Migrantengezinnen bleven zitten waar ze zaten

In meerdere Europese landen is geëxperimenteerd met het spreiden van allochtonen over steden en wijken. Een succesverhaal is er echter niet bij....

Diverse steden in België voerden in de jaren tachtig een spreidingsbeleid voor allochtonen. Leefbaar Rotterdam, dat zich nu neerlegt bij het eufemisme 'kansarmenstop', zou er jaloers op worden.Woensdag vraagt een delegatie van de Rotterdamse gemeenteraad bij de Tweede Kamer aandacht voor de gewenste spreiding van kansarmen over de rest van Nederland. De maatregel die in Rotterdam zoveel stof doet opwaaien, is in België alweer afgeschaft vanwege een averechts effect.Een allochtonenstop? In België deden ze het gewoon. De rechts-liberale burgemeester Roger Mols profileerde zich er begin jaren tachtig mee. In zijn gemeente Schaarbeek moest een vestigingsverbod voor migranten van buiten de EU komen, vond hij, en zo geschiedde.Schaarbeek, gelegen in de Brusselse stadsregio, introduceerde daarop zonder grondwettelijke basis een allochtonenstop, vertelt Dirk Jacobs, docent sociologie aan de Katholieke Universiteit Brussel.Toen in België in 1983 een centrumrechtse coalitie aantrad, was het snel netjes geregeld met artikel 18 bis van de Belgische Vreemdelingenwet. Luik maakte van de regeling gebruik, maar ook de gemeenten Vorst, Sint-Gillis, Sint-Joost-ten-Node, Anderlecht en Sint-Jans-Molenbeek.Behalve Luik zijn het allemaal gemeenten met negentiende-eeuwse arbeiderswoningen in de Brusselse stadsregio. Dit gebied kent de hoogste segregatie-index in heel Europa, wat betekent dat allochtonen nergens anders zo gescheiden leven van hun autochtone medeburgers.Maar het vestigingsverbod was geen lang leven beschoren. Na een evaluatie in 1991 hebben de gemeenten hun vestigingsverbod een voor een opgeheven. Wat bleek namelijk: steden met een vestigingsverbod hadden er na acht jaar meer allochtone bewoners bijgekregen dan steden waar allochtonen niet werden geweerd.Het had dus een tegengesteld effect. 'Het verbod remde de mobiliteit van allochtonen', legt Jacobs uit. 'Migranten die in gemeenten met een vestigingsverbod woonden, bleven zitten waar ze zaten. Ze durfden niet weg uit schrik nooit meer terug te kunnen. Bij gezinsuitbreiding bleven ze in dezelfde gemeente wonen, terwijl migranten elders mobieler waren. De wettelijke maatregel was contraproductief.'Geen wonder dat geen enkele Belgische gemeente er nog aan wil beginnen. Desondanks pleit het Vlaams Blok in Mechelen onder het motto 'Stop immigratie - veilige stad' nog enthousiast voor een 'vestigings- en verblijfsstop voor nieuwe vreemdelingen'. De roep om een allochtonenstop heeft volgens Jacobs dan ook vooral te maken met 'electoraal winstbejag'.Gedwongen spreiding, waarbij allochtonen gepusht worden te verhuizen uit concentratiegebieden, kennen ze niet in België. Het zou 'praktisch onuitvoerbaar' zijn, zegt de Brusselse socioloog, 'omdat in België, en vooral ook Brussel het aandeel sociale huurwoningen zeer beperkt is'.In Groot-Brittannië zijn tot 1975 pogingen gedaan om tot een allochtonenstop of gedwongen spreiding te komen, maar hevige protesten hielden dat tegen.Duitsland kent geen gedwongen spreiding. Wel hanteert een stad als Frankfurt quota voor bijstandsgerechtigden en allochtonen. 'Dat beleid werkt niet', stelt de Utrechtse stadsgeograaf Gideon Bolt, 'want allochtonen worden erdoor vastgeklonken aan hun wijken'. Bovendien leiden de quota tot leegstand, want het blijkt niet makkelijk om autochtonen te motiveren naar allochtonenwijken te verhuizen.In Frankrijk is de gewezen immigrant eenmaal genaturaliseerd Frans staatsburger en wordt principieel geen rekening gehouden met afkomst of religie. Daarom is het idee van spreiding van allochtonen nooit geopperd, zelfs niet door de extreem-rechtse politicus Jean-Marie Le Pen.Wel zijn gemeenten sinds enkele jaren verplicht een percentage betaalbare huurwoningen te hebben of te bouwen. De maatregel beoogt de concentratie van allochtonen in grote steden te voorkomen en de economische segregatie te verminderen. Veel gemeenten doen echter of hun neus bloedt en betalen gewoon de boete.