Opinieblog - Wat moet Europa met het conflict over Catalonië?

Een selectie van interessante debatten op internet en in andere media, bij elkaar geblogd door opinieredacteuren van de Volkskrant.

Berichten

Bekijk nieuwe update(s).
  1. Spanje en de deelstaatregering van Catalonië liggen op ramkoers. Madrid pleegde woensdag ‘een staatsgreep’, in de woorden van voorstanders van het referendum dat Catalonië op 1 oktober wil houden. Dat is een illegale daad, volgens Madrid. Elf hoge ambtenaren betrokken bij de organisatie van het referendum zijn woensdag gearresteerd en drie ondernemers. Zelfs het drukken van stembiljetten ziet Madrid als een criminele activiteit. De Spaanse regering trok ook het financiële beheer in Catalonië naar zich toe, waardoor de Catalaanse premier Carles Puigdemont eigenlijk niets meer kan betalen. Wat doet de rest Europa met dit geschil?

    O Diário de Notícias

    ‘De onverantwoorde Catalaanse droom’ is de kop boven het commentaar van Paulo Tavares in het Portugese dagblad.

    ‘Hoe romantisch het idee van een referendum over zelfbeschikking van Catalonië ook mag lijken, hoe kleurrijk de strijd van de Catalanen ook is en hoezeer we sympathiseren met de argumenten van de 7,5 miljoen inwoners van die autonome Spaanse gemeenschap, het essentiële punt in de discussie rond die volksraadpleging is dat die tegen de wet ingaat, tegen de regels van de rechtstaat.

    ‘Wat we in Catalonië zien, is een periode van onbegrensd populisme, van het grijpen naar argumenten die steeds minder rationeel zijn, om Madrid maar tot het onmogelijke te bewegen. Zoals met elke populistische golf voedt deze zich met onvrede die, deels, weinig of niets te maken heeft met autonomie of een verlangen naar onafhankelijkheid. Op de lawine aan opruiende taal heeft Rajoy legalistisch en totaal onflexibel gereageerd. Ik weet niet of het anders had kunnen zijn, maar deze hele geschiedenis begint er behoorlijk explosief uit te zien. Heeft het referendum enige zin, in een Europa dat in enkele decennia een federatie zal zijn? Misschien. Maar in onze huidige Unie hebben we wat meer nodig dan een onverantwoorde en gevaarlijke uitdaging.

    Die Tageszeitung

    Europa kijkt weg bij schendingen van de burgerrechten in Catalonië, schrijft Reiner Wandler, Spanje-correspondent in een commentaar voor de Duitse krant.

    'Voorafgaand aan de voorgenomen volksstemming op 1 oktober over onafhankelijkheid van Catalonië stelt Spanje de democratische grondrechten buiten werking. Tegen meer dan 700 burgemeesters, parlementsleden en leden van de autonome regering zijn zaken aangespannen wegens delicten die kunnen leiden tot gevangenisstraffen.

    ‘Het is niet de eerste keer dat de conservatieve regering van de door corruptieschandalen achtervolgde Partido Popular onder Mariano Rajoy de burgerrechten schendt. Twee jaar geleden al werd het strafrecht aangepast. Door de zogenoemde ‘knevelwet’ kan oproepen tot en deelname aan spontane demonstraties worden beboet met tussen de 100.000 en 600.000 euro.

    ‘En de Europese Unie kijkt weg. Het gaat hier om een zaak tussen Spanjaarden onderling, is het argument. Maar dan dient zich de vraag aan met welk recht Brussel zich wel inmengt in Polen en Hongarije. Burger- en mensenrechten gelden overal en horen niet ondergeschikt te worden gemaakt aan opportunistische politieke belangen.’




  2. Spanje-specialist Jean-Jacques Kourliandsky zegt in Le Monde: ‘De Catalanen willen in de EU blijven; Carles Puigdemont heeft dit dossier geprobeerd te verdedigen terwijl hij van het ene naar het andere EU-land ging. Maar niemand heeft hem willen ontvangen. Hij is in mei naar Brussel gegaan om de president van de Europese Commissie, Jean-Claude Juncker, te ontmoeten. Maar die heeft hem niet willen spreken, terwijl hij wel de president van de Baskische regering heeft ontvangen. Verder heeft Juncker op 13 september in het Europese parlement gezegd dat de fundamentele basis van Europa berust op respect voor wetten en constituties.’

    Toch maakt Puigdemont een flinke kans het referendum te winnen denkt Kourliandsky, specialist van het Institut de relations internationales et stratégiques (IRIS). In 2010 was 15 procent van de Catalanen voorstander van onafhankelijkheid, nu meer dan 40 procent. Hij zegt dat premier Puigdemont ‘zonder twijfel tot het einde zal gaan’. ‘De uitslag zal ‘ja’ zijn want zij die het gezag van Madrid erkennen, gaan niet stemmen. De wet die het referendum regelt, geeft het Catalaanse parlement de bevoegdheid de onafhankelijkheid uit te roepen, hoeveel stemonthoudingen er ook mogen zijn.’

    Het enige land dat tot nu toe heeft gezegd zo’n Catalonië te zullen erkennen is Hongarije, constateert Politico. De regering van Viktor Orbán heeft gezegd dat Hongarije ‘de wil van het volk zal respecteren’. ‘De wil van de bevolking is het enige dat altijd telt, dat is ons standpunt, zei Zoltán Kovács, woordvoerder van premier Orbán op een persconferentie, gevraagd naar Hongarije’s standpunt over Catalonië. ‘Het is een interne zaak van de Spaanse en Catalaanse bevolking en het is hun besluit. Wij moeten allemaal respect voor de bevolking hebben, dat heet democratie.’

  3. Trumps 'harde waarheden'

    In zijn hoofdcommentaar toont de Wall Street Journal zich grotendeels tevreden over het optreden van Trump tijdens zijn toespraak tot de Verenigde Naties:

    'Donald Trump gebruikt zijn speeches op het wereldpodium vaak om diplomatieke conventies te verstoren, en dat deed hij dinsdag in zijn toespraak tot de Verenigde Naties opnieuw. Geen zelfvoldaan gezelschap verdient deze openhartigheid meer. Bij het aan de kaak stellen van de ‘schurkenregimes’ in Noord Korea en Iran liet de president elke nuance varen. Noord-Korea noemde hij een ‘verdorven regime’. Dit zijn geen termen die je vaak hoort bij de VN, waar andere verdorvenen zitting hebben in de Raad voor de Mensenrechten, zoals Trump zo brutaal was om op te merken.

    Maar hij schokte de zaal pas echt met zijn dreigement op te treden tegen Noord-Korea als de VN dat niet zou doen. ‘Geen natie ter wereld heeft er belang bij te zien hoe deze bende criminelen zichzelf bewapent met kernwapens en kruisraketten’, zei Trump. ‘Als de VS gedwongen wordt zichzelf of zijn bondgenoten te verdedigen, hebben we geen andere keuze dan Noord Korea totaal te vernietigen. Rocket Man is op zelfmoordmissie voor zichzelf en zijn regime.’ Dit dreigement ergerde de buitenland-deskundigen die Trump een barbaar vinden. ‘Rocket Man’ als benaming van Kim Jong Un klinkt als een scheldwoord op het schoolplein.

    Maar toch, Trump heeft de atoomcrisis Noord-Korea geërfd, en hij probeert een cynische wereld erop te attenderen dat hij van plan is er iets aan te doen. Na de jarenlange diplomatieke subtiliteiten van Obama, die het probleem ontweken, moet de wereld wellicht op de hoogte worden gebracht van de onplezierige waarheid over een kwaadaardig regime.

    Trump voegde nog een uitdaging hieraan toe: de VS zijn hiertoe bereid en in staat, maar hopelijk zal het niet nodig zijn. Daar is de VN voor. Laten we eens kijken hoe zij dat gaat doen.’ En dat is nog een harde waarheid. De VN werden opgericht met de belofte om te zorgen voor wat Obama vaak ‘collectieve veiligheid’ noemde. Maar zij zijn daar bijna nooit in geslaagd.

    Trump heeft gelijk dat hij de VN uitdaagt, maar hij kan ook een harde waarheid leren: dat als hij in naam van Amerikaanse belangen en waarden een vreedzamer wereld wil bouwen, er geen substituut is voor het Amerikaanse leiderschap.'

  4. Onhelder

    Het Britse weekblad The Economist meent dat Trump in zijn toespraak tot de VN meet met twee maten:

    'President Trump hield een lange lofrede op de zegeningen van het populistisch nationalisme, of het patriottisme, zoals hij het liever noemde. In navolging van landen als China en Rusland, die prediken dat je je niet moet inlaten met de aangelegenheden van soevereine naties, verklaarde Trump dat Amerika niet verwacht dat landen culturen, tradities en bestuursmodellen ter discussie willen stellen met buitenstaanders.

    In plaats daarvan prees hij het werk van ‘verantwoordelijke’ landen in de strijd tegen terrorisme, waarbij hij verwees naar vruchtbare gesprekken met meer dan 50 Arabische en moslimregeringen onder regie van Saoedi-Arabië.

