Ter redactieUndercover bij Wehkamp

‘Undercover bij Wehkamp kwam ik voor het eerst echt in gewetensnood’

Het is al de vierde keer dat Jeroen van Bergeijk undercover werkte bij een bedrijf, maar het is de eerste keer dat hij er buikpijn van kreeg. ‘Ik bestel nog steeds wel eens een Uber en koop ook nog bij Bol.com. Maar Wehkamp, daar wil ik niet aan meedoen.’

Jeroen van Bergeijk voor het distributiecentrum van Bol.com in Waalwijk, waar hij in 2018 vijf weken undercover werkte als magazijnmedewerker. Recentelijk ging hij aan de slag bij de klantenservice van Wehkamp. Beeld Jiri Büller

‘Er gebeuren altijd dingen in zo’n periode van undercoverwerk, die ik niet had voorzien’, zegt Jeroen van Bergeijk. ‘Maar ik had me niet gerealiseerd dat ik bij Wehkamp voor het eerst echt in gewetensnood zou komen.’

Van Bergeijk is freelance journalist. Undercoververhalen maken over zware, vaak slecht betaalde banen is inmiddels zijn handelsmerk. Hij werkte eerder al als Uberchauffeur, als magazijnmedewerker bij Bol.com en als verkeersregelaar. Dit keer dook hij in de wereld van de klantenservicemedewerker bij online winkel Wehkamp.

Waarom koos je deze keer voor Wehkamp?

‘Ik was door een paar mensen getipt die bij callcenters werkten, niet bij Wehkamp trouwens. Die vertelden bizarre dingen, zoals dat zelfs de tijd die je op de wc doorbrengt, wordt gemonitord. En als je daar overheen gaat, word je erop aangesproken. Je krijgt vaak het minimumloon betaald, hebt een hoge werkdruk, en dan krijg je ook nog de hele dag boze mensen aan de lijn. Hoe voelt dat?

‘Daarna ging ik op zoek naar een geschikt bedrijf – het moet wel iets zijn dat me een beetje prikkelt. Toen ik een vacature van Wehkamp langs zag komen, was ik wel benieuwd.’

Van Bergeijk was dus voorbereid op boze mensen. Wat hij niet zag aankomen, was de grote hoeveelheid mensen die belden over schulden. ‘Ik kreeg op dag één al iemand aan de lijn die zijn schulden niet kon betalen. Ik dacht: wat moet ik hier nou mee? Ik verbind maar zo snel mogelijk door naar de financiële afdeling, mogen die het oplossen. Maar ik kreeg elke dag weer nieuwe mensen aan de lijn.’

Hoe komen die klanten in de problemen?

‘Doordat ze op afbetaling spullen kopen. Wehkamp vraagt 14 procent rente. Hebben ze een schuld van duizenden euro’s verzameld, betalen ze daar tientallen euro’s in de maand van af. En dan zeggen ze aan de telefoon: dat gaat niet meer. Die maandaflossing bestaat in sommige gevallen voor het grootste deel uit rente.’

Van Bergeijk schudt zijn hoofd. ‘Ik weet dat ze dit zichzelf aandoen door op afbetaling te kopen. Maar geld verdienen over de rug van mensen die al in een kwetsbare positie zitten, dat vind ik immoreel. Ik moest mensen helpen die nauwelijks Nederlands spreken – die het concept van rente niet leken te begrijpen – met een aanvraag voor kopen op afbetaling. Dat wilde ik echt niet. Ik kreeg er buikpijn van dat ik onderdeel van het systeem was, dat had ik nog niet eerder gehad.’

Ten tijde van het interview is zijn laatste dag bij Wehkamp inmiddels alweer even geleden. In zijn wat chaotische, met boeken gevulde werkkamer staan drie bureaus. Op een computerscherm staat een tekstbestand open: het Wehkampverhaal. ‘Zes weken aan materiaal en anekdotes uitwerken. Ik ben er zo twee weken mee bezig.’

Het kost je veel tijd. Wat motiveert je om dit undercoverwerk te doen?

‘Ik ben vooral geïntrigeerd door die nieuwe manier van werken. Dat je overal recensies krijgt, een soort big brother-achtig gevoel. Het zorgt voor meer gemak, maar dat zit vooral bij de consument. Hoe is het voor de medewerkers?

‘Ik heb weleens geprobeerd mensen te interviewen die op die plekken werken, maar die zien niet meer wat er gek aan is. En je kunt wel naar het hoofdkantoor, maar dan krijg je een pr-praatje van iemand. Daarom ben ik het zelf gaan doen.’

Jeroen van Bergeijk als Uberchauffeur.Beeld Jiri Büller

Het werk verrast hem elke keer, zegt Van Bergeijk. ‘Ik dacht van tevoren dat mijn verhaal over werken in het magazijn van Bol.com vooral over het zware werk zou gaan. Ik had gelezen hoe verschrikkelijk het was bij Amazon. Maar uiteindelijk was wat mij bijbleef die retouren, al die shit die gebruikt terugkomt.’ Zoals, in een memorabele anekdote, een dildo met gebruikssporen.

‘Ik dacht dat ik als verkeersregelaar de hele tijd zou worden uitgescholden, maar mensen bleken juist heel hartelijk. Dat is wel het leuke aan die periodes, je weet van tevoren nooit wat precies het verhaal wordt.’

Hoe lang zat je bij Wehkamp?

‘Een maand. Daarna was ik echt kapot. Ik ben eigenlijk twee banen aan het doen in die tijd: het gewone werk, wat al zwaar is. En dan moet ik ook nog continu opletten of er iets gebeurt dat ik in mijn verhaal kan gebruiken. Ik mocht ook geen notitieboekje mee naar mijn werkplek nemen. Mocht bij Bol.com ook niet, zo streng zijn ze. Moest ik in de pauze naar mijn kluisje rennen, mijn telefoon ophalen en snel naar buiten om aantekeningen te maken. En die dan ’s avonds in de trein nog uitwerken.’

Van Bergeijk weet inmiddels een beetje welke fases hij doorloopt op een nieuwe werkplek. ‘Ik heb er in het begin altijd veel zin in. Leuk, zo’n nieuwe omgeving in duiken, nieuwe mensen leren kennen. Maar na een paar weken denk ik: god, ik ben blij als het weer klaar is straks en ik niet meer dit geestdodende werk hoef te doen. Ik realiseer me dat ik het enorm makkelijk heb. Ik ga na een korte periode weer weg, die luxe hebben mijn collega’s niet.’

Heb je weleens serieus overwogen eerder te stoppen?

‘Ja. Bij het werk als verkeersregelaar. Ik vond het zó saai. Stond ik daar op de Marnixstraat in Amsterdam de hele dag niets te doen. Dat je al je podcasts al hebt geluisterd. Met hangen en wurgen moest ik dat volmaken.’

Jeroen van Bergeijk undercover als verkeersregelaar.Beeld Jiri Büller

Hoe gaat dat solliciteren voor die banen in zijn werk?

‘Waarover ik me elke keer weer verbaas, is dat het vrij makkelijk is om aangenomen te worden. Ik jok wel een beetje op mijn cv, ik laat dingen weg, zeg niet dat ik journalist ben. Nee, ik ga niet vertellen wat ik dan wel zeg. Maar bij die verkeersregelaars heb ik gewoon een gat van twintig jaar in mijn cv gelaten. Vroeg niemand naar.’

Hij lacht, maar is dan serieus. ‘Daar zit ik wel altijd mee in de knoop, dat ik niet zeg dat ik daar ben voor een verhaal. Dat je eigenlijk mensen zit voor te liegen. Ik vind dat je normaal gesproken altijd moet zeggen dat je journalist bent. Maar dat dilemma kan ik niet oplossen, want dan zou je dus niet de verhalen krijgen die ik nu kan maken.’

Van Bergeijk zegt dat zijn drijfveer nieuwsgierigheid is en niet ‘iets aan de kaak stellen’, maar zijn onderwerpkeuzes en acties laten wel zien dat hij erg begaan is met het lot van de mensen die vervelend, zwaar werk doen voor weinig geld. In december is hij zelfs een actie begonnen met een collega-journalist, Lex Boon. Ze regelden dat mensen een chocoladereep konden bestellen om hun bezorger te bedanken.

‘Mij gaat het er niet om dat ik die mensen zo zielig vind. De FNV schreeuwt altijd moord en brand, en dat is prima, maar ik wil gewoon laten zien hoe die levens er uitzien. Dan mag je zelf als lezer beslissen of je dat zielig vindt of niet. Ik bestel zelf nog steeds wel eens een Uber en ik koop ook nog bij Bol.com. Maar Wehkamp, daar wil ik niet aan meedoen.’

Toch een misstand die moet worden rechtgezet?

‘Ik hoop wel dat Wehkamp het een beetje moeilijk krijgt, ja. Dat mensen denken: wat jullie doen, dat deugt echt niet.’

Journalist Jeroen van Bergeijk gaat undercover bij de klantenservice van Wehkamp. Aan het harde werk kan hij wel wennen. Maar niet aan de wanhopige klanten, die lening op lening stapelen om ‘gespreid te betalen’. Tegen 14 procent rente. Lees zijn verhaal hier. 

Meer undercoververhalen? Jeroen van Bergeijk werkte eerder als Uberchauffeurin het distributiecentrum van Bol.com en als verkeersregelaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden