrouwen is de laatste zeventig jaar gedaald in decibellen. Dat geldt ook voor vrouwenstemmen op de radio. Het grootste gevaar is dat vrouwelijke presentatoren 'te hoog' in hun stem zitten, maar dat kun je vrij gemakkelijk afleren.'

VUISTREGEL
Hoe lager de stem, hoe betrouwbaarder. Dat is de vuistregel uit de stemwetenschap. Een mannenstem heeft dus meer autoriteit dan een vrouwenstem. Maar die aanname staat ter discussie. Muziek- en geluidsbureau Soundbase en onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen ontdekten dat vrouwenstemmen in commercials betrouwbaarder overkomen dan mannenstemmen. Tenminste, als ze iets 'sekseneutraals' aanprijzen, zoals een koffiezetapparaat. Dat 'robot'-vrouwenstemmen op websites, voicemails en gps-systemen meestal vrouwelijk zijn, duidt erop dat we vrouwenstemmen steeds betrouwbaarder vinden, schreef nieuwssite The Atlantic. 'Want we vertrouwen tegenwoordig meer op technologie dan op andere mensen.'