    Omdat Trump het Witte Huis veroverde met zijn America First populisme, dat vooral ontevreden kiezers aansprak, lijkt hij geneigd te geloven dat de wereld beter af zou zijn als andere leiders een voorbeeld aan hem zouden nemen. Maar zelfs dit veronderstelt een wereldbeeld met meer samenhang dan Trump bij de Verenigde Naties ten beste gaf. Wanneer het hem uitkwam, klonk hij als een traditionele Republikeinse president. Bijvoorbeeld wanneer hij schold op de Iraniërs vanwege hun opsluiten van politieke tegenstanders en hun censuur van het internet.

    Trump hekelde het linkse regime in Venezuela, dat hij een schoolvoorbeeld noemde van de ellende en mislukkingen die het socialisme altijd met zich meebrengt. Hij kondigde ‘verdere actie’ aan wanneer de regering daar verder gaat op de weg naar autoritair bestuur.

    Hoe lost Trump de spanning op tussen soevereiniteit en universele mensenrechten? Wie maakt in Trumps doctrine uit of regeringen barbaars zijn of juist hun volk de manier van leven bieden die ze verdienen? Trumps toespraak was daar niet helder over. In wezen beschreef Trump een wereldorde waarin het goede het kwade verslaat uit nationaal eigenbelang. Dat werkt beter als het plot voor een actiefilm dan als een strategie voor nationale veiligheid.

  5. 'Prinsjesdag zonder debat heeft geen zin

    Henk te Velde, hoogleraar vaderlandse geschiedenis aan Universiteit Leiden

    ‘Het uitblijven van de Algemene Politieke Beschouwingen accentueert onbedoeld dat een Prinsjesdag zonder daaropvolgend debat onbevredigend is. Deze situatie is een extra pleidooi om beide nadrukkelijker te verbinden en niet als geïsoleerde verschijnselen te behandelen. Het is belangrijk dat Prinsjesdag een politiek feest is dat het politieke strijdtoneel toont als niet alleen plaats van meningsverschil maar ook van een gezamenlijk kader. Maar ik vind dat Prinsjesdag zonder een substantiële discussie zijn zin verliest.

    In loop van de jaren zijn Prinsjesdag en de Algemene Beschouwingen al meer verbonden. Sinds 1993 vindt het debat de dag na Prinsjesdag plaats. Daarvoor zaten er soms wel weken tussen. Ik vind dat de Algemene Beschouwingen op dezelfde dag moeten beginnen, dat lijkt me veel spannender. Als het debat in de Kamer begint, is Prinsjesdag al uit beeld. Maar als beide op dezelfde dag worden gehouden, dwingt de beeldvorming af dat Prinsjesdag geen feest van de koning alleen is. Nu eindigt de troonrede met ‘Leve de koning’. Hoezo? Leve de democratie, zou ik zeggen.

    Het ritueel van Prinsjesdag is hetzelfde als voorgaande jaren. Mensen die daarvan houden, komen ook dit jaar aan hun trekken. Maar de plannen die in de Troonrede en Miljoenennota gepresenteerd worden, hangen in de lucht. Iedereen weet namelijk dat er binnenkort een ander kabinet is. De plannen houden zo veel mogelijk rekening met wat het nieuwe kabinet wil.

    De commentaren zullen de dag na Prinsjesdag dan ook zowel voorspelbaar als schimmig zijn. Men weet dat de helft van het kabinet straks niet meer in de regering zit. Een discussie krijgt pas scherpte en helderheid als de rollen duidelijk zijn. Dat is nu niet het geval.’

  6. Prinsjesdag

    De Glazen Koets, de hoedjesparade en de jaarlijkse Troonrede. Het lijkt op een gewone Prinsjesdag vandaag, maar de politieke plannen blijven uit omdat het kabinet demissionair is. Hoogleraar staatsrecht Wim Voermans vindt dat geen probleem.

    Een Prinsjesdag waarbij het politieke debat uitblijft. Wat vindt u daarvan?

    ‘Het parlementaire jaar moet worden geopend. Er moet een uiteenzetting van het kabinetsbeleid worden afgegeven. Oftewel: Prinsjesdag is volgens de Grondwet verplicht.

    De formatie duurt erg lang, dus je kunt zeggen: ‘Wat een schande, nu is met Prinsjesdag niets te vertellen. Wat een getreuzel.' Maar het lijkt mij veel verstandiger dat de onderhandelaars de tijd nemen en zich niet haasten om voor Prinsjesdag een akkoord te bereiken. Het zijn namelijk ingewikkelde onderhandelingen tussen vier onwaarschijnlijke partijen.

    We krijgen daardoor wel een Prinsjesdag met als grote verschil dat de Algemene Beschouwingen zijn uitgesteld. Prima, dat vind ik verstandig. Dat debat moet plaatsvinden zijn als de politieke prioriteiten bekend zijn.

    Het voorlezen van het voorgenomen kabinetsbeleid in de Ridderzaal is overigens niet meer dan een aankondiging van wat erna in de Tweede Kamer wordt besproken. Het is een enorm opgedirkt persbericht met allerlei franje. Die ceremonie is leuk, maar om de inhoud zelf gaat het niet in de Ridderzaal.’

    Wat is dan het nut van Prinsjesdag vandaag? Is het iets dat Nederland bindt?

    ‘Ja, het brengt Nederlanders samen. De ceremonie viert Nederland. Het staatshoofd rijdt in een koets naar de Ridderzaal en opent op de troon het parlementaire jaar. Dat laatste is vandaag het belangrijkste.

    In het Verenigd Koninkrijk wordt de datum van de Queen’s speech (Engelse Prinsjesdag) nog wel eens verschoven. Dat geeft vaak een enorm gelazer omdat er dan een opportuun moment wordt geprikt. De politiek gaat zich erin mengen.

    Het afgelopen jaar vielen de Britse verkiezingen voor premier May tegen en werd de Queen’s speech plots uitgesteld vanwege kabinetsonderhandelingen. Het moment van de opening van het politieke jaar en de speech van het staatshoofd worden dan helemaal afhankelijk van de prime minister en onderwerp van politieke spelletjes. Moet je dat willen? Een gefixeerde datum zoals in Nederland is wat mij betreft verstandiger.’

    Zal de Troonrede anders zijn omdat het politieke debat uitblijft?

    ‘Nu kan Koning Willem-Alexander waarschijnlijk iets inhoudelijks kwijt, iets wat hem aan het hart gaat. Hij kan meer van zichzelf laten zien. Het zal minder over politiek gaan, omdat de politieke route voor komende jaren nog niet bekend is.

    Ik denk dat de Koning zal spreken over de situatie in de wereld, en ook bijvoorbeeld over Sint Maarten. Hij zal het hebben over de verbondenheid tussen Nederlanders en het belang van Europa. Ik verwacht een peptalk: ‘Schouders eronder, de crisis is voorbij’, zullen we horen. ‘Het is zaak dat het land nu samenkomt.’ Ik ben benieuwd wat er gaat gebeuren.’

  7. Zwangerschapsdiscriminatie

    Geen contractverlenging, geen kans op promotie of een afwijzing na een sollicitatie. Bijna de helft van de zwangere vrouwen krijgt te maken met discriminatie op de werkvloer. Demissionair minister Asscher start deze week een campagne voor gelijke behandeling van zwangere vrouwen. Jannes van der Velde van werkgeversorganisatie AWVN vindt het benadelen van die vrouwen onwenselijk.

    Volgens het College voor de Rechten van de Mens wordt bijna de helft van de zwangere vrouwen benadeeld vanwege hun zwangerschap(splannen). Wat zijn uw ervaringen?

    ‘We hebben niet de indruk dat het onder onze leden een wijdverspreid fenomeen is. Maar zwangerschapsdiscriminatie mag niet. Het is onwenselijk, omdat het niet meer om de kwaliteit van het werk gaat maar om iets heel anders. Discriminatie op grond van etniciteit of sekse is bij wet verboden en daar zijn goede redenen voor. Wij vinden dus dat werkgevers zich daaraan moeten houden.’

    Als een vrouw kiest om moeder te worden, waarom moet de werkgever daar dan voor opdraaien?

    ‘Er zijn maatschappelijke belangen mee gemoeid. Een zwangere vrouw brengt een kind op de wereld en dat kind maakt deel uit van de volgende generatie werknemers. Die gaat uiteindelijk bijdragen aan onze aow. Als er geen mensen zijn die loon verdienen dan wordt zo’n regeling onbetaalbaar. Ook mensen die kinderloos zijn, kunnen er op lange termijn van profiteren.
    Op korte termijn hebben we ook baat bij vrouwen op de werkvloer. Het is namelijk belangrijk dat er evenwicht is op de arbeidsmarkt. Zwangerschapsdiscriminatie kan een ongewenst effect hebben op de al moeizame doorstroom van vrouwen naar de top.’

    Dus een werkgever moet ook akkoord gaan met kolven onder werktijd?

    ‘Ook hier geldt simpelweg het maatschappelijk belang. Kolven is inderdaad iets wat er dan bijkomt. Goede werkgevers maken daar ruimte voor. We hebben voldoende baat bij meer diversiteit op werkvloer. Teams die niet alleen uit mannen, maar ook uit vrouwen bestaan functioneren beter. Het brengt misschien extra kosten mee, maar die zijn te overzien. De campagne van Asscher is een goede stap om het bewustzijn van zwangerschapsdiscriminatie te verhogen.’

  8. columns

    Bert Wagendorp verbaast zich erover dat de onderhandelaars niet