Ter redactieFotoredactie

Hoe fotojournalisten een gezicht geven aan de coronacrisis

Voor de Volkskrant-fotojournalisten is thuisblijven momenteel geen optie. Die moeten juist op pad om gezicht te geven aan deze uitzonderlijke periode. Hoe beleven zij hun werk in deze tijd? En wat zijn hun meest bijzondere foto’s van de coronacrisis tot nu toe?

Fotojournalist Guus Dubbelman aan het werk. Dubbelmans schoonzoon en zijn kleindochter Bodille poseren. De fotograaf is bezig met een serie over hoe zijn kleinkinderen, in de leeftijdscategorieën van 2 maanden tot 17 jaar oud, de quarantaine beleven. Beeld Sabine van Wechem

Werk genoeg in deze crisistijd voor fotojournalisten Marcel van den Bergh, Arie Kievit en Guus Dubbelman. Ze doorkruisen het hele land, op zoek naar verschillende manieren om corona een gezicht te geven, maar ook om weer te geven hoe het dagelijks leven, ook onder deze uitzonderlijke omstandigheden, toch doorgaat. Aan de hand van hun foto’s vertellen de fotografen over hoe ze de afgelopen weken hebben beleefd. Chef van de fotoredactie Veronique Smedts kiest van elke fotograaf een foto die zij eruit vindt springen.

Guus Dubbelman

Het is een rare cocktail die mensen nu geserveerd krijgen, vindt Dubbelman. ‘De situatie is heel ernstig en je moet het allemaal serieus nemen, terwijl je er tegelijkertijd niet paranoïde van wil worden.’ Die dualiteit is goed te zien op de foto’s die hij de afgelopen weken maakte. In de eerste quarantaineweek maakte hij een foto van een toerist die onbezorgd op de foto ging met een straatartiest verkleed als Magere Hein. ‘Ze ging vlakbij die vent staan, het kon haar allemaal niets schelen.’

18 maart op de Dam in Amsterdam: een Engelse toerist gaat nog gewoon op de foto met Magere Hein.Beeld Guus Dubbelman

Aan de andere kant van het spectrum staan de Chinese toeristen die hij woensdagochtend op Schiphol tegenkwam: van top tot teen in beschermende kleding gestoken, stonden ze te wachten op hun terugvlucht. ‘Ingepakt in een soort cocon, en dan zo’n kist instappen. Als dat de toekomst van de luchtvaart wordt, gaat die aan mij voorbij.’

Nee, het is geen leuke tijd, zegt de fotograaf. De afgelopen weken komt hij veel bij families over de vloer die getroffen zijn door corona. ‘Mensen zijn allervriendelijkst, maar het zijn natuurlijk pijnlijke en vluchtige bijeenkomsten.’ Maar er is ook een andere kant. Kortgeleden nog maakte hij een fotoreportage van een zorgbus, een initiatief van twaalf artsen die eens per week rondrijden om de gezondheid van mensen die op straat leven te controleren. ‘Dat is ook iets wat ik wil laten zien aan mensen, hoe goed we het hier voor elkaar hebben.’

Dubbelmans werk wordt door fotochef Veronique Smedts omschreven als ‘warm’ en ‘dichtbij de mens’. Waar zit dat hem in, denkt hij zelf? ‘Ik ben heel erg van de ogen. Op alle goede journalistieke foto’s die ik ken, op een enkele uitzonderlijk abstracte foto na, is de oogopslag de bepalende factor op de foto. Die blik die de lezer en mij raakt. Jules Deelder zei het mooi: de omgeving van de mens is de medemens. Fotojournalistiek is heel erg gebaat bij een goede relatie met je onderwerp.

‘Normaal kom ik ook graag letterlijk dichtbij. Er is een oude journalistieke regel: if your picture wasn’t good enough, you weren’t close enough. Noodgedwongen moet ik nu iets meer afstand houden dan ik normaal wenselijk vind. Daar probeer ik optisch dan weer oplossingen voor te verzinnen, zoals de foto’s iets bijsnijden achteraf.’

De keuze van fotochef Veronique Smedts:

Amsterdam, 3 april 2020. Een meisje neemt een leenlaptop in ontvangst van school. Die zijn beschikbaar gesteld voor leerlingen die niet de goede apparatuur hebben om thuis les te volgen. Dubbelman: ‘Het is een heel simpele, pure foto. Het was technisch lastig, omdat ik van binnen tegen het licht buiten fotografeerde. Daar heeft de lezer niets mee te maken, maar daar hing de compositie ook vanaf. En dan kijken: hoe reageert zij op het moment dat zij die laptop krijgt? Ze had ook een blik van ‘het zal wel’ kunnen hebben. Maar ze keek echt blij. Dat blijft het leukst van ons werk, dat je dat niet kan voorspellen.’Beeld Guus Dubbelman

Fotojournalist Marcel van den Bergh

‘De krant belde me niet gelijk, daar baalde ik van’, vertelt Van den Bergh over die dinsdagavond, 10 maart, dat premier Rutte aankondigde dat Nederlanders moesten stoppen met handen schudden. Hij voelde dat deze aankondiging iets ging verschuiven in de houding van Nederland. ‘De volgende ochtend wachtte ik niet op een telefoontje maar ben ik meteen Den Bosch ingegaan. Daar leefde het al veel meer dan in de rest van het land. De politie controleerde op straat, mensen groetten elkaar met de ellebogen.

‘En toen zag ik die vrouw met het mondkapje lopen. Daar keek ik toen nog wel van op, zo’n kapje. Ik mocht een stukje met haar meelopen. ‘Dit is niet goed, zei ze steeds, dit is niet goed!’ Ik dacht ‘s avonds in bed: ze zei het wel erg vaak.’

Het was het eerste moment dat Van den Bergh zich echt bewust werd van de ernst van de uitbraak. Die foto stond de volgende dag op de voorpagina van de papieren krant. ‘In haar gezicht zie je wat van die spanning, achter haar lopen twee gewone winkelende vrouwen. Nu is een foto van iemand op straat met een mondkapje niet speciaals meer, maar door de timing blijft dat voor mij een bijzonder beeld.’

Een bezorgde vrouw in een winkelstraat in Den Bosch, woensdag 11 maart 2020. Veiligheidsregio's in Brabant kondigden de avond ervoor een sociale onthouding van een week aan, premier Rutte riep op te stoppen met handen schudden.Beeld Marcel van den Bergh

Met zijn oog voor het bijzondere in het alledaagse vangt Van den Bergh scènes die de meeste Nederlanders in deze tijd tegenkomen, maar waarvan ze niet beseffen hoe veelzeggend zijn. De aspergeverkoper die zijn klanten in hun auto’s zijn waar aanreikt via een mandje. Twee dames op een marktplein, de ruim drie meter afstand tussen hen in bijna voelbaar. ‘Verrek! Zeggen mensen soms, dat heb ik ook gezien, maar zij zijn er dan achteloos aan voorbij gelopen. Ik wijs ze er nog een keer op.’

Sinds de start van de maatregelen heeft hij een bijna manische drang om de wereld ten tijde van de quarantaine vast te leggen. ‘Oudere mensen vergelijken het met de 2de wereldoorlog. Daar kijken we nu met foto’s op terug. Dat geldt straks ook voor de coronacrisis, maar dan moeten die foto’s wel gemaakt zijn. Als ik een opdracht buiten corona om zou krijgen, zou ik nu weigeren. Even niet, ik wil dit blijven volgen en alles wat los en vast zit fotograferen.’

De keuze van fotochef Veronique Smedts:

Een stel in verwachting is op (k)raambezoek bij een ander stel. De twee stellen spiegelen elkaar, de ene moeder met de baby op de arm en de ander met baby in de buik. De quarantaine houdt mensen gescheiden en brengt ze samen tegelijkertijd. ‘Deze had de krant gekozen, ik had een andere die ik sterker vond. Maar goed, zij hebben er natuurlijk ook een sterke kijk op. Mijn probleem is soms ook dat ik met zoveel foto's thuiskom, dan heb ik die frisse blik niet meer. Soms laat ik ook mijn vriendin meekijken wat ik op moet sturen.’Beeld Marcel van den Bergh

Fotojournalist Arie Kievit

Kievit is een van de weinig fotojournalisten in Nederland die achter de schermen bij de COVID19 bestrijding komt. Dat krijgt hij voor elkaar omdat hij ook al jaren fotografeert voor het Rode Kruis, waarvoor hij regelmatig meegaat naar rampgebieden.

‘Normaal is de ramp ver weg, nu is de ramp in Nederland. Ik ben ten tijde van de ebola-uitbraak in Afrika geweest, ik weet nog dat mensen daar liever niet naartoe wilden omdat ze bang waren besmet te raken. Ik had die angst niet zo, ik dacht: als ik geen handen schud en twee, drie meter afstand houd, moet het wel goedkomen. Maar het voelt nu dichterbij. Ook fitte vijftigers lopen risico, lees je dan. Ik ben 54. Dan maak ik me ook wel zorgen.’

In de eerste weken van de crisis viel hem op dat er nauwelijks foto’s waren van de situatie in Nederlandse ziekenhuizen. ‘Ik zag bijna alleen foto’s uit China en Italië. Ziekenhuizen willen de privacy van de patiënten beschermen, dat snap ik. Maar wij professionele fotografen kunnen zulke momenten ook met respect vastleggen. In het Haga-ziekenhuis werd voorgesteld om even een collega te laten poseren alsof diegene met een COVID19-patiënt bezig was. Maar dat doe ik liever niet op die manier, het moet echt zijn. En mijn ervaring is dat als je het vriendelijk vraagt, veel mensen het niet erg vinden.’

Als een patiënt niet in staat is om te beslissen, zet hij ze onherkenbaar op de foto. Zoals die foto die hij maakt in een ziekenhuis in Roermond. ‘Daar was ik ook binnen gekomen via het Rode Kruis. Daar worden coronapatiënten gebracht wiens klachten iets te licht zijn voor het ziekenhuis, maar die niet voor zichzelf kunnen zorgen. En ouderen die besmet zijn, die weinig baat meer hebben bij een plek op de ic.

‘Op een van die kamers lag een man waarvan ik dacht: dit gaat niet lang meer duren. Hij was erg oud, hij lag aan een zuurstofslangetje. Die verpleegkundigen waren bezig hem beter in bed te leggen. Drie heel leuke, drukke meiden helemaal in pak die met zo’n oude man praten en hem verzorgen. Ik vond dat een indrukwekkend beeld. Zij zorgen ervoor dat die man niet helemaal eenzaam naar het einde gaat.’

2 april, in een coronacentrum in Roermond. Drie verpleegkundigen zijn in de weer met een oudere man die aan COVID19 lijdt. Beeld Arie Kievit

De keuze van fotochef Veronique Smedts:

Maasstadziekenhuis Rotterdam, 8 april 2020. Een groep artsen en verpleegkundigen bereidt zich voor om de COVID19-afdeling op te gaan. De foto werd geplaatst bij een verhaal over de schaarste aan beschermingsmateriaal voor zorgpersoneel. ‘Ik mocht foto’s maken op de ic, wat bijzonder was, die deur houden bijna alle ziekenhuizen dicht. Ik stond in de hoek met ook zo’n pak aan, vrij dichtbij want die ruimtes daar zijn niet groot. Je ziet de concentratie op hun gezicht.’Beeld Arie Kievit
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden