Marleen Barth en Jan Hoekema
Marleen Barth en Jan Hoekema © Ivo van der Bent

'Wij hebben echt geen gouden kranen'

Zij is senator voor de PvdA, hij de D66-burgemeester van Wassenaar. De politiek bracht Marleen Barth en Jan Hoekema bij elkaar.

Het is liefde, het huwelijk van Marleen Barth (47) en Jan Hoekema (59), en het is ook een netwerk. Zeg maar gerust een meganetwerk. Zij is oud-journaliste, voorzitter van de organisatie voor geestelijke gezondheidszorg en verslavingszorg (GGZ Nederland) en sinds juni lid van de Eerste Kamer. Hij is burgemeester van Wassenaar en oud-diplomaat. Beiden waren lid van de Tweede Kamer, zij voor de PvdA, hij voor D66. Daarbij grossieren ze in nevenfuncties. Met hun beider telefoonboekjes bereiken ze binnen een paar tellen met gemak de gehele top van politiek-bestuurlijk Nederland.

De publieke zaak dienen is wat hen bindt en drijft. Al kijkt de buitenwereld daar soms een slag anders tegenaan. De ambtswoning, een Wassenaarse villa waar ze in 2007 introkken, werd voor 630 duizend euro verbouwd op kosten van de gemeente, terwijl de huur toch maar 860 euro per maand bedraagt. In het twitter-tijdperk is dat al snel synoniem voor 'verbeter de wereld, begin bij jezelf'. Barth, de geëngageerde politica die tegelijkertijd burgemeestersvrouw is, wordt op weblog GeenStijl periodiek op de korrel genomen met de vaste intro: 'Even een Marleen Barth'je doen.'

Wij kunnen zelf zo'n huis helemaal niet betalen, wij zijn echt de arme sloebers van de straat

Marleen Barth

Zij: 'Daar kijk ik nooit naar.'

Hij: 'Op die sites hebben we al een aantal rondes gehad. Ik ben in mijn verstrooidheid bijna een keer met een pizza Albert Heijn uitgelopen zonder te betalen. Ik stond al bij de servicebalie. Stom. De ambtswoning moest verbouwd, het asbest en de loden leidingen moesten eruit en dat was duur. De toenmalige oppositie in Wassenaar schoot op het meest voor de handliggende doelwit. Ik heb dat onderschat. Maar ik voelde me wel gekwetst.'

Zij: 'Terwijl we niets aan die dure verbouwing konden doen.'

Hij: 'En we betalen de genormeerde huur, niet de marktwaarde, dat is door Binnenlandse Zaken nou eenmaal zo bepaald.'

Zij: 'Als de minister de huur van ambtswoningen laat stijgen, zul je ons niet horen. Maar we moesten verhuizen, het was een voorwaarde. We woonden in Haarlem, waar we heel gelukkig waren.

'Het doet best pijn als je als zakkenvuller wordt weggezet, terwijl je geen keuze hebt. Wassenaar verplicht de burgemeester in dat huis te gaan wonen. Wij kunnen zelf zo'n huis helemaal niet betalen, wij zijn echt de arme sloebers van de straat. Jan is er in inkomen op achteruit gegaan hier. We hebben het goedkoopste parket, de goedkoopste gordijnen. Alles om de kosten te bewaken. We genieten van het huis, maar we baden niet in luxe. Iedereen mag komen kijken naar de gouden kranen die we niet hebben!'

Hij: 'Het komt allemaal door de jaloezie- en haatcultuur die internet heeft gebracht. Dat dag en nacht anoniem publiceren, daar verbaas ik me over.'

Zij: 'Dat is enorm veranderd sinds ik bij de krant werkte. Anonieme reacties werden vroeger niet geplaatst. Nu is het normaal. Maar als ik iets zeg of schrijf, doe ik dat als Marleen Barth uit Wassenaar. Want ik ben geen lafbek.'

Het gesprek vindt plaats in raadhuis De Paauw, ooit eigendom van een zoon van koning Willem I. 'De minst sociaal-democratische burgemeesterkamer van Nederland', zegt Barth schertsend over de met geschiedenis behangen werkkamer van haar man.

Wassenaar is een dorp, maar met een internationaal karakter: veel residenties en van de 26 duizend inwoners zijn er 5.000 ex-pat. Oranjes zijn er ook nog altijd. Behalve prins Willem-Alexander en zijn gezin wonen de prinsen Pieter-Christiaan en Floris en prinses Margaritha in de buurt en allemaal weten ze Hoekema van tijd tot tijd te vinden.

Maar vandaag gaat het gesprek over hen. Barth en Hoekema hebben ermee ingestemd voor één keer het verhaal van hun liefde te vertellen. De politiek bracht hen bij elkaar. Zij was parlementair verslaggever van Trouw, hij D66-Kamerlid. Zij deed verslag van een tweedaags werkbezoek dat een Kamercommissie aflegde in Noord-Brabant ten tijde van de grootste gemeentelijke herindeling ooit.

Hij: 'Er was de sfeer van een schoolreisje in de bus.'

Zij: 'We hebben beide dagen over de bank gehangen van het lachen met z'n allen en die tussenliggende avond werd het heel laat. Zoals wel vaker als Kamerleden op stap gaan.'

Hij: 'Het was verder allemaal heel professioneel, maar we vonden elkaar wel meteen leuk. In die sfeer is het een tijd blijven hangen.'

Hoe hebben jullie die sfeer verlaten?
Zij: 'Tja.'(Stilte. Ze kijken elkaar aan.)

Hij: 'Vertel het maar. Toen jij zelf in de Kamer kwam, toch?'

Zij: 'Eigenlijk in de campagne, van '98. Ik wist dat ik Kamerlid zou worden, omdat ik veertiende stond op de kandidatenlijst van de PvdA. Ik ben met verlof gegaan bij Trouw en heb mij volledig aan de campagne gewijd. Toen is het echt wat geworden. We zijn een keer gaan eten en daarna hebben we staan zoenen.'

Hij: 'Dat was lastig, want ik was getrouwd. We hebben het een tijd in beperkte kring gehouden. Mijn kinderen waren op de leeftijd dat ze het huis uitgingen, ik wilde ze niet met een scheiding belasten. Toen ze volwassen waren, in 2000, ben ik gescheiden. Steeds meer mensen wisten het ook.'

Zij: 'Ik was al gescheiden. Mijn zoon was 6.'

Hij: 'Ja, dus het is niet zo dat ik jou uit een gelukkig huwelijk heb gehaald. Jij hebt mij ook niet losgeweekt, want mijn huwelijk was al niet gelukkig meer.'

Zij: 'Maar het was wel ingewikkeld, pijnlijk en verdrietig. Het is zwaar om iemand van wie je hebt gehouden, pijn te moeten doen.'

Hij: 'Natuurlijk. Mijn vrouw wist ervan en vond het, om het met een understatement te zeggen, moeilijk. Vooral omdat Marleen als publiek figuur nog wel eens in een blad of tijdschrift stond.' (Stilte.)

Zij: 'We hebben er nog nooit eerder publiekelijk zo over gesproken, omdat we dat voor onze ex-partners heel moeilijk vonden. We wilden niemand onnodig kwetsen. No adding insult to injury. Maar we zijn heel blij dat we elkaar gevonden hebben.

'We zijn gelijkwaardig en gunnen elkaar de ruimte, terwijl we ons daarvoor beknot voelden in onze ambities. We mogen beiden full speed ahead. Het is Jan zijn idee geweest om mij voor de Eerste Kamer te kandideren. Hij is trots op me, stimuleert me. En wat ik aan Jan erg bewonder, is zijn humor en bindend vermogen. We zijn een team. Bij elkaar hebben we de grote liefde gevonden.'

Hij: 'Het lag niet voor de hand. Ik was van Leiden, Minerva en van de voor haar verkeerde partij D66.'

Zij: 'En veel ouder. Ik heb natuurlijk ook wel eens gedacht: wat moet ik met die man? Ik heb politicologie gestudeerd in de jaren tachtig in Amsterdam, nou, als je iets niet deed, was het bij het corps gaan. Maar dat hij verliefd op mij werd, heeft me enorm veel zelfvertrouwen gegeven.'

Hoe is het om burgemeestersvrouw te zijn?
Zij: 'Hier is hij de kapitein op het schip. Ik vind het helemaal niet erg om de vrouw van te zijn. Ik heb een heel leuke man, dus ik ben trots dat ik vrouw van Jan ben.'

Hij: 'Maar je kunt dat zeggen bij de gratie dat je een heel eigen beroepsleven hebt. De leukste anekdote is van helemaal in het begin, bij een diner, toen vroeg een vrouw: en wat doe jij nou zoal de hele dag? Waarop Marleen zei: ik werk. Die vrouw: oh wat énig!'

Zij: 'Dat zijn momenten waarop we maar even niet naar elkaar kijken.'

Hij: 'De rol is verder erg veranderd. Er zijn veel burgemeesterspartners die niet achter hun man of vrouw aanlopen. Ik moet het bevechten hoor, in de agenda van Marleen, om iets gezamenlijks te doen.'

Waarom is netwerken zo belangrijk?
Hij: 'Makelen en schakelen. Snel toegang hebben tot mensen. In het belang van je gemeente relaties opbouwen die later van pas kunnen komen.'

Zij: 'En de mores kennen. De gebruiken. Dat je weet wanneer je met iets kan komen en wanneer niet. Op het moment dat het voor de GGZ spannend wordt, is het heel prettig dat je de nummers van het halve kabinet in je tas hebt.'

Hij: 'Jij bent wel minder extreem dan ik. Laatst ging ik naar een receptie van Macedonië, toen zei je: moet je daarheen? Terwijl ik denk: je weet maar nooit wie je daar tegenkomt.'

Zij: 'Maar een netwerk heb je niet voor jezelf. Dat is een houding die wij allebei heel erg hebben. Dat is ook onze gereformeerde achtergrond: je doet het voor de wereld, voor de samenleving. Niet voor jezelf.'

Dat soort taal hoor je van dit kabinet ook: we doen het voor het land.
Zij: 'Maar een premier die naar Dance Valley gaat, terwijl we de slachtpartij in Noorwegen hebben gehad, de triple A-status van Amerika is afgewaardeerd en de euro wankelt - ik kan daar niks mee. Dance Valley is een plek waar xtc wordt gebruikt, waar iedereen zich plat zuipt. Dan loop je dus gewoon popie te doen. Je bent ervoor om je land te dienen en dat is bloedserieus. Ik houd erg van U2, maar als ik premier zou zijn, ging ik tijdens een grote crisis niet naar U2.'

Hoe kijken ambassadeurs die in Wassenaar wonen tegen Nederland aan?
Hij: 'Zeer bezorgd. Over de Wilders-factor. Over het provincialisme in Nederland. Deuren en ramen dicht, niet meer wezenlijk georiënteerd op het buitenland, op Europa.'

Zij: 'Terwijl dat zo kenmerkend is voor Nederland. Van elke euro die hier wordt verdiend, komt 70 cent uit het buitenland. Als er nou een land is waarbij het in de genen zit...'

Zijn jullie beiden ook bezorgd over de Wilders-factor?
Zij: 'Ja. Ik vind populisme gevaarlijk, hengelen naar de populariteit bij je eigen kiezers. Om het land goed te besturen, moet je moet soms vervelende dingen doen die lastig zijn om uit te leggen, maar toch moeten gebeuren.'

Hij: 'Wilders zet een rem op noodzakelijke hervormingen van Nederland. Door de Henk en Ingrid-mythevorming zien zelfs mensen in de PvdA en D66 het multiculturalisme achteraf als fout. Henk en Ingrid zouden de islam fout vinden, een bedreiging, het zou geen religie zijn. Maar het fundamentele probleem is dat Wilders dit land gijzelt.'

Zij: 'Terwijl Wilders Henk en Ingrid verraadt, want wat hij doet is zeggen: 'Kijk, een hoofddoek!' Dan kijken ze daarnaar en ondertussen haalt Wilders hun zakken leeg. Het is een ouderwetse zakkenrollerstruc. Afleiden met hoofddoeken en ondertussen worden ze aan alle kanten geplukt.'

Hij: 'Heel knap gedaan! Hij is zogenaamd de enige die pal staat voor de joods-christelijke beschaving. Daar trappen veel mensen in en CDA en VVD laten zich daar in gijzelen.'

Zij: 'De enige hervorming die ik van dit kabinet zie, is dat het de solidariteit massief om zeep helpt. Door een beperkte groep van zeer kwetsbare mensen aan alle kanten te pakken: met de Wajong, met de WSW, met de bezuiniging op passend onderwijs. O, wat is het makkelijk om psychiatrische patiënten en verstandelijk gehandicapten van vier, vijf kanten tegelijk te pakken. Dat is inderdaad een hervorming, dat is nog nooit eerder vertoond in Nederland.'

Jullie zijn geliefden en doceren beiden in politiek-bestuurlijke gevoeligheden. Hoe kijken jullie aan tegen de kwestie van Kamerlid Mariko Peters (GroenLinks), die als diplomaat adviseerde over een subsidieverzoek van haar minnaar?
Hij: 'Mariko Peters hoeft voor mij niet te vertrekken, maar het was verstandiger geweest als ze toen meteen de baas had verteld hoe de vork in de steel zat.'

Zij: 'Het grootste gedeelte van het leven is grijs, niet zwart of wit.'

Hij: 'Als je dicht tegen zwart aanzit, is het toch wel erg zwart.'

Zij: 'Natuurlijk. Maar het grootste deel is grijs.'

Hij: 'Je hoeft niet per se verliefd te zijn om iets oneigenlijks te doen.'

Zaten er maar meer mensen in de politiek die weten wat het betekent onvoorstelbaar op je bek te gaan, op te krabbelen en toch weer opnieuw te beginnen

Marleen Barth

Zij: 'Het is een stomme fout, maar dat wil niet zeggen dat ze niet integer is. Volgens mij leren mensen veel meer van de fouten die ze maken dan van de dingen die ze goed doen. Ik denk dat ik in mijn leven heel veel verkeerd heb gedaan. Daar ben ik volgens mij een beter en leuker mens van geworden, want je leert ervan. Ik had het niet graag willen missen. Want als zoiets gebeurt, weet je meteen: dit doe ik nooit meer.'

Hij: 'Een mens moet toch fouten kunnen maken?'

Zij: 'Ik zou het fijn vinden als er meer mensen in de politiek zaten die weten wat het betekent onvoorstelbaar op je bek te gaan, op te krabbelen en toch weer opnieuw te beginnen. Eigenlijk zijn dat mensen waar ik veel meer bewondering voor heb dan mensen die in hun hele leven nog nooit iets verkeerd hebben gedaan.'

Hij: 'Het leidt ook tot angst. Straks durf je niets meer.'

Zij: 'Je krijgt er bovendien een beetje misselijke cultuur van. Laten we elkaar toch ook dingen vergeven.'

Hij: 'Gunnen en vergeven.'

Zij: 'Vergeven is misschien het moeilijkste wat er is. Maar zonder krijg je een nare samenleving.'

Hij: 'Amen.'

Cv's Marleen Barth en Jan Hoekema

Marleen Barth

1964: geboren in Den Helder, op 21 maart

1983-1989:studie politicologie Universiteit van Amsterdam

1989-1991: stages dagblad Trouw en gemeente Alkmaar

1991-1997: parlementair verslaggever Trouw

1998-2002: lid Tweede Kamer (PvdA)

2002-2004: zelfstandig consultant

2003-2004: lid Provinciale Staten Noord-Holland

2005-2008: voorzitter vakbond CNV Onderwijs

2008-heden: eigenaar Marleen Barth Advies; voorzitter geestelijke gezondheidszorg en verslavingszorg GGZ Nederland

2011: sinds 7 juni lid Eerste Kamer, fractievoorzitter PvdA

Barth heeft een zoon uit haar eerste huwelijk

Jan Hoekema
1952: geboren in Den Haag, op 14 februari

1969-1975: studie sociologie en politicologie Universiteit Leiden

1975-1977: militaire dienst

1977-1994: ambtenaar Buitenlandse Zaken, o.a. directeur politieke VN-zaken

1978-1989 en 1990-1994: lid gemeenteraad Leiden (D66)

1994-2002: lid Tweede Kamer (D66)

2003-2007: ambassadeur internationale culturele samenwerking

2007: sinds 4 juli burgemeester Wassenaar

Hoekema heeft een dochter en een zoon uit zijn eerste huwelijk