Ter redactieMaarten Keulemans

‘Ik ken corona-onderzoekers die niet meer naar de winkel kunnen, dan wordt op ze gescholden’

Hoe staat het ervoor met de wetenschap omtrent corona, vier maanden na het begin van de crisis? We praten bij met Maarten Keulemans, de corona-expert bij de Volkskrant. ‘Elke dag krijg ik verwijten: jij loopt toch alleen maar mee met het RIVM.’

Wetenschapsredacteur Maarten Keulemans.Beeld Eva Faché

Vier maanden geleden was je in alle hectiek op zaterdagochtend vanuit bed met wetenschappers aan het bellen. Hoe is het nu?

‘Niet heel anders, ik stond gisteren tijdens het koken nog met een wetenschapper te bellen. Er komen aan de lopende band publicaties op ons af. En we zijn in het stadium gekomen dat we de afgelopen maanden evalueren, hè? De ergste druk is eraf en nu komen een heleboel alternatieve meningen naar voren. Gedachten als: was die lockdown nou het enige dat we konden doen? Dat soort vragen zijn interessant om serieus te onderzoeken.’

De afgelopen maanden viel op dat steeds meer mensen mee gingen praten met hoe corona moest worden aangepakt, ook mensen van buiten de wetenschap. Hoe kijk jij daar tegenaan?

‘Dat is dubbel. Vooral groepen als Viruswaanzin en Containment Nu! roeren zich nu. Ik snap dat mensen meedenken, dit raakt ons allemaal. Ik vind het ook goed dat mensen tot eigen inzichten kunnen komen. Ik vind het nadeel dat die mensen erg veel ruimte opeisen in het publieke debat. Hun punt staat, maar laten we niet uit het oog verliezen dat de wetenschap en de erkende experts er niet voor niets zijn.’

Heb je je geërgerd aan mensen?

‘Soms wel. Het discours is geworden dat je aan de ene kant het RIVM hebt, dat zijn de bad guys, en aan de andere kant de hobbyisten die zelf dingen zitten uit te rekenen met een Excelsheetje, en dat zijn de helden die het zogenaamd onafhankelijk bekijken. Ik denk dat mensen niet goed beseffen dat het RIVM een kenniscentrum is, waar als het goed is de inzichten uit de gehele wetenschap samenkomen, en waarbinnen ook discussies zijn over zaken als het belang van aerosolen en niet-medische mondkapjes.

‘En het is lastig dat politiek en wetenschap verhaspeld zijn geraakt. Rutte heeft het slim gespeeld door te zeggen: het advies van de wetenschappers van het Outbreak Management Team is heilig. Daarmee is de politieke verantwoordelijkheid bij de wetenschap komen te liggen. Terwijl de maatregelen echt politieke beslissingen waren. Het is namelijk niet zo dat het advies vanuit de wetenschap één op één is opgevolgd. Kijk maar naar de schoolsluitingen, die nooit geadviseerd zijn, of aan vliegen, wat haast alle wetenschappers die ik spreek nu afraden. 

‘Toch wordt de wetenschap nu wel door veel critici verantwoordelijk gehouden voor de maatregelen. Dat is heftig, ik ken wel wetenschappers die daar ook last van hebben. Die kunnen niet meer naar de winkel omdat er dan op ze wordt gescholden.’

Wetenschappers worden publiekelijk lastiggevallen vanwege de maatregelen?

‘Ik weet van één wetenschapper die na de lockdown online deelde dat hij naar de kapper wilde, en toen werd op sociale media verspreid: deze hoogleraar gaat dan en dan naar deze kapper, als je hem wat wil vragen over corona weet je hem te vinden. Christian Drosten, zeg maar de Jaap van Dissel van Duitsland, wordt beveiligd. Ik snap de emotie, zeker als je tot armoede wordt gedreven door de maatregelen, maar de uiting ervan vind ik niet altijd gezond.’

Krijg jij als wetenschapsjournalist kritiek?

‘Ik krijg regelmatig lelijke mailtjes, appjes en berichten via sociale media. Ik kan dat goed hebben, ik ga al wat langer mee, maar het is niet prettig. Bij sommigen is het idee gaan leven dat de Volkskrant blind het RIVM steunt. Het kost me veel tijd om die mensen te antwoorden: dat is niet zo, lees deze artikelen maar.’

En jij denkt niet: laat die mensen maar als ze niet goed lezen?

‘Ik voel me erg aangevallen op mijn integriteit door dat soort verwijten. Als er iemand altijd kritisch is, ben ik het. Tegelijkertijd vind ik dat zeker onze abonnees het verdienen dat ik ze te woord sta als ze oprechte zorgen hebben. Verder denk ik: oog op de bal houden, gewoon doorgaan met zo eerlijk en kritisch mogelijk verslaan wat er gebeurt, en je niet laten afleiden.’

Jij vroeg vorige week twee medewerkers bij het RIVM welke lessen ze hebben geleerd de afgelopen maanden. Dat vond ik ook een interessante vraag voor jou.

‘De positieve les die ik heb geleerd: steeds weer de basisinzichten uitleggen. Wij journalisten zijn gewend om één keer alles uit te zoeken en er een artikel over te schrijven, en dan is het klaar. Maar lezers hebben dat artikel misschien niet gelezen, of ze vergeten wat iets betekent. Daarom moet je toch elke keer weer uitleggen wat aerogene transmissie is, en superverspreiding. Ik vind het ook leuk en spannend om te doen, telkens nieuwe invalshoeken vinden voor de basisinzichten.’

Wat verwacht jij voor het najaar, komt er een tweede golf?

‘De twee uitersten zijn allebei mogelijk, absurd eigenlijk. Het zou kunnen dat het virus helemaal niet meer opleeft, of dat er een enorme tweede golf komt en dat we weer in lockdown moeten. Wel werden we bij de vorige golf overvallen, nu hebben we een heel systeem om brandhaarden te vinden en in te dammen. In theorie.’

En wanneer komt het vaccin, denk jij?

‘Ik denk sneller dan veel mensen denken: misschien eind dit jaar, begin volgend jaar al. Maar ik denk ook dat twee dingen worden onderschat. Ten eerste zal het niet voor iedereen direct beschikbaar zijn, waarschijnlijk eerst alleen voor zorgverleners. Ten tweede zal het waarschijnlijk niet heel goed werken. Het coronavirus is een soort verkoudheidsvirus on steroids, en voor verkoudheid is ook nog geen vaccin. Waarschijnlijk zal het vooral de kans op ernstige gevolgen verminderen.

‘Het is natuurlijk een unieke situatie dat de hele wetenschap wereldwijd als een idioot op zoek is naar een vaccin. En er zijn een stuk of tweehonderd kandidaat-vaccins onderweg, dat is best veel. Vandaar dat ik over het algemeen optimistisch ben.’

Recente artikelen over het coronavirus van Maarten Keulemans:

Covid kan elk jaar terugkeren, net als verkoudheid

RIVM: ‘Drie keer zoenen? Die gewoonte gaan we niet meer terugzien

Op deze plekken raken Nederlanders besmet, volgens het contactonderzoek

Hoe de 1,5-meterdoctrine op ons neerdaalde

In maart vertelde Maarten Keulemans over de hectiek van zijn dagelijks verslaggeving van coronavirus: ‘Al weken geen dag vrij’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden