Niemand maakt zich druk om BVD-geschiedenis

Zembla: De BVD-dossiers geopend. Nederland 3, 23.25 uur...

Nederland had zijn eigen Stasi en zijn eigen Stasi-dossiers, maar anders dan in Duitsland zijn die vergeelde koude-oorlogsarchieven nooit toegankelijk geworden. Een enkeling krijgt tegenwoordig inzage in de papieren die de geheime dienst de afgelopen vijftig jaar over zijn of haar leven heeft verzameld, maar steevast blijken daar dan belangrijke delen uit te zijn weggelakt.Als het aan de Binnenlanse Veiligheids Dienst (BVD) zou liggen, zou zelfs de kleinste tip van de sluier over het nationale klik- en fluisterarchief bedekt zijn gebleven. 'Omdat het werk van een geheime dienst nu eenmaal geheim moet blijven', zegt BVD-functionaris drs Nico van Helten vanavond in het VARA/NPS-programma Zembla. En ook, voegt hij er aan toe, om de toenmalige BVD-bronnen in bescherming te nemen.Hij had er een derde reden aan kunnen toevoegen: omdat vrijwel niemand zich erg druk maakt om duistere kanten van de geschiedenis van de BVD. Dat is deels het gevolg van een gebrek aan herkenbare slachtoffers. Nederland kent één uitvoerig gedocumenteerd nog levend slachtoffer van de BVD; de inmiddels bejaarde werktuigbouwkundige J. Wilman uit Rotteram, wiens maatschappelijke carrière door een fluistercampagne van de dienst werd stuk gemaakt.Er moeten méér Wilmannen zijn in Nederland; fatsoenlijke mensen wier leven door onfatsoenlijke methoden is verpest. Maar ze dienen zich niet aan. Het groot maatschappelijk schandaal dat volgens sommigen in de Haagse BVD-kelders ligt besloten, wil daardoor maar niet loskomen.Heel even lijkt de Zembla-documentaire een tweede Wilman te hebben opgespoord: de pacifist en dienstweigeraar Wiemer Emmelkamp, oud-onderwijzer in bezit van de hoofdacte die ondanks de grote schaarste aan leerkrachten na de Tweede Wereldoorlog nergens aan de bak kwam. Emmelkamp mocht onlangs een deel van zijn dossier inzien. 'Meer wit dan tekst', constateert hij op de stoep van Binnenlandse Zaken. Wat hij wel mocht lezen, waren kwaadaardige roddels. 'Dingen die zo onwáár zijn, zo vreselijk onjuist. Ik had die gemakkelijk kunnen toelichten, maar die gelegenheid heb ik nooit gehad.'En onduidelijk blijft in welke mate zijn maatschappijke carrière gebroken is door de aantijgingen in het dossier. Dat komt overeen met de ervaring van de anderen die tot dusver (een gedeelte van) hun papieren hebben mogen inzien. Het al of niet bewust breken van loopbanen werd of niet bijgehouden door de BVD, of wordt tot dusver met succes buiten de openbare dossiers gehouden.De tweede casus in het programma zal evenmin grote opschudding veroorzaken. Oud-CPN-bestuurster Jeanette van Beuzekom vindt bij de BVD-archivaris een verslag over haar activiteiten voor de Christenen voor Socialisme. Kennelijk was ook dit idealistisch, geweldloos clubje dat de staatsgevaarlijkheid nooit heeft bedreigd, geïnfilteerd door de BVD. Maar dat is dan ook alles. Last heeft Van Beuzekom nooit van het het BVD-gespeur gehad.Jeroen Trommelen