Ter redactieIn Den Haag

Premier Rutte blijft toch altijd een beetje ongrijpbaar voor parlementair verslaggever Ariejan Korteweg

Hoe analyseer je een premier die als belangrijkste handelsmerk zijn ongrijpbaarheid heeft? Aan parlementair verslaggever Ariejan Korteweg de eer om de leiderschapsstijl van Mark Rutte in crisistijd te doorgronden.

Ariejan Korteweg, parlementair verslaggever voor de Volkskrant.Beeld Sabine van Wechem

Het is de ochtend na de persconferentie van de avond ervoor en Nederland moet nog een beetje bijkomen. Mark Rutte was de boodschapper van slecht nieuws: vier weken verlenging van de quarantainemaatregelen. Toch kreeg hij geen gemor als reactie maar uitsluitend lof, constateerde parlementair verslaggever Ariejan Korteweg bij het doorlezen van reacties op sociale media. ‘Weer geslaagd’, zegt Korteweg. ‘Dat is heel knap gedaan.’

Korteweg is de man die wordt gebeld als er een analyse moet komen over Rutte. Hij schreef er al meerdere in de afgelopen jaren, maar een premier in crisistijd vraagt om een nieuwe blik op zijn leiderschap. In maart constateerde Korteweg dat Rutte opeens volledig werd omarmd als staatsman, en ook nu wordt hij weer uiterst positief ontvangen. Hoe krijgt de premier dat voor elkaar?

Hoe vond jij de persconferentie dinsdagavond, als je het uit de losse pols moet analyseren?

‘Sowieso denk ik dat het slim gemanaged was, want de beslissingen van het kabinet lag al op straat. Dat voorkwam teleurstelling op het persmoment zelf en daarmee ging het alleen nog om de presentatie. Rutte begon met vertellen hoe hij persoonlijk had geworsteld met de besluiten, dat vinden mensen ook fijn. Daarmee liet hij merken dat hij het niet licht opneemt en dat zijn toehoorders dat vooral ook niet moeten doen.

‘Rutte is ook goed in het probleem afbakenen: waar ga ik wel en niet over? Vervolgens delegeert hij. Voor de inschattingen over de stappen die moeten worden genomen heeft hij de deskundigheid van het RIVM en andere instanties ingehuurd. Voor de uitvoering van de maatregelen heeft hij 17 miljoen Nederlanders, en voor de lastige klussen heeft hij een paar ministers.

‘En dan blijft er voor hem eigenlijk nog maar een klein stukje over: de boodschap brengen, mensen meekrijgen. Op dat kleine stukje is hij heer en meester. Er zijn een paar mensen in Den Haag die misschien in de buurt komen van die kwaliteit, maar de meesten spelen toch in een andere league, kun je zeggen.’

In zijn analyse voor de Volkskrant-weekendspecial over leiderschap probeert Korteweg de stijl van de premier verder te ontrafelen. Hij zoomt dit keer in op het taalgebruik van Rutte tijdens persconferenties, waarvoor hij alle toespraken van de afgelopen weken heeft bestudeerd.

Je hebt al veel politieke analyses geschreven, ook al vaker over de premier. De analyse gaat een paar stappen verder dan feitelijke nieuwsverslaggeving. Wat is volgens jou de waarde van zo’n stuk?

‘Wat je met een analyse doet, is interpreteren. Je legt verbanden, die misschien in eerste instantie niet zichtbaar zijn. Hopelijk op een manier waarop de lezer er wat aan heeft, omdat het zijn eigen gedachtevorming op gang brengt.’

Het is geslaagd als je de lezer aan het denken zet?

‘Dan is het doel bereikt. Je moet ook precies ophouden op het moment dat het oordeel zou volgen. Je hebt vaak de neiging om nog een stap verder te gaan en op grond van wat je analyseert ook conclusies te trekken. Maar dat hoort niet bij een analyse. Het is geen opinie. Je legt de elementen klaar zodat de lezer vervolgens zijn eigen mening kan vormen.’

Hoe pak jij een analyse aan?

‘Je begint met een centrale vraag, die vaak neerkomt op de vraag waarom de dingen op een bepaalde manier gaan. Dan zijn er volgens mij twee soorten analyses: je kan doen alsof je alles weet en je kan doen alsof je niets weet. Er zijn veel politieke beschouwers die alles wat ze horen in achterkamertjes meenemen, die precies weten hoe het zit. Ik heb eerder de neiging om te doen alsof ik niets weet. Dan stel je andere vragen, verbaas je je over andere dingen.’

Korteweg zit inmiddels bijna zeven jaar in Den Haag. Naast dagelijkse verslaggeving schrijft hij een wekelijkse verslaggeverscolumn over de mores op het Binnenhof. Toch ziet hij zichzelf nog steeds liever niet als insider in de politieke wereld.

Er zijn collega’s die op vrijdagmiddag na de wekelijkse persconferentie even gaan koffiedrinken en nakletsen met de minister-president in sociëteit Nieuwspoort, maar Korteweg zal je daar niet snel vinden. ‘Ik vind het onprettig, een beetje klef. Je hoort van alles, maar je mag er absoluut niet over schrijven. Sta je daar amicaal te doen met de premier. Ik geef de voorkeur aan een beetje afstand.’

Heeft premier Rutte eigenlijk ooit iets tegen je gezegd over een stuk van jou?

‘Ik heb een keer een stuk gemaakt, waarin ik die wekelijkse persconferentie beschreef als een heel wonderlijk ritueel. Ik weet nog dat hij daar een opmerking over maakte, toen we elkaar daarna tegenkwamen. Dat was bij mijn weten de enige keer dat hij commentaar gaf op een stuk van mij. Hij vond het grappig, zei hij.’

Ben je bewust bezig met afstand houden van de politieke wereld?

‘Het gaat een beetje vanzelf. Ik vind het wereldje rond het Binnenhof nog steeds een vreemd. Ik kan me nog altijd verbazen over hoe daar beslissingen worden gemaakt en hoe sociaal contact verloopt. Volgens mij is het beter om die verbazing overeind te houden. Als je er zo naar kijkt, biedt dat meer inzicht dan als je zelf bij dat wereldje gaat horen.’

Overigens heeft hij de spil van dit politieke wereldje nog niet volledig doorgrond. ‘Ik heb al veel stukken over Mark Rutte geschreven, maar hij blijft een beetje ongrijpbaar. Hij is een kameleon. Een liberaal, maar een met vrij weinig principes. Het gaat hem erom dat de boel doorrolt. Hij wil dat het zo goed en prettig mogelijk loopt voor zoveel mogelijk mensen.’

Als hun paden kruisen groet de premier Korteweg vriendelijk, en misschien vraagt hij een keer naar hoe een vakantie is geweest. ‘Zo is die man hè, hij staat met iedereen op amicale voet.’

Dit was de week dat Mark Rutte president van Nederland werd
In zijn toespraak aan het volk op 19 maart, aan het begin van de coronacrisis, bewees Mark Rutte de staatsman van zijn generatie te zijn. In 10 minuten en 20 seconden verenigde hij het land. En dat is maar een enkeling gegeven, stelt politiek verslaggever Ariejan Korteweg.

Negen jaar luisteren, op zoek naar medestanders
Ariejan Korteweg greep de tweede dag van de Algemene Politieke Beschouwingen in september aan om te observeren hoe Mark Rutte zich ontwikkelde gedurende negen jaar als premier. Met voorafgaand aan de beschouwingen een kijkje in de gereedschapskist van Rutte.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden