De mislukte ruil van Rutte

Waarom wil Rutte zo graag met steun van Wilders regeren? Ik dacht dat het hem te doen was om een grote uitruil. Jij krijgt strenge maatregelen op het gebied van veiligheid en immigratie als ik forse maatregelen mag nemen om de verzorgingsstaat te hervormen en de economie te versterken?

Maar in het akkoord is geen sprake van een grote ruil. Er komt geen verkorting van de WW of de privatisering van de ziektekostenverzekering. De enige grote ingreep is het onderbrengen van de Wajong, de regeling voor jonggehandicapten bij de gemeenten. De structurele versterking van de werkgelegenheid is met dit akkoord nog lager (1,1 procent) dan met het PvdA-programma (2,5 procent) dat Rutte typeerde als de langste zelfmoordbrief uit de geschiedenis. De andere kant van de ruil is ook beperkt. Er komen minimumstraffen en het wordt mogelijk om een Nederlander met een dubbel paspoort die een misdrijf begaat, het land uit te zetten. Maar beide maatregelen gelden voor een heel selecte groep. Mensen die voor de tweede keer binnen tien jaar een straf krijgen waarop een maximum straf van 12 jaar of meer staat, krijgen minimaal een later te bepalen straf. Dat is een kleine groep. Ook het uitzetten van Nederlanders blijft beperkt. Alleen wie binnen de eerste vijf jaar na zijn naturalisatie een straf krijgt van 12 jaar, moet het land uit. Dat zijn er niet veel. Toch is er geen reden om opgelucht adem te halen. Het akkoord staat namelijk vol met kleine geniepige maatregelen. Zo wordt in de bijstand voortaan niet alleen gekeken naar het partnerinkomen, maar naar het huishoudinkomen. Dat betekent dat de stagevergoeding van een inwonende 19-jarige zoon in mindering wordt gebracht op de uitkering van de ouders. Als het gezin die inkomsten niet meldt is dat fraude en krijgt het drie maanden geen uitkering. Advocaten krijgen hun kosten voor hoger beroep bij asielzaken alleen vergoed als ze winnen. Zo wordt asielzoekers effectief rechtshulp ontnomen. En wie na een afgewezen asielaanvraag een verblijfsvergunning wil aanvragen op medische gronden mag die aanvraag alleen doen in het land van herkomst. Of neem de Wajong. Op zich is het verstandig de Wajong bij gemeenten onder te brengen. Zo kunnen gemeenten niet langer mensen uit de bijstand in de Wajong dumpen zoals afgelopen jaren veel is gebeurd. Maar door ook fors te bezuinigingen op reïntegratie en sociale werkplaatsen werkt het goede idee desastreus uit. Volgens het CPB verdwijnen er 30 duizend banen bij sociale werkplaatsen! Mensen met een beperking krijgen zo niet meer kansen te werken, maar staan goedkoper aan de kant. Voor Wilders is het minder erg dat de ruil weinig voorstelt dan voor Rutte. Voor Wilders is de symboliek van maatregelen namelijk belangrijker dan de substantie. Nederland wordt niet veilig door een handvol criminelen met een dubbel paspoort uit te zetten. Maar de symbolische waarde is groot. Nieuwe Nederlanders die zich niet gedragen, kunnen opdonderen. Hetzelfde geldt voor het korten op de bijstandsuitkering als kleding of gedrag de kans op werk verkleint. Dat is gericht op boerkadraagsters, maar hoeveel werklozen met een boerka zijn er? Maar weer is de symbolische waarde sterk. Wie zich niet aanpast, krijgt geen hulp. En als de deur eenmaal op een kier staat kan hij gemakkelijk verder openzwaaien. Hebben mannen met fundamentalistische baarden en vrouwen met hoofddoekjes wel recht op een uitkering? Hun uiterlijk verkleint toch ook hun kans op werk? En als het mogelijk is criminelen met een dubbel paspoort uit te zetten, waarom dan alleen bij misdaden met een maximale straf 12 jaar of meer? Wie nu geen protest aantekent tegen deze denaturalisatie, kan zich straks moeilijk op principes beroepen. Dat is de logica van het hellend vlak. Maar je kunt het ook omdraaien. Waarom rommelen aan fundamentele principes als het om zo weinig mensen gaat en de maatregelen nauwelijks effect hebben? Dus is de vraag: waarom wil Rutte toch zo graag regeren met steun van Wilders? Gaat het hem om die 130 km op de snelweg? Om het behoud van de hypotheekrenteaftrek? Of om de aanval op cultuur, ontwikkelingssamenwerking en de publieke omroep? Is zijn visie op de toekomst van Nederland zo beperkt? De mislukte ruil van Rutte komt zo neer op een overgave aan Wilders. Pieter Hilhorst is politicoloog. vk.nl/columnisten