Ter RedactieHet politieke interview

‘Rutte probeert iedereen in te pakken, óók journalisten, zo schaamteloos eigenlijk hè?’

Hoe krijg je de waarheid boven tafel in een gesprek met door en door mediagetrainde politici? Frank Hendrickx en Ariejan Korteweg van de Haagse redactie van de Volkskrant vertellen over het politieke interview. ‘Je moet zoveel mogelijk munitie bij je hebben.’

Parlementair verslaggever Frank Hendrickx op de Haagse redactie.Beeld Eva Faché

Ter redactie spreekt voor een mini-zomerreeks interviewers over interviewen, dit is het tweede deel. Eerder vertelden Sara Berkeljon en Evelien van Veen van het Volkskrant Magazine over het maken van portretterende interviews

Als er op de Haagse redactie van de Volkskrant een interview met een politicus wordt geopperd, volgt daarop meestal geen gejuich.

‘Politici zijn zo goed voorbereid, zó getraind, dat ze het uur dat je hebt voor een interview het liefst vol praten met hun eigen boodschap’, zegt parlementair verslaggever Frank Hendrickx. ‘Boodschapvast noemen ze dat. Heel erg frustrerend. Het gebeurt regelmatig dat ik tijdens zo’n interview op de klok kijk, zie dat er al 30 minuten voorbij zijn en me realiseer dat ik alleen nog maar dingen heb gehoord die degene tegenover me al eens eerder heeft gezegd.’

Collega-verslaggever Ariejan Korteweg grinnikt. ‘Frank zegt altijd: ik houd niet van politieke interviews. Hij vindt eigenlijk dat het moet worden afgeschaft.’

Hendrickx lacht. ‘Nee, dat is overdreven.’

Korteweg en Hendrickx hebben al menig vraaggesprek met politieke hoofdrolspelers achter de rug. En hoewel het een goeie gelegenheid is om politici eens flink aan de tand te voelen, is het voor de verslaggevers geen onverdeeld genoegen. 

Korteweg: ‘Er is een verschil tussen de interviews op verzoek van journalisten en de interviews op verzoek van politieke partijen. In het eerste geval zitten politici daar vaak niet op te wachten. Ze vinden een interview moeilijk, omdat het kwetsbaar is. Een verkeerde uitspraak kan iemand jaren achtervolgen. Maar soms hebben ze zelf iets te verkopen en zeuren ze de oren van je hoofd om dat in de krant te krijgen.’

Parlementair verslaggever Ariejan Korteweg thuis aan het werkBeeld Eva Faché

Hendrickx: ‘Het kan best nuttig zijn om daar op in te gaan, als ze bijvoorbeeld een plan hebben dat interessant is voor de lezer, of als je weet dat een onderwerp discussie op gaat leveren. De afweging of we iets interessant vinden, maken wij uiteindelijk zelf.’

Jullie hebben twee keer samen premier Rutte geïnterviewd, niet bepaald de makkelijkste. Hoe ging dat?

Korteweg: ‘Rutte is een apart geval hoor. Heel glad, gladder nog dan de anderen. Hij heeft alles al een keertje gezegd in allerlei bewoordingen.’

Hendrickx: ‘Maar het is ook een man die bluft en denkt overal mee weg te komen; hij vertelt ook flauwekuldingen. Je kan in zo’n interview ook de strijd aangaan als je je goed voorbereidt. In het tweede interview dat Ariejan en ik samen deden met hem, beweerde hij dat zijn verhaal over dat vaasje [in zijn brief aan ‘alle Nederlanders’ gepubliceerd als advertentie in het AD in december 2018, red.] niets met de toen aanstaande verkiezingen te maken had. Maar met het juiste voorwerk kan je zeggen: nou, op dat ene congres zei u hetzelfde en toen had het wél met de verkiezingen te maken.’

Wat doe je verder ter voorbereiding?

Hendrickx: ‘Je leest natuurlijk alles. Je kijkt persconferenties terug, debatten die hij heeft gedaan. Zeker met iemand als Rutte ben je daar wel een paar dagen mee bezig. Je probeert drie of vier stappen vooruit te denken: als ik dit zeg, zegt hij waarschijnlijk dat en dan kan ik dit op tafel leggen. Je weet ongeveer welke kant iemand op wil en dan probeer je dat te ondervangen door met feiten te komen. Je moet zoveel mogelijk munitie bij je hebben. Dan kan je iemand confronteren als hij of zij iets zegt wat niet klopt.’

Korteweg: ‘Wat zei Rutte ook weer over jou Frank, in dat laatste interview dat we met hem deden? Een heel typerend moment was dat. Zoiets als: Frank, ik weet precies wat er in dat hoofd van jou omgaat.’ 

Waarom was dat veelzeggend?

Korteweg: ‘Hij kent Frank al heel lang en hij maakt dan een soort vertrouwelijk grapje. Alsof je met z’n allen in hetzelfde team zit.’

Hendrickx: ‘Maar als hij iemand voor het eerst ontmoet, doet hij ook amicaal. Dat is gewoon zijn manier van doen. Toen ik hem voor het eerst ging interviewen, was ik met een collega die Rutte ook nog niet lang kende. De telefoon van die collega piepte steeds en hij verontschuldigde zich: sorry, dat zijn smsjes, ik ben jarig vandaag. En Rutte roept’, Hendrickx beeldt de premier uit die zijn armen omhoog gooit, ‘Eikel! Zeg dat dan! Om vervolgens mijn collega een soort knuffel geven.’

Hendrickx schudt zijn hoofd. ‘Het is zo schaamteloos eigenlijk hè, wat hij doet. Ook andere politici probeert hij op die manier in te pakken. Maar dat amicale doen ze allemaal hoor. Politici proberen een band op te bouwen en als journalist moet je je daar natuurlijk tegen weren. Rutte wil graag tutoyeren, maar ik blijf altijd vousvoyeren.’

Zeker bij de grote namen gaat bijna alles om tactiek, zeggen de verslaggevers. Politici willen maximale regie. Er bestaan in Den Haag zelfs lijstjes met tips voor de aanpak van verschillende interviewers. Bij een interview zitten vrijwel altijd één of meerdere woordvoerders en assistenten en ze willen een interview altijd kunnen autoriseren voor publicatie.

Korteweg: ‘Nee, ze mogen niet van alles aanpassen. Wat ze gezegd hebben, telt. Maar soms vat je een stuk van het gesprek kort samen en vinden ze die interpretatie kort door de bocht. Daar kun je het dan over hebben. En ze kunnen ons natuurlijk wijzen op feitelijke onjuistheden, als die er per ongeluk in staan.’

Hendrickx: ‘Het kan dat iemand zich ongelukkig heeft uitgedrukt en iets niet bedoelde zoals het op papier staat. Ik ben dan toch vaak streng: we nemen de gesprekken op en als het zo op band staat, dan is het zo gezegd. Maar ze proberen het altijd wel. Of dan noemen ze vijf dingen die ze niet bevallen. Eigenlijk willen ze er dan twee specifieke uitspraken uit, maar zetten hoger in.’

Korteweg: ‘Ze zijn hyper, hypergevoelig. Ik heb daar wel moeite mee. Ik vind het leuker om niet de grootste namen te spreken, maar de mensen die je zelf opzoekt. Dan ben je nog benieuwd naar hoe zij op bepaalde vragen reageren. Zoals bij Selçuk Öztürk van Denk. Hij voert scherpe debatten en verwachten dus ook scherpe vragen. Dat zorgt voor levendigheid. En recent heb ik Paul Cliteur van Forum voor Democratie gesproken, die neemt dan wel ruim drie uur de tijd, dat vond ik ook leuk om te doen. Daar staat een beetje spanning op, want een interview met iemand van Forum in de Volkskrant ligt natuurlijk gevoelig, dat weet hij ook.’

Soms kiezen politici hun eigen mediamomenten, zoals Sigrid Kaag laatst, toen zij bekendmaakte lijsttrekker van D66 te willen worden. Zij benaderde onder andere het AD. Hoe gaan jullie met zulke verzoeken om?

Korteweg: ‘We zeggen vaak nee tegen interviews die ons worden aangeboden, maar we bekijken het per geval.’

Hendrickx: ‘Wij wisten dat Kaag haar kandidaat-lijsttrekkerschap zou worden aangekondigd. Ze heeft ons geen interview aangeboden. Het was een enorm georkestreerde mediagebeurtenis, zo’n interview had voor ons niet zoveel toegevoegd, denk ik. Al verwacht ik niet dat we het hadden geweigerd, eerlijk gezegd. Wat denk jij Ariejan?’

Korteweg: ‘Nee, bij zo’n kandidaat als Kaag was dat moeilijk geweest.’

Hendrickx, hardop denkend: ‘Maar dat had veel complicaties opgeleverd. Nu hadden wij het nieuws dat ze lijsttrekker wilde worden al heel vroeg in de krant. Dat hadden we niet kunnen doen als we een afspraak hadden over dat interview: dan zit je vast aan het moment dat zij kiest. Dus misschien moet je dat nooit doen, zulke afspraken vooraf.

‘Het mooie is dat wij er ook voor kunnen kiezen om een profiel over de persoon te schrijven. Dat is vaak toch interessanter. Dat hebben we ook bij Kaag gedaan: je spreekt dan haar collega’s van vroeger en mensen in de huidige politieke top. Dan leer je iemand goed kennen. Beter dan wanneer je haar steeds hetzelfde hoort zeggen, zoals wel bij interviews in andere media gebeurde. ‘Ik ben getest in oorlog- en vredestijd’, dat soort uitspraken.’

Aan een interview met een politicus zitten dus veel nadelen. Waarom dan toch soms wel een politiek interview?

Hendrickx: ‘Als je het goed aanpakt, kan het iets duidelijk maken over een politicus. Dat hoop je in elk geval. Bijvoorbeeld in het interview met Wouter Koolmees, waarin hij toegeeft dat ze de steunpakketten voor zzp’ers eigenlijk helemaal niet kunnen controleren, dat het gewoon blanco cheques zijn. Dat is nuttig.

‘Maar een interview doen is een risico, want als je het doet, moet je het eigenlijk ook publiceren. Heel af en toe kiezen we ervoor niet te publiceren. Als het echt tekort schiet. Maar dat kan je niet te vaak doen. Een volgende keer nemen ze dan de tijd niet voor je. Je moet vooraf heel goed je kansen inschatten: levert het iets op, of word je toch vooral door hen gebruikt voor hun eigen agenda.’

Maar het politieke interviewen afschaffen, zoals Ariejan over Frank grapte, dat gaat jullie dus te ver?

Hendrickx: ‘Als journalist is interviewen soms heel frustrerend, maar ook heel uitdagend. Het is een vorm waarbij je de macht direct kunt controleren. Dus je moet het niet afschaffen, maar ik denk wel dat je heel goed moet nadenken voordat je het doet.’

Korteweg: ‘Het is een moment dat je iemand op zijn opvattingen en idealen kan testen. Dat is in de politieke journalistiek een onmisbaar instrument. Politici houden zich bezig met grote ontwikkelingen in de samenleving, er zijn momenten dat je de hoofdrolspelers echt aan het woord wil hebben.’

Recente interviews door Ariejan Korteweg en Frank Hendrickx:

Hugo de Jonge meldt zich als lijsttrekker CDA: ‘Regeren met Forum? Dat gaat niet gebeuren’

Denk-voorzitter Selçuk Öztürk verbreekt zijn zwijgen na de reeks conflicten binnen zijn partij: ‘Dit moet waardig worden opgelost’

Een blanco cheque van Minister Koolmees van Sociale Zaken? ‘We moeten de klap opvangen, dan is het welbesteed geld’

Paul Cliteur, Forum voor Democratie: ‘Binnen elke discipline is een pluraliteit van standpunten nodig’

Interviews met premier Rutte:

Mark Rutte is in december 2018 acht jaar premier. ‘Heeft u de laatste peiling over mij niet gezien? Die is dramatisch’

Vlak voor de verkiezingen in 2017 vertelt premier Rutte over zijn plannen als hij wint en waarom hij schreef dat we ‘normaal’ moeten doen. ‘Normaal betekent voor mij niet gewoon. Ik wil geen gewoon land’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden