St. Jan de Doperkerk, Waalwijk

Vermoedelijk is de St. Jan de Doper in Waalwijk de enige kerk in Nederland met een kruisweg van Charles Eyck, waarvan elf staties zijn gepolychromeerd en drie nog de oorspronkelijke terracotta-kleur hebben....

In ieder geval is de St. Jan de Doper de grootste neo-byzantijnse kerk van dit land, met negentien koperen koepels en een minaretachtige toren van 67 meter.Alles aan de exotische St. Jan is opmerkelijk. De koepels zijn bedekt met 20 duizend kilo koper, grotendeels groen uitgeslagen. De hoofdkoepel (41,5 meter) wordt omhoog gehouden dankzij een ingenieuze constructie van ijzeren ring, bogen en pilaren. Omdat op die acht pilaren ook de rest van de kerk drukt, ligt onder elke kolom een voet van 4 bij 3,5 meter.Op ooghoogte is geen raam te bekennen. Architect Hendrik Valks (1886-1973) koos voor indirect licht om de mystieke sfeer te verhogen. Volgens de bouwmeester uit Elst mochten de kerkbezoekers geen moment afgeleid worden. Vandaar dat hij het licht liet binnenvallen via de hogere verdiepingen en de fraaie glas-in-loodramen van de koepel. Het buitenlicht verspreidde zich dan door het gebouw dankzij de weerkaatsing van solnhofener vloertegels. Maar tegelijk met de kerkbanken verdwenen in de jaren zestig ook die tegels.Er sluipt wat weemoed in de stem van rondleider Jan van der Heijden. 'Alles moest anders in de jaren zestig. Toen is ook die lambrizering van schrootjes aangebracht. Daarachter zitten prachtige tegels waarin is geboord en gehakt.'Valks hield van symboliek. Hij liet 8000 kubieke meter zand aanrukken voor een terp waarop in twee jaar tijd (1924-'25) de kerk verrees. De gelovigen moesten opgaan naar de Heer, dus was er een verhoging nodig met rondom tal van trappen.Het idee voor een (neo-)byzantijns gebouw was afkomstig van A.A. Suys, rond 1911 kapelaan in de te kleine Waterstaatskerk, de voorganger van de St. Jan. Suys reisde nogal eens naar Zuid-Europa en het Midden-Oosten, soms in gezelschap van architect Jan Stuyt. Diens leerling Valk werd in 1922 aangewezen voor wat later zijn grootste creatie bleek: de St. Jan de Doper. Als voorbeeld diende het grondplan van de byzantijnse San Vitalekerk in Ravenna.Aanvankelijk verzette het kerkbestuur zich tegen Valks ontwerp, bang als het was dat de koepel in elkaar zou zakken. Zet gewoon door, hield Stuyt zijn collega voor, die bestuurders kunnen toch geen tekeningen lezen. En Valk zette door.Maar weinig in en aan de St. Jan is ouder dan de kerk zelf. Achterin, bij de vroegere doopkapel, hangt een Jansenistisch kruis, verguld eikenhout, uit de 18de eeuw. Nog ouder - uit 1600 -is De vlucht uit Egypte van een onbekende schilder. De gebeeldhouwde biechtstoelen komen uit een Belgisch klooster, de hardstenen omlijsting van de torendeur deed ooit dienst in een Bredaas herenhuis en later in de Waterstaatskerk.Vanzelfsprekend is de kruisweg van Charles Eyck een grote blikvanger. Maar minstens even opvallend is de bronzen 'tent' die boven het hoogaltaar hangt en alles weg heeft van gespannen huiden. Per slot is Waalwijk het centrum van de Langstraat, de streek van leerlooiers en schoenmakers.