Ter redactieData over coronacrisis

In een crisis willen we harde cijfers, maar deze journalist weet hoe snel je daar fouten mee maakt

Harde cijfers, dat willen mensen het liefst in onzekere tijden. Maar datajournalist Serena Frijters weet dat data voorzichtig moeten worden gebracht. ‘Sommige cijfers zeggen weinig over de echte situatie.’

Ook datajournalist Serena Frijters van de Volkskrant werkt vanuit huis. Beeld Sabine van Wechem
Ook datajournalist Serena Frijters van de Volkskrant werkt vanuit huis.Beeld Sabine van Wechem

Elke dag, om twee uur ‘s middags, zit datajournalist Serena Frijters de website van het RIVM onafgebroken te checken voor updates. ‘F5’en’, noemt ze het, naar de sneltoets die je gebruikt om de website opnieuw te laden. Het wachten is op de laatste cijfers over het effect van het coronavirus op Nederlandse burgers.

‘Sterfgevallen, ziekenhuisopnames, ic-opnames’, zegt Frijters. ‘Dat zijn de cijfers waar we nu het meest op letten. Maar elke dag kunnen er ook nieuwe cijfers binnenkomen. Deze week kregen we bijvoorbeeld opeens de leeftijden van de mensen die gestorven zijn. Die willen we dan ook verwerken, om te kijken wat ze betekenen.’

Razendsnel checken

Als de cijfers binnenkomen, moet Frijters deze zorgvuldig en toch razendsnel checken. Dat doet ze samen met chef datajournalistiek Xander van Uffelen. Snel narekenen, grafieken bijwerken, tekst opstellen, doorgeven aan de coördinator van het liveblog, publiceren. ‘Meestal lukt het binnen een minuut of vijf, dat hele proces. Dat is wel vijf minuten heel intens werken.’

Frijters en de rest van het datateam van de Volkskrant zitten bovenop de coronacijfers. Met collega’s Sarah Haddou en Semina Ajrovic maakt ze elke dag meerdere updates en analyses van de data uit landen over de hele wereld. Dat betekent van vroeg tot laat alert zijn, want vanwege de tijdsverschillen komen updates de hele dag door. Die actualiseren ze continu op de vaste overzichtspagina op de website.

De datajournalist is al drie weken met niets anders bezig dan het coronavirus. ‘Maar ik zou nu ook niet goed met iets anders bezig kunnen zijn voor de krant. Andere onderwerpen zijn ook belangrijk, maar als het mijn werk niet was, zou ik waarschijnlijk ook de hele dag met corona bezig zijn geweest. Nu voelt het alsof ik die energie kan omzetten naar iets waar mensen wat aan hebben.’

Snakken naar duidelijkheid

Zo’n virus is eng en brengt veel onzekerheid, dus lezers snakken naar duidelijkheid over de laatste stand van zaken. Dat begrijpt Frijters maar al te goed.

‘Tegelijkertijd zijn we nu extra voorzichtig met welke dingen we weergeven. Het aantal besmettingen melden we bijvoorbeeld inmiddels minder prominent en alleen in context, omdat dit cijfer sterk afhankelijk is van het aantal testen dat wordt afgenomen en dus weinig zegt over de echte situatie.’

Of neem de ic-bedden. ‘Daar gaat het nu vaak over, dat er een tekort aan bedden is in verschillende landen. Maar sommige media gebruiken tien jaar oude data om te vergelijken hoeveel ic-bedden elk land heeft. Dus wij melden bewust niet het aantal IC-bedden per hoofd van de bevolking in Europa, zolang we daar geen actuele gegevens over hebben. En ten tweede: zo spannend zijn die bedden zelf niet. Het gaat om beademingsapparatuur en personeel. We weten dus dat die gegevens weinig zeggen en we willen niet onnodig paniek zaaien.

‘We hebben heel veel cijfers, en die kunnen we op allerlei manieren laten zien. Onze taak is om keuzes te maken over wat we ermee willen vertellen.’

Van een cijfer zonder uitleg wordt je namelijk weinig wijzer. Frijters geeft een voorbeeld over verhoudingen in cijfers. ‘Als ik zeg: 5 procent van de patiënten is 90+. Dan denk je misschien: nou, dat valt wel mee. Maar je moet ook weten hoeveel van de mensen in Nederland überhaupt 90+ zijn. Als dat veel minder is dan 5 procent van de populatie, is het misschien opeens wel veel, die 5 procent. Je moet niet alleen zeggen: kijk, dit lijntje in de grafiek gaat omhoog, maar ook: wat betekent dat?’

Twitteraars en bloggers

Daarbij vindt ze het belangrijk om te laten zien dat we heel veel nog niét weten. ‘Ik vind het lastig van sommige bloggers en Twitteraars dat ze een grafiek maken met een lijntje van de oplopende sterfgevallen, en dat ze dat lijntje dan doortrekken met stippeltjes om de toekomstige groei aan te geven. Van kijk, dit bewijst dat we over X dagen zoveel doden hebben. Daar proberen wij juist van weg te blijven. Niet omdat we niet genoeg informatie hebben, maar omdat we de toekomst niet kunnen voorspellen.’

Morgen weer F5’en om 2 uur. En als de update eenmaal in het liveblog staat, komt het besef waar die cijfers voor staan. ‘Daar heb ik eerst even geen ruimte voor. Daarna denk ik: wat vind ik er zelf eigenlijk van, dat er 175 mensen zijn overleden? Soms zijn die aantallen wel beangstigend.’

Dinsdag nog vroeg een eindredacteur of ze haar stuk over de sterfgevallen al af had. ‘Ik moest vragen: welk stuk? Want ik had die dag drie stukken in de krant die over sterfgevallen gingen. Normaal schrijf ik over dingen zoals de loonkloof, of afvalscheiding, nu elke dag over sterfgevallen. Absurd eigenlijk.’

Het coronavirus in cijfers:

In kaart gebracht: zo verspreidt het coronavirus zich over de wereld.

Bekijk hier de belangrijkste grafieken en kaarten over de uitbraak van het coronavirus op een rij.

Waarom telt Nederland relatief veel doden door het coronavirus?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden