'In prestatiemaatschappij moet veel te veel'

Werkverzuim wegens stress kost de samenleving 12 miljard per jaar. Maar het grootste probleem ligt bij degene die van de stress niets meer kan doen....

STRESS is geen ziekte, werkdruk is gezond. Maar iedereen moet wel voldoende tijd nemen om van die druk te herstellen. Dat ontbreekt er te vaak aan. Zelfs in de vrije tijd timmeren we onze agenda dicht: we moeten van alles. Evenwicht brengen tussen moeten en kunnen is belangrijk. Anders liggen overbelasting en arbeidsongeschiktheid op de loer. Een 'ademende' agenda biedt uitkomst.Zo luidt kort samengevat de visie van Maurice de Valk, bedrijfsarts, managing-director van de adviesgroep Intermedic BV, hoofdredacteur van het tijdschrift Arts en Bedrijf en voorzitter van het International Forum for Organizational Health (IFOH).'We moeten toe naar een nieuwe manier van kijken naar het werk', zegt De valk. 'Wie op tijd een goede rustperiode kiest, kan daardoor beter herstellen van werkdruk en ook weer beter presteren. Bij veel mensen is er nu sprake van onbalans. Ze moeten van alles en komen niet meer tot rust. Te veel dingen worden ons bovendien opgedrongen. We hebben last van ontbijtstress, eurostress, millenniumstress en afsprakenstress. De balans is zoek.'Het is belangrijk dat werknemers voldoende afstand nemen van hun werk, vindt hij. Want juist een goede reflectie ontbreekt in veel gevallen. 'Ik heb daarover eens wat tips gegeven. Ontspan op tijd, stel grenzen, blijf het werk de baas, accepteer vergissingen, uit irritaties, wees creatief, zorg voor hobby's, maak een rustig wandelingetje en eet afwisselend.'De Valk legt uit dat stress geen ziekte is, maar veel meer een positieve spanning. 'Werkdruk is ook prima, zolang er maar een periode komt om daarvan te herstellen. Het gaat erom hoe je met factoren als stress en werkdruk omgaat. Je moet goed kunnen laveren. Leren nee zeggen. Eigenlijk komt het erop neer dat je een statuut maakt voor jezelf. Daarin moet je de grenzen van je mogelijkheden vastleggen.'Stress is veeleer een kloof tussen 'moeten' en 'kunnen', stelt hij. 'De prestatiemaatschappij dwingt ons steeds meer tot moeten. Ouders hebben beiden een baan, ook kinderen moeten op een club, moeten bezig zijn, zitten vol privé-afspraken en hebben daardoor nauwelijks nog tijd voor die reflectie. Al die factoren bepalen uiteindelijk de werkdruk, die zich verder kan ontwikkelen tot stress.'In West-Europa is, net als in Amerika, de factor 'moeten' te ver doorgeschoten, stelt De Valk vast. 'We moeten veel hebben, moeten veel doen. In andere culturen wordt meer de nadruk gelegd op het zijn. Het is beter de factoren willen en kunnen met elkaar in evenwicht te brengen. Daarin zit nu nog een te grote discrepantie.'Die onevenwichtigheid veroorzaakt druk, stress, ziekte en kan vervolgens zelfs leiden tot arbeidsongeschiktheid. Daarom moet de discussie over arbeidsongeschiktheid ook anders van opzet worden, vindt De Valk. 'Er zijn bedrijven die massaal reoganiseren en zich niet verdiepen in de druk die daarmee op werknemers wordt gelegd. Ze verdiepen zich niet in de ziekte van hun werknemers, maar zien hun afwezigheid alleen als een economisch probleem.'Het 'druk-druk-druk'-patroon wordt ons opgedrongen, vaak zonder dat het gemerkt wordt. De Valk: 'Iedereen moet bereikbaar zijn, dus zit met een mobiele telefoon in de auto, de trein, belt ermee op de fiets. De stressgebonden klachten liggen in slecht slapen, verminderde concentratie, maagklachten, hoge bloeddruk, het maken van ruzie, het gebruik van geweld. Gaat dat nog een tijdje door, dan ontstaat overbelasting, een burn-out gevoel. Voor je het weet, beland je in de WAO.'Van de 900 duizend personen in de WAO kampt een groot deel met psychische klachten. Dat kan voorkomen worden bij het tijdig onderkennen en voorkomen van de problemen. 'Voorkomen is belangrijk, beter begeleiden ook', zegt De Valk. 'Het verzuim vanwege stressklachten kost de Nederlandse samenleving jaarlijks 12 miljard gulden. Daarmee is deze factor een groot maatschappelijk probleem. Niet alleen voor de werkgevers.'Hij vindt zelfanalyse een belangrijk element. 'Artsen praten te weinig met hun patiënten over ziekte-oorzaken die in het werk liggen. Artsen brengen patiënten onvoldoende in contact met de factor ''zijn''. Als ze dat zouden doen, kunnen patiënten zich beter wapenen, maatregelen nemen. 'Daarom moet de moderne, gehaaste mens veel meer momenten van reflectie inbouwen, dus niet massaal in de file naar de wintersport. 'We noemen dat een ademende agenda', licht De Valk toe. 'Er moeten in het werk, maar ook daarbuiten, veel meer micropauzes worden ingelast.'Het weekeinde moet niet vastgezet worden met afspraken. Gewoon in de agenda wat kruisen plaatsen: helemaal niets doen, geen afspraken, geen moeten, maar zijn. Kiezen voor even eruit zijn, voor het escape-mechanisme. Dat kan ook gewoon rustig thuis met een boek.'