ter redactiecoronacrisis

‘Kunstenaars kunnen een nieuw perspectief geven op deze crisis’

Nog zeker een maand niet dij aan dij met andere liefhebbers bij de mooiste concerten en toneelstukken, dat doet pijn. Hoe kijken kunstredacteuren Herien Wensink en Merlijn Kerkhof naar de nabije toekomst voor de podiumkunsten?

Herien Wensink is theaterredacteur bij de Volkskrant en overlegt online met Merlijn Kerkhof, redacteur klassieke muziek. ‘Het is net augustus.’Beeld Sabine van Wechem

‘Opeens, pats!, was die hele agenda leeg’, zegt Herien Wensink, theaterredacteur van de Volkskrant. ‘Toen voelde ik me wel een beetje onthand.’

Naast haar op het scherm knikt collega Merlijn Kerkhof, redacteur klassieke muziek. Kerkhof: ‘Ik had elke dag van die stipjes van afspraken in mijn agenda op mijn telefoon. Die heb ik allemaal handmatig zitten verwijderen. Dat lege zag er heel gek uit opeens, alsof je vooruit zat te kijken naar het jaar 2022.’

De twee kunstredacteuren vertellen hoe de afgelopen weken voor ze zijn geweest, sinds de podiumkunsten waar ze over schrijven effectief tot een halt zijn geroepen. Via videoverbinding, ze werken beiden vanuit huis. 

Achter Kerkhof is een kast tjokvol cd’s te zien, een stuk of drieduizend denkt hij. ‘Dat valt erg mee, maar dat is ook omdat ik veel verhuisd ben, daarbij heb ik steeds streng geselecteerd.’

Voor mensen die normaal gesproken altijd drie avonden per week bij een voorstelling of concert zitten, is dat thuiszitten erg wennen. Wensink: ‘Ik mis het enorm. Zelfs de andere mensen in het publiek, dat had ik echt niet gedacht. Ik kon me wel eens aan andere mensen in het theater irriteren.’ Ze lacht. ‘Die hoesten en ritselen enzo. Maar die gezamenlijke beleving, dat dij aan dij zitten bij zo’n voorstelling, dat is zo bijzonder. Als ik er nu aan denk, kan ik echt wel huilen.’

Wanneer beseften jullie hoe hard dit de sector zou raken?

Wensink: ‘Ik maakte me niet meteen zorgen, ook nog toen Rutte begon over dat stoppen met handen schudden. Dat alle theaters zouden sluiten had ik nooit gedacht. Mijn man is theaterregisseur, die zei: dit kan consequenties hebben voor ons. Ik zei nog: neeee joh. Tot die donderdag dat bijeenkomsten van meer dan honderd mensen verboden werden. Dat voelde alsof ik een stomp in mijn maag kreeg. Het was zo bizar.’

Kerkhof: ‘Niet om mezelf op mijn borst te kloppen, maar: ik zag het wel een beetje aankomen. Ik opperde al vrij vroeg dat we iets moesten gaan doen met dat streamen van concerten. Alsnog was het moeilijk om te horen, zeker toen dat bericht kwam dat het misschien wel tot 1 juni zou duren.

‘Wat voor Herien en mij ook meespeelt, is dat we allebei een partner hebben die in de podiumkunsten werkt. Mijn vriendin is violist. Ze zou soleren in het Vioolconcert van Dvořák, had op onze vakantie naar Nicaragua vlak voor deze coronacrisis nog haar viool meegenomen omdat je op haar niveau eigenlijk geen twee weken pauze kan nemen. Elke dag ben je ervan bewust: oh ja, vanavond zou je dat optreden hebben.’

Wensink: ‘Ze kreeg pijn in haar vingers toch, vertelde je?’

Kerkhof: ‘Klopt, ja. Vanaf het moment van die eerste aankondiging op 6 april wilde ze haar viool niet meer aanraken. Alle motivatie was weg. Twee dagen erna werd ze wakker met een zeurend gevoel in haar vingers. Het voelde als: ik moet iets doen, ik moet spelen. Ze heeft wel wat gespeeld, sindsdien. Maar het is niet makkelijk. Ineens associeer je je instrument, dat je natuurlijk zo lief is, met dat negatieve gevoel van al die afgezegde optredens.’

Wensink: ‘Het is een soort relatiecrisis met je instrument.’

Kerkhof: ‘Dat is wel een mooie metafoor denk ik, ja.’

Wensink: ‘Mijn man moest vandaag de veertien acteurs uit zijn nieuwe voorstelling definitief afbellen. Hij had gehoopt dat het gewoon iets later door kon gaan, maar het meest realistische scenario is nu dat het toch pas in 2021 kan worden opgevoerd. Hij is trouwens wel meteen begonnen aan het schrijven van een coronastuk. Dat is toch wat hij moet doen, hij verhoudt zich tot de wereld door stukken te maken. Die creativiteit vindt een weg, dat zal bij veel kunstenaars gebeuren. En dan gaan wij daar weer over schrijven.’

De podia zijn leeg, maar dat betekent voorlopig nog niet dat de redacteuren geen verhalen te vertellen hebben. Hun vakgebieden staan niet stil: zowel theatermakers als musici zijn bijvoorbeeld begonnen met video’s delen en streamen om contact te maken met publiek.

Kerkhof: ‘Veel musici voegen mij toe op Facebook, dat is voor hen een soort LinkedIn. Ik zie nu dat ze massaal filmpjes aan het maken zijn.’ Wensink: ‘Dat is nog wel spannend, dat speelt nu ook in de theaterwereld. Ik heb net voor een stuk regisseur Norbert ter Hall gesproken, die vaak cabaretregistraties voor tv maakt voor Theo Maassen en Micha Wertheim, over de wetten van theater op tv. Vond ik heel tof. Maar dat is duur. De vraag is hoe je daar geld mee gaat verdienen.’

Hoe zien jullie je rol als redacteuren van de podiumkunsten nu, wat willen jullie bereiken?

Kerkhof: ‘We zijn in de eerste plaats journalisten, dus…’ Hij stopt even. ‘Nou ja, ik weet niet of we dat ook in de eerste plaats zijn.’ Hij lacht. ‘Herien ik zijn ook enorme fans van het theater en klassieke muziek.’

Wensink glimlacht. ‘Zéker.’

Kerkhof: ‘Maar journalistiek is ons vak, en we moeten in de eerste plaats verslag doen van wat er nu met deze sector gebeurt. Het is een heel interessante periode, een van transitie. Maar wij zullen ook op alles wat mooi is blijven wijzen.’

Wensink: ‘Precies, en steeds weer proberen het belang ervan te laten zien. En de creativiteit die er is, de veerkracht. Ik heb ook al bedacht dat we mooie, grote interviews moeten maken waarin we kunstenaars en theatermakers aan het woord laten over wat ons als gemeenschap nu te doen staat - zoals het interview van collega Alex Burghoorn met filosoof Martha Nussbaum. Het is niet voor niets dat De Pest van Albert Camus en De stad der Blinden van José Saramago nu overal zijn uitverkocht. Kunstenaars zijn vaak interessante denkers die een nieuw perspectief kunnen geven op zo'n situatie.’

Kerkhof: ‘Wij schrijven voor het V-katern, dat heeft een andere functie dan de nieuwskrant. Het nieuws gaat alleen maar over corona, dat is heel belangrijk maar ook heel zwaar. Ons katern heeft ook een beetje de functie om dat zware te compenseren. Wij moeten zorgen dat we de lezer met onze stukken ook een andere wereld voorschotelen.’

Wensink: ‘Het is ook wel interessant hoor. We zijn helemaal geprogrammeerd om die theater-en concertagenda te volgen, ik dacht altijd van première naar première. We worden nu uitgedaagd om daar anders naar te kijken. Ik zit al na te denken welke acteurs ik altijd nog eens graag wilde interviewen, zonder een voorstelling als aanleiding.’

Kerkhof: ‘Journalistiek gezien voelt het een beetje alsof het augustus is.’

Wensink: ‘Ja!’

Kerkhof: ‘Dat er niets is behalve dat ene festival, of de zomerconcerten in het concertgebouw. Dan heb je wel de vrijheid om de stukken te maken waar je anders nooit tijd voor hebt.’

Hoe denken jullie dat deze tijd uitpakt voor de podiumkunsten op de lange termijn?

Kerkhof: ‘Mensen zullen toch nog een tijd bang zijn om met zoveel mensen in een zaal te zitten. Zeker het publiek van klassieke concerten, dat is een relatief oud publiek - precies de risicogroep.’

Wensink: ‘Kleine theatergroepen doen voor een tournee een heel grote voorinvestering. Die tournees zijn plots gestopt, dus dat geld is weg. Er zitten nu al wat kleinere gezelschappen flink in de problemen. En er zullen zeker ook gezelschappen verdwijnen, dat is tragisch.’

Kerkhof: ‘Mijn hypothese is wel dat mensen die graag voorstellingen en concerten bezoeken het erg missen en heel blij zijn als het er straks weer is. Ik denk dat die waardering groeit en je de komende jaren niet meer hetzelfde in je stoel zit als daarvoor.’

meer lezen over de podiumkunsten tijdens de coronacrisis

Nu zalen en festivals leeg zijn, is het sappelen voor de mensen achter de schermen. Hoe vergaat het ze?

‘We hebben met z’n allen heel hard gehuild’: de gevolgen van de geschrapte voorstellingen

De mooiste online concerten en voorstellingen:
Concertzaal dicht? Hier vind je de beste registraties van klassieke concerten

Festival Cement, kraamkamer van theatertalent, biedt elke dag een digitale première

Bekende acteurs lezen honderd dagen lang de Decamerone

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden