ter redactiefokke obbema

‘Eigenlijk kennen we onszelf slecht’

Aan de start van een vers nieuw jaar begint Volkskrantredacteur Fokke Obbema aan een tweede deel van de interviewreeks ‘De zin van het leven’. Hij vroeg dit keer ook lezers om zichzelf te interviewen. ‘Door de vele reacties merkte ik hoezeer mensen met die vragen aan het worstelen zijn.’

Volkskrantredacteur Fokke ObbemaBeeld Jitske Schols

‘Je bent toch een beetje Mister Zingeving van Nederland geworden, zei een redacteur van Radio 1.’ Fokke Obbema schudt glimlachend zijn hoofd. ‘Ik zei: doe normaal joh, ik heb veertig interviews gemaakt, sommige mensen zijn hun hele leven met zingeving bezig.’

En toch mocht de Volkskrantredacteur afgelopen kerstavond op Radio 1 vertellen over de zin van het leven. Door zijn interviewserie in de Volkskrant wordt hij gevraagd om te spreken in boekhandels, bij humanistische verenigingen en in kloosters. Zijn bundel met interviews, onder de naam De Zin van het Leven, staat al weken in de CPNB-lijst van bestverkochte boeken. Op de boekpresentatie in september kwam ruim vijfhonderd man af – opvallend veel voor een boekpresentatie. ‘Honderden Volkskrantlezers, vermoedelijk vooral fans van de serie.’

Aanstaande maandag start Fokke Obbema’s tweede reeks interviews over de zin van het leven, waarin onder andere schrijver Maartje Wortel en historicus James Kennedy aan het woord komen. Als lezer bent u ook uitgenodigd een eigen antwoord in te sturen op de vraag: wat is een zinvol leven? U kunt nog tot 5 januari een zelfinterview insturen, de instructies vindt u hier.

Het is allemaal te herleiden naar de nacht dat hij even dood was. Obbema kreeg tweeënhalf jaar geleden in zijn slaap een hartstilstand die hij ternauwernood overleefde. Anderhalf jaar later schreef hij een gedetailleerd stuk over die nacht. Ook over de nasleep: dat hij pas later besefte hoe ingrijpend dit was geweest, hoe hij ging nadenken over welke zin zijn bestaan had, en over wat een mensenleven voorstelde. ‘Vragen waar ik nooit zo mee bezig was geweest.’ Hij lacht. ‘Ik was daarvoor gewoon aan het bestaan.’

Het was een kwetsbaar, persoonlijk stuk – de eerste keer dat hij zoiets schreef, als journalist. Voor zijn hartstilstand schreef hij als buitenlandredacteur analyses over internationale betrekkingen en kreeg hij nauwelijks reacties van lezers. Na zijn verhaal over zijn hartstilstand kreeg hij duizend brieven en mails van meelevende lezers: lotgenoten, hulpverleners, mensen met een burn-out. Lezers die hem hun meest persoonlijke gedachten en gevoelens toevertrouwden. Obbema was overrompeld. ‘Ik ben weken bezig geweest met reageren.’

Zelf-interviews van lezers

Sindsdien heeft hij nog met honderden andere lezers gecorrespondeerd en gepraat na afloop van lezingen en interviews. ‘In het contact met lezers merkte ik hoezeer mensen met die vragen aan het worstelen zijn. Een man stuurde uit zichzelf een essay in over zijn kijk op de zin van het leven, in de vorm waarin ik de interviews deed. Ik dacht: dit kunnen we misschien ook aan alle lezers vragen. Met zo’n oproep geef je ze een duwtje in de rug.’

Komende maandag, 6 januari, begint Obbema aan een nieuwe reeks interviews. Die beginnen met de vraag: ‘Wat is voor u een zinvol leven?’ Daarnaast is hij met een jury begonnen de honderden inzendingen te lezen die hij binnenkreeg na zijn oproep aan lezers om een zelfinterview te maken. Naast Obbema ligt een stapel van die ingezonden essays.

‘Deze vrouw bijvoorbeeld, heel interessant’, zegt hij terwijl hij een essay uit de stapel plukt. ‘Ze is heel actief geweest in het recht. Ze heeft een Joodse achtergrond, en schrijft heel openhartig en persoonlijk over hoe die doorwerkte in haar leven en carrière. Ze heeft mensen willen behoeden voor ontmenselijking, schrijft ze.

‘En deze: geschreven door een vrouw van een jaar of 28. Zij heeft een heftige tijd gehad op een school waar leraren zich te buiten gingen aan lijfstraffen. Bij haar leidde dat tot een grote afkeer van autoriteit. Wat ik bijzonder vind is hoe openhartig mensen zijn.’

Mensen vertrouwen je met hun diepste zieleroerselen toe.

‘Ja. Ik hoop dat het feit dat ze het hebben opgeschreven ze al wat brengt. Je vraagt eigenlijk naar zelfkennis. Een van de dingen die veel terugkomt in de zes interviews die ik voor de nieuwe serie heb gemaakt, is hoe slecht we onszelf eigenlijk kennen. Daarom is het interessant om het eens voor jezelf te benoemen, hoe je over die grote vragen denkt. Dat kan bijdragen aan je zelfkennis, aan inzicht over je overtuigingen en twijfels, en daarmee aan het je staande houden in het leven.’

In welke zin is dit eigenlijk journalistiek? Heeft het met waarheidsvinding te maken?

‘Het zijn natuurlijk sowieso interviews, dat is bij uitstek een journalistieke vorm. Maar de inhoud is natuurlijk subjectief. Waarheidsvinding in de journalistiek gaat over feiten, hier gaat het over waarden. Maar ik zoek wel naar waarheden. Over dit onderwerp heeft ieder zijn eigen waarheid, maar die kan wel weer zo worden verwoord dat anderen geïnspireerd raken.’

Er is zoveel gebeurd na die hartstilstand – hoe kijk je nu naar die gebeurtenis en de nasleep ervan?

‘Het heeft wel een nieuwe dimensie aan mijn leven gegeven. Ik merk dat ik voorzie in een behoefte van mensen, dat laten mensen ook weten. Dat motiveert mij weer om door te gaan. Het is een dankbare rol. Ik beteken wat voor mensen, soms.

‘Maar het is niet zo dat ik denk: dit had zo moeten zijn. Ik geloof dat het leven in essentie chaotisch is, maar dat we die chaos met al onze routines en afspraken aardig weten te onderdrukken. De ultieme stap in het uitbannen van chaos is te zeggen dat toeval niet bestaat. Neem oud-minister Johan Witteveen, die ik interviewde voor de eerste serie: zijn zoon kwam om in de MH17-ramp. Witteveen was er volledig van overtuigd dat een goddelijke kracht bepaalde dat dit gebeurde, maar dat hij als gewone sterveling dit niet kon begrijpen.

‘Dat staat toch te ver van mij af. Die hartstilstand en mijn zoektocht naar zingeving zijn mij in mijn beleving overkomen, wat niet wegneemt dat ik het heel mooi vind dat het zo is gegaan.’

‘Vorig jaar ging ik plotseling even dood. Om precies te zijn was het op zaterdag 1 april, om een uur of één ’s nachts.’ Zo begint Fokke Obbema's verhaal over de gebeurtenis die zijn leven veranderde, en de inspiratie werd voor zijn interviewreeks De zin van het leven. Hier leest u het hele verhaal terug.

Na veertig interviews (hier verzameld) maakte Fokke Obbema de balans op. Wat hij leerde over de zin van het leven in zeven inzichten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden