Israël uit om te trouwen want de rabbi ligt dwars

In Israël sluit alleen het orthodoxe rabbinaat joodse huwelijken. Steeds meer jongeren zijn het zat. Waarom voeren politici het burgerlijk huwelijk niet in?

TEL AVIV - Op een mooie maandag in mei was het dat zich honderden bruiloftsgasten verzamelden in een boomgaard bij het dorp Abu Gosh voor een rijk voorzien buffet, gloedvolle toespraken en vrolijke dans. Onder de chupa, het traditionele huwelijksbaldakijn, gaven Moran (28) en Gil (29) Lavie elkaar het ja-woord. De bruidegom trapte een glas kapot, de gasten brachten een toast uit en van alle kanten klonk het 'mazal tov'. Rabbijn Meir Azari van de Beit Daniël-gemeente in Tel Aviv hield een ontroerende toespraak. Toen diep in de nacht iedereen was uitgedanst, vertrok het bruidspaar naar huis. Gelukkig, moe en nog altijd ongetrouwd.

Moran en Gil hadden voor hetzelfde geld een willekeurige passant kunnen vragen hun huwelijk in te zegenen, want naar de letter van de wet is de liberale rabbijn Azari een beunhaas. In Israël is alleen het orthodoxe rabbinaat bevoegd joodse huwelijken, scheidingen en begrafenissen te regelen. Joden mogen alleen met joden trouwen, christenen alleen met christenen en moslims alleen met moslims. Een burgerlijk huwelijk bestaat hier niet.

Het rabbinaat houdt vol dat Israël als joodse staat de religieuze huwelijkswetten dient te handhaven. Juist door hun discriminerende karakter zouden die een verzekering vormen voor het voortbestaan van het joodse volk. Maar het verzet tegen dat monopolie groeit. Elk jaar stemmen duizenden jonge Israëliërs met hun voeten door te trouwen in het buitenland. Heel veel anderen blijven ongehuwd samenwonen.

Hiddush ('vernieuwing') is een organisatie die zich sterk maakt voor godsdienstige vrijheid in Israël. Ze eist onder meer de invoering van het burgerlijk huwelijk en een gelijke behandeling van alle stromingen in het jodendom. Op haar website heeft ze de huwelijkssituatie in kaart gebracht in 194 lidstaten van de VN. Israël scoort een dikke nul, in het treurig stemmende gezelschap van Iran, Pakistan, Afghanistan en Saoedi-Arabië.

Allianties
Hiddush geniet veel steun onder joden in de Verenigde Staten, waar liberaal-religieuze stromingen populair zijn. Volgens de directeur, rabbijn Uri Regev, is de onvrije situatie in Israël het resultaat van een lange geschiedenis van 'onheilige allianties en compromissen' in de politiek. Het gebrek aan godsdienstige pluriformiteit komt ook voort uit onwetendheid, zegt hij.

'Op dit moment trouwt de meerderheid van de Israëlische joden voor het orthodoxe rabbinaat. Dat blijft zo, ook als er een burgerlijk huwelijk zou worden ingevoerd of als wij als liberalen gelijke rechten zouden krijgen. Ze doen dat niet alleen omdat het de weg van de minste weerstand is, maar ook omdat ze zijn misleid.

'Veel Israëlische joden denken dat als hun huwelijk niet wordt geregistreerd door het orthodoxe rabbinaat, hun kinderen het risico lopen tot mamzerim te worden verklaard, bastaarden. Dat slaat nergens op, maar het is moeilijk zo'n vooroordeel te bestrijden. Het zal tijd kosten Israëliërs de aard van het joodse en het burgerlijke huwelijk te leren begrijpen, zodat ze de opties eerlijk tegen elkaar kunnen afwegen.'

Israël kan zich niet totaal isoleren. Daarom zitten er mazen in de wet waarmee trouwlustigen hun voordeel kunnen doen. Zo is het ministerie van Binnenlandse Zaken verplicht huwelijken te registreren die in het buitenland zijn gesloten. Het rabbinaat wil daar niets mee te maken hebben, en het kan dwars gaan liggen als het tot een scheiding komt, maar de paren zijn dan wel voor de wet getrouwd.

Als de schoolvakanties zijn afgelopen, gaan Moran en Gil een week op vakantie naar Praag om daar een burgerlijk huwelijk te sluiten. Na terugkeer melden ze zich dan met een officiële vertaling van de trouwakte bij Binnenlandse Zaken in Tel Aviv en daarna vormen ze ook officieel 'de familie Lavie'.

Moran en Gil zijn beiden onbetwist joods. 'We hadden het onszelf gemakkelijk kunnen maken en een half uur op het rabbinaat kunnen doorbrengen voor de registratie, met twee mannelijke getuigen', zegt de bruid. 'Maar bij ons woog het principe zwaarder. Het hele concept van het rabbinaat is niet meer van deze tijd. Ze geven je daar geen enkele vrijheid voor een persoonlijke inbreng. Als vrouw mag ik mijn partner bijvoorbeeld geen ring geven. Het is geen wederzijdse affaire, dat is wat me afstoot in een orthodoxe huwelijksplechtigheid. De traditionele ketuba is een huwelijkscontract waarmee ik word uitgehuwelijkt door mijn vader. Alsof ik zijn eigendom ben. Natuurlijk zijn er ook mooie aspecten aan een joodse bruiloft en daarom wilden we een niet-orthodoxe religieuze ceremonie. Onze ketuba, die we zelf hebben geschreven, spreekt over wederzijds respect en tolerantie.'

Het gebrek aan huwelijksvrijheid werd in Israël een probleem met de komst, in de jaren negentig, van een miljoen immigranten uit de landen van de voormalige Sovjet-Unie. De seculiere en religieuze wetten botsten frontaal. De zogenoemde 'wet op de terugkeer' bepaalt dat iedereen met ten minste één Joodse grootouder zich in Israël mag vestigen. Maar het orthodoxe rabbinaat erkent alleen iemand met een joodse moeder als joods. De consequentie is dat er in Israël nu meer dan driehonderdduizend mensen rondlopen die geen joods huwelijk mogen sluiten.

Anna (25) en Igor (26) Lugatski kregen op het rabbinaat te horen dat ze niet mochten trouwen. Igors moeder werd niet als joods erkend, dus de bruidegom zou een orthodoxe bekeringsprocedure moeten ondergaan. Daar had hij geen trek in. 'Iets om je erg kwaad over te maken', zegt Anna. 'We zijn beiden in militaire dienst geweest - ik twee jaar bij de medische staf, Igor drie jaar in de marine. We betalen belasting en we zijn goede burgers. En dan krijg je te horen dat je in je eigen land niet mag trouwen.'

Eind april vertrokken ze voor drie dagen naar Cyprus, de populairste en goedkoopste huwelijksbestemming voor Israëliërs die niet via het rabbinaat kunnen of willen trouwen. 'Vanaf het vliegveld gingen we direct naar het stadhuis van Larnaca, waar al vijf andere Israëlische paren wachtten', vertelt Anna. 'Ik trok mijn witte bruidsjapon aan, we wisselden ringen uit en we legden een trouwgelofte af. Er waren drie Cypriotische getuigen. We tekenden de documenten en na een paar uur kregen we de trouwakte. Daarna hebben we twee dagen uitgerust in een mooi hotel. Na terugkeer in Israël hielden we een tradioneel bruiloftsfeest.'

Reisbureau
Hagit Israël zag al twintig jaar geleden dat trouwen in het buitenland een hoge vlucht zou nemen. In 1999 zegde ze haar baan bij een reisbureau op en begon voor zichzelf. Haar bedrijf, SunLine in Haifa, behoort tot de grootste spelers op de markt van het huwelijkstoerisme. 'We hebben een kantoor in Larnaca en onze vertegenwoordigster daar, een oudere dame, kent de Israëlische markt. Ze begeleidt onze klanten van aankomst tot vertrek', vertelt Israël. Huwelijksreizen naar Cyprus zijn er vanaf 520 euro, inclusief vliegticket, een hotelnacht en de adminstratieve afwikkeling van de trouwprocedure.

'Het is moeilijk te schatten hoeveel paren er buiten Israël trouwen, maar hun aantal stijgt', zegt Israël. 'Vorig jaar heb ik vijfhonderd all-inreizen verkocht. Gezien wat ik van de concurrentie weet, denk ik dat het totaal boven de drieduizend zat - alleen voor Cyprus. Duizenden paren gaan naar Praag, de VS, Canada of Italië. We hebben ook Arabische klanten, doorgaans christenen die een moslim willen trouwen.'

Kan Israël het burgerlijk huwelijk buiten de deur houden? Hiddush voert de campagne op, maar rabbijn Regev maakt zich geen illusies. Zolang de politiek onverschillig blijft en het rabbinaat zijn monopolie met hand en tand verdedigt, verandert er niets. Coalitie-akkoorden met de ultra-orthodox religieuze partijen bevatten steevast een clausule ten gunste van de 'status-quo' in religieuze aangelegenheden. Ook nu de ultra's niet in de regering zitten is er geen zicht op normalisering. Zelfs minister van Justitie Tzipi Livni, minister van Financiën Yair Lapid en andere zelfverklaarde hervormers willen niet verder gaan dan een nooduitgang voor wie in Israël niet mag trouwen.

Zij zien de oplossing in een soort samenlevingscontract. 'De nationaal-religieuze partij Habayt Hayehudi heeft bedongen dat elke wetswijziging inzake godsdienst toestemming behoeft van alle coalitiepartners', zegt Regev. 'Tegenstanders van het burgerlijk huwelijk houden zo een vetorecht.'