Levenslang voor oplichting

Alle media worstelen ermee. Vroeger verdwenen oude kranten in de kattenbak, op een enkel exemplaar in een archiefkast na. Tegenwoordig wordt elk snippertje informatie uit de media op internet bewaard. En via google komt die informatie te pas en te onpas weer naar boven. Dat kan vervelend uitpakken voor mensen die in de krant hebben gestaan.

Geregeld krijg ik verzoeken om oude Volkskrantartikelen van internet te halen. Bijvoorbeeld van een mijnheer die spijt heeft van het openhartige interview dat hij gaf over zijn geslachtsverandering, met naam en toenaam. En van een ex-directeur die meent geen enkele kans te maken op een nieuwe baan, zolang het oneervol ontslag uit zijn vorige functie rondzingt op internet. En zeer recent vroeg iemand, die ooit in de krant werd afgeschilderd als een oplichter, of dat niet gewist kon worden. Zélfs als hij schuldig zou zijn, verdiende hij geen levenslang. Toch?

Het archief is heilig. Stukken verwijderen of erin schrappen doet de krant in principe niet. En terecht. Dat zou neerkomen op het herschrijven van de geschiedenis, iets wat associaties oproept met de roman 1984 van George Orwell. Daarin past hoofdrolspeler Winston Smith, in opdracht van het ministerie van Waarheid, krantenarchieven aan om de geschiedenis te herschrijven, onder het motto: 'Wie baas is over het verleden, is de baas over de toekomst.'

Maar ook zonder dit soort hoogdravende vergelijkingen voelt iedereen op zijn klompen aan dat de samenleving er op moet kunnen vertrouwen dat de archieven van de media volledig zijn en waarheidsgetrouw. Dat er niet in wordt geknoeid.

De rechter steunt de principiële opstelling van de media. In 2010 oordeelde de rechter in twee verschillende zaken dat kranten (waaronder de Volkskrant) terecht weigerden het archief aan te passen. De privacy van mensen die negatief in het nieuws waren gekomen, woog niet op tegen het belang van een compleet archief. De pers is niet alleen publieke waakhond, oordeelde de rechter, maar heeft ook een belangrijke functie in het beschikbaar stellen van nieuws in archieven. Het online-archief krijgt dus dezelfde bescherming als het papieren archief.

Toch wringt er iets. Het papieren archief van de krant raadplegen, ging vroeger niet zomaar. Je moest ervoor naar de redactie of een bibliotheek. Veel berichten raakten daardoor automatisch in de vergetelheid. Tegenwoordig hebben nieuwsberichten de eeuwigheid. En met één druk op de knop komt alles weer naar boven.

Gelukkig vermeldt de Volkskrant doorgaans geen verdachten, veroordeelden of slachtoffers met naam en toenaam in de krant, zoals in veel andere landen wel gebeurt. Maar ook hier doen zich schrijnende gevallen voor.

Bedrijven - en mensen die het zich kunnen veroorloven - huren een 'reputatiemanager' in. Zo'n ict-specialist voedt het internet met zoveel nieuwe, andere informatie over de persoon in kwestie dat zoekmachines die persoon dáármee in verband gaan brengen. De nare informatie verdwijnt niet, maar zakt uit de pakweg de eerste tien meldingen in de zoekmachine naar bijvoorbeeld de laatste pagina.

Niet iedereen kan een reputatiemanager in de arm nemen of is zelf in staat zoekmachines te manipuleren. Het enige wat hun rest, is de hoofdredactie te vragen het archief aan te passen. Bijvoorbeeld door hun naam te verwijderen uit een verhaal waarin staat dat ze als kind zijn verkracht. Zij eisen in feite recht op vergetelheid.

Deze verzoeken willigt de hoofdredactie in principe niet in. In een enkel, zeer schrijnend geval, kan de krant de naam van de betrokkene weghalen. In het geval van de vrouw die als kind was verkracht, ging de krant overstag. Haar naam werd weggehaald. Dat is een gunst, benadrukt de hoofdredactie, geen recht. En een gunst die, terecht, zelden wordt toegekend.

De meeste klachten van lezers over het archief gaan over artikelen die met fout en al gearchiveerd worden. De correcties die u regelmatig in de papieren Volkskrant leest, werden de afgelopen jaren niet verwerkt in de onlinearchieven. Dat was technisch niet mogelijk doordat het archief geautomatiseerd werd.

Het gevolg was dat lezers fouten in de Volkskrant regelmatig terugzagen: zowel in de Volkskrant zelf als in andere media. Want het is een goed gebruik dat journalisten eerst teruglezen wat er allemaal over een kwestie is gepubliceerd voordat ze er een nieuw hoofdstuk aan toevoegen.

Dat 'ergerlijke rondpompen van fouten', zoals een lezer het noemde, is voorbij. Sinds begin deze maand wordt de lezer gewaarschuwd als hij een artikel in het archief raadpleegt dat een fout bevat. Hij leest het oorspronkelijke stuk, maar bovenin wordt in een aparte regel aangegeven hoe het stuk in de papieren krant is rechtgezet. Zo blijft het archief intact. Zonder dat fouten eeuwigheidswaarde krijgen.

De Ombudsvrouw behandelt vragen, klachten, op- en aanmerkingen over

de inhoud van redactionele pagina's en over de journalistieke aanpak.

ombudsvrouw@volkskrant.nl

vk.nl/ombudsvrouw