Leg over seks geen normen op

Scholen moeten het voortaan hebben over seksuele diversiteit. Die lessen zouden niet alleen over homo's en lesbiennes moeten gaan, maar ook over 'sletten', stelt Linda Duits voor

Seks is het perfecte ingrediënt voor controverse. En wanneer de overheid zich bemoeit met seksualiteit laat een maatschappelijke discussie al helemaal niet lang op zich wachten. De ophef over de verplichte lessen voor seksualiteit zal dus niemand verbazen. Maar juist deze ophef is een prachtig uitgangspunt voor die lessen.

Vooral christelijke scholen vrezen dat zij nu homoseksualiteit moeten gaan promoten. Zij vinden dat ze zelf moeten kunnen bepalen hoe ze over seksualiteit zouden moeten praten en dat de overheid geen seksuele normen mag opleggen. De onrust die de verplichting teweegbrengt, laat zien dat seksuele diversiteit niet voor iedereen acceptabel is en dat er in Nederland heel verschillend wordt gedacht over seksualiteit.

Seksuele diversiteit gaat over normen. Juist daarom is aandacht hiervoor op school zo belangrijk. Wie daar afwijkt van de norm, wordt maar al te vaak beschimpt. Jongens lopen het risico voor homo te worden uitgescholden als ze 'vrouwelijk' overkomen of niet stoer genoeg doen. Wie niet aan de norm voldoet, kan zich knap onveilig voelen. Terecht vindt de overheid dat dit moet veranderen.

Er is een vergelijkbaar scheldwoord voor meisje. Dat is niet 'pot' maar 'slet'. Meisjes worden 'slet' genoemd als ze zich bijvoorbeeld te uitdagend kleden of als ze niet reageren op de avances van jongens. Het heeft tot gevolg dat er één specifieke vrouwelijkheid wordt afgedwongen en dat meisjes zich schikken naar die norm.

Seksuele diversiteit moet daarom niet alleen gaan over lesbiennes, biseksuelen en transgenders, maar ook over sletten. Seksuele diversiteit gaat namelijk over alles en iedereen die afwijkt van de norm. Het lastige is: over welke norm hebben we het dan precies? De christelijke norm, die van 'de overheid', die van het COC? Hoe moeten die lessen ingericht worden? Het antwoord ligt bij diversiteit. Ik richt me daarbij nu op meisjes, omdat bij het idee van 'homoles' vaak alleen aan jongens wordt gedacht. Om te laten zien dat er eenzijdig over de seksualiteit van meisjes wordt gedacht, waarbij die seksualiteit altijd afgeschermd of beschermd moet worden. Terwijl dat anders kan.

De lessen diversiteit zouden leerlingen in staat moeten stellen te onderzoeken welke normen er bestaan en waarom die er zijn. Geen opgelegde antwoorden geven, maar vragen stellen. Om te beginnen deze.

Is seksualisering altijd slecht?
Het laatste decennium hebben pers en politiek hun mond vol van seksualisering. Seksualisering van media, van speelgoed en van de maatschappij als geheel. Toen er kinderstrings in de HEMA hingen, werd gesproken van de seksualisering van jonge meisjes. Zonder uitzondering is de toon afkeurend.

Rapporten over seksualisering zijn vrijwel altijd geschreven door psychologen en gaan vooral in op negatieve effecten van seksualisering door de media, zoals laag zelfvertrouwen, een verkeerd lichaamsbeeld, promiscuïteit en verminderde intellectuele prestaties. Het toonzettende rapport uit 2007 van de Amerikaanse associatie van psychologen, de APA, ziet seksualisering zelfs als het tegenovergestelde van gezonde seksualiteit. Het rapport legt sterk de nadruk op twee fenomenen: de media zouden meisjes voordat zij daar 'aan toe zijn' tot seksuele wezens maken. En seksualisering zou ervoor zorgen dat vrouwen worden gezien als een gebruiksvoorwerp, bedoeld voor het seksueel genot van een ander.

In debatten gaat het dan ook meestal over de schuldvraag: komt het door de media, of volgen de media slechts een bestaande ontwikkeling? Zijn die kinderstrings te wijten aan schaarsgeklede vrouwen in hiphopvideo's? Of is het misschien de schuld van moeders als Patricia Paay die volgens sommigen hun dochters aanmoedigen sexy te zijn?

Je zou bijna vergeten dat seks ook leuk kan zijn. Door seksualisering alleen als negatief te zien, is het onmogelijk om de seksuele ontwikkeling van meisjes als een positieve of normale ontwikkeling te zien. Als scholen het over seksuele diversiteit gaan hebben dan past daar de vraag bij: is seksualisering altijd slecht? Is er ook goede seksualisering? En wat maakt iets dan slecht of goed?

Wat is seksueel gezond?
Gelukkig wordt er niet alleen op een negatieve manier over meisjes en seksualiteit gesproken. Communicatiewetenschapper Suchi Joshi promoveerde onlangs aan de Universiteit van Amsterdam op de vraag hoe Nederlandse en Amerikaanse meisjesbladen omgaan met seks. Conclusie: Nederlandse bladen gaan er uitgebreid op in en behandelen naast 'technische informatie' ook de plezierige kant van seks. Tieners kunnen hier bovendien relatief open met hun ouders praten. Joshi geeft Nederlandse voorlichters een flinke pluim: 'Seks onder adolescenten wordt benaderd op een pragmatische manier en wordt verheerlijkt noch gevreesd; tieners wordt geleerd dat het een normaal deel van het leven is'.

Dat klinkt heel goed en niet moralistisch, maar schijn bedriegt. Seks is niet hetzelfde als verkoudheid. Voor wat seksueel gezond is en wat niet bestaat geen heldere maatstaf. Het is een vraag die al snel sturend wordt beantwoord. De moraal komt onvermijdelijk om de hoek kijken. Neem de eerder genoemde APA. Seksuele gezondheid gaat volgens de Amerikaanse psychologen over intimiteit, het krijgen van een emotionele band en wederzijds respect tussen instemmende partners. De genoemde meidenbladen volgen grofweg dezelfde lijn. Maar zijn onenightstands dan niet oké? In lessen over seksuele diversiteit kunnen leerlingen dit bespreken. Is 'gezond' voor iedereen hetzelfde? Mag je ook afwijken?

Mogen meisjes ook sletten zijn?
Er zijn mensen die vinden dat er niets mis is met seksuele losbandigheid, ook voor meisjes en vrouwen. Op MTV Voices geeft 'sexpert' Francisco Ramirez les over sletten en roept hij op een slet voortaan te zien als iemand die zeker is van haar seksualiteit en zich niet schaamt voor haar plezier. 'Slet' als geuzennaam. In 1997 al verscheen het boek The Ethical Slut, waarin het aangaan van meerdere seksuele relaties wordt goedgekeurd. De auteurs definiëren zo'n slet als 'iemand die seksualiteit viert volgens de radicale stelling dat seks leuk is en dat plezier goed voor je is'. In Toronto werd in april 2011 voor het eerst een Slut Walk georganiseerd, een manifestatie tegen seksueel geweld en voor seksueel plezier. Deze kreeg in juni 2011 navolging in Amsterdam.

Meisjes worden vaak beschouwd als onzekere en kwetsbare probleemgevallen of zelfs slachtoffers. Laten we dat nu eens niet doen, maar hun meer autonomie toebedelen.

Aandacht in de klas voor sletterigheid is niet makkelijk maar wel nodig, juist als we tegenwicht willen bieden aan de druk om 'normaal' te zijn. Veel meisjes lijden onder het stempel 'slet'. Dat lijdt soms tot drama's. De recente 'Facebook-moord' laat zien hoe zwaar roddels over vermeende seksuele promiscuïteit kunnen wegen. De 15-jarige Joyce Winsau werd in opdracht van haar vriendin Polly vermoord omdat ze (onder andere op Facebook) had geroddeld over Polly's seksuele escapades. Bij seksuele diversiteitsles kunnen roddels bespreekbaar worden gemaakt. 'Als een jongen veel meisjes heeft, is hij stoer, als een meisje veel jongens heeft, is zij een hoer', is een bekend gezegde onder jongeren. In de klas moet hierover worden gesproken. Waarom mogen jongens op dit vlak meer dan meisjes? Is dat niet heel ouderwets?

Mag je seksualiteit afwijzen?
Sommige christenen, maar ook moslims en andere gelovigen, wijzen seksualiteit van meisjes helemaal af. Seks is voor na het huwelijk. Vaak gaat die afwijzing gepaard met kledingvoorschriften: lange rokken of een hoofddoek. De rechtvaardiging van de hoofddoek verschilt, maar meestal gaat het erom vrouwen minder aantrekkelijk te maken of af te schermen voor de blikken van mannen. De mensen die op deze manier denken, geven meisjes eigenlijk geen zeggenschap over hun seksualiteit.

Dit zijn de mensen die al bezwaar maakten tegen les over homo's, dus je zou denken dat voor hen les over sletten ondenkbaar is. Toch moeten ze niet te snel afhaken. Juist die openheid biedt ook hun kansen. Als we de heersende norm ter discussie gaan stellen, ontstaat er ook ruimte om het te hebben over hún opvattingen. Religie kan bij de discussie worden betrokken, ook op seculiere scholen. Is het niet beter om te wachten tot je getrouwd bent? Waarom vinden mensen dat eigenlijk? Bedekking van seksualiteit roept in Nederland veel afkeuring op. De heersende seksuele norm vindt dat eigenlijk te preuts. Maar degenen die tegen de hoofddoek zijn, zijn vaak dezelfden die zich zorgen maken om seksualisering. In het verleden zijn meisjes van school gestuurd omdat ze te bedekt waren (namelijk met een hoofddoek) én omdat ze niet bedekt genoeg waren (namelijk gekleed in een buiktruitje, dat toen in de mode was). Dit biedt kansen voor respectvolle discussie in de klas.

Welke rol speelt leeftijd?
Leeftijd is natuurlijk belangrijk bij dit onderwerp. In Nederland ben je voor de wet met 16 jaar seksueel meerderjarig. Het plegen van 'ontuchtige handelingen' met iemand jonger dan 16 is strafbaar.

Bij seksuele diversiteitsles moet de wet worden uitgelegd. Maar er moet ook over worden gesproken. Waarom 16 jaar? Wanneer is iemand eigenlijk volwassen? Ben je als 25-jarige nog steeds jongere? Wat betekent het om 'in staat te zijn met seks om te gaan'? Draait seksualisering alleen om 'er klaar voor zijn', emotionele volwassenheid? Of spelen andere overwegingen ook een rol? Wat is een goede leeftijd voor meisjes om aan seks te beginnen? En wat verstaan we eigenlijk onder seks? Is dat vaginale penetratie? In dat geval zouden lesbiennes nooit seks hebben. Wat is de grens tussen voorspel en seks? Vinden we, om eens iets te noemen, dat meisjes van 17 zich ook mogen laten slaan voor hun genot? En meisjes van 15?

Geen oordeel
Het kabinet vindt het belangrijk dat er aandacht komt voor seksuele diversiteit, maar het is nog niet duidelijk hoe dit er in de klas moet gaan uitzien. De weerstand tegen het idee van 'homoles' laat zien dat dit nog een hele kluif wordt. Het voordeel van mijn voorstel is duidelijk: het bespreken van allerlei opvattingen over seksualiteit. Zo krijgt geen enkele manier van denken automatisch de voorkeur en wordt er niet bij voorbaat een oordeel uitgesproken. Geen normen opleggen, maar normen bespreken. Daar kan toch niemand tegen zijn?Linda Duits (1976) is sociaalwetenschapper, gespecialiseerd in populaire cultuur.