Extremen liefde

Vrijdag treedt pianist en beeldend kunstenaar Tomoko Mukaiyama op in Amsterdam. Wie zijn haar inspiratiebronnen en wat zijn haar vijf favoriete platen?

Kwam het door Chopins Nocturnes of Beethovens Sonates? Misschien had ze iets met Rachmaninoffs pianoconcerten of was ze aan de toetsen geraakt nadat ze een concert van pianogod Arthur Rubinstein had gezien? 'Eh nee, niet echt.'

De Japans-Nederlandse pianiste Tomoko Mukaiyama groeide op in Shingu, Japan, destijds een plaats waar klassieke pianocultuur nauwelijks doorsijpelde. 'Dus om te zeggen dat ik, na contact met voor de piano belangrijke componisten piano ben gaan studeren...'

Eigenlijk was het eerder zo'n klassieke, door ouders opgedrongen vanzelfsprekendheid. 5-jarig Tomokootje mocht kiezen tussen een toekomstige opleiding op het conservatorium of op de kunstacademie. 'Ik wilde eigenlijk allebei en heb toen heel gewiekst gekozen voor het conservatorium. De gedachte was dat als ik niet op 5-jarige leeftijd begon, ik later nooit een hoog niveau zou bereiken. Die kunstacademie kon altijd later nog wel.'

Daarbij was de liefde voor de piano ook een heel fysieke. Ze voelt een aantrekking tot het ding an sich. 'Die zwarte aanwezigheid van een vleugel is groots en overweldigend. En dan heeft hij met die klep ook nog een enorme muil die wijd open kan. Zo sterk, zo mooi, zo sexy.'

En zo vervult dat gereedschap dat in eerste instantie is bedoeld om noten te produceren bij Mukaiyama ook altijd de rol van partner in performance, in een huwelijk tussen muziek en beeldende kunst of theater. Zoals in de voorstelling Shirokuro tijdens het laatste Holland Festival, waarbij ze de bruut hamerende pianosonate nr. 6 van de Russische Oestvolskaja speelde en gaandeweg, losgekomen van de toetsen, ook om de vleugel danste. Of aanstaande vrijdag, als ze in het Muziekgebouw aan 't IJ met Super T-market een voorstelling maakt over kunst en consumeren en een recital met visuele kunst combineert. 'Ik communiceer met de piano, dat is bij mij altijd de kern. Uiteindelijk is die een verlengstuk van mezelf geworden.'

Fetter - Fetter (2013)
'Een Amerikaanse zangeres die hier aan de Rietveld Academie heeft gestudeerd en die vrijdag ook optreedt. Haar zang heeft altijd iets terloops, helemaal in haar eentje met wat spaarzame elektronische begeleiding - alsof ze zich in mijmeringen verliest. Zingen terwijl je aan het koken bent, zoiets. Daardoor heeft het meteen ook iets intiems. Het is door haarzelf, voor haarzelf. Om zichzelf te troosten haast. Ik voel een klik met haar manier van muziek maken. Ja, ik heb net gezegd dat ik musiceer om te communiceren, maar bij haar wordt het hyperpersoonlijke zo herkenbaar dat het haast iets universeels wordt en daardoor weer heel communicatief.'

 Bruckner - Symfonie nr. 7 (Berliner Philharmoniker olv
Otto Klemperer) (1958)
'Het is zo groots dat het bijna te veel, te lang wordt. En dan heel plotseling houdt het op. Als een rijp stuk fruit dat van de boom valt. De magie schuilt niet zozeer in de melodie of in de harmonie of de akkoorden of weet ik veel wat. De muziek is veeleer een tsunami die je overweldigt. Een gevoel waarin je je helemaal kunt verliezen. Verdrinken zelfs, want zo veel kracht heeft het.'

 Verdi - Requiem (Koor en orkest van La Scala olv Herbert von Karajan) (1967)
'Over power gesproken. Verdi's Requiem is het soort muziek dat je kracht geeft of juist nederig maakt. Vooral het Dies Irae. Elke keer als ik het hoor, ga ik bijna door mijn knieën. Je voelt je machteloos omdat je met alle geweld door die toornige schoonheid wordt getroffen. En tegelijkertijd zijn sommige delen zo kalmerend. Ik liep eens op straat terwijl ik flarden van het Requiem uit een huis opving. Er kwam meteen een oceanische rust over me.'

 John Zorn - Naked City (1990)
'Ik ben dol op zijn muziek en dit album is van zo'n vrolijke gekte. Het mag dan avant-garde of postmodern genoemd worden, zo gauw je het labelt, raak ik de interesse kwijt. Het is juist, denk ik, de kracht van Zorn dat hij vanuit zijn instinct alles op zijn eigen manier mengt, daarbij voorbijgaand aan bestaande labels. Elementen van blues, jazz, cartoon tunes, rock en grindcore worden door elkaar gesmeten, maar op zo'n knappe manier dat het ook sense maakt. Als componist kent Zorn zijn klassiekers, maar laat zich er niet door binden. Hij weet als enfant terrible van 60 nog steeds in alle vrijheid lol te hebben. Ik moet altijd lachen als ik zijn muziek hoor.'

Nisennenmondai - N (2013)
'Een Japanse noiseband waarmee ik heel graag wil spelen. Ik heb ze live gezien en ze maken fantastische herrie. Je zou het vreselijke, extreme muziek kunnen noemen, omdat het zich voorbij de wetten van de schoonheid beweegt. Al is het album N wel toegankelijker; ritmisch en repetitief als dance. Maar ik ben niet geïnteresseerd in het categoriseren van muziek. Ik houd van kunst die de donkere kant van de psyche weerspiegelt en dat sublimeert tot iets groots. Dat doen ze. Hun muziek wordt bijna hallucinant, alsof je onder water zweeft.'

Tijdens Super T-market voert Mukaiyama op 6/12 in het Muziekgebouw aan 't IJ (Amsterdam) het concertprogramma Amsterdam x Tokyo uit, met composities van Merzbow, Yannis Kyriakides en Jan Pieterszoon Sweelinck. Tot 15/12 is ook haar installatie Wasted in het atrium van het Muziekgebouw te zien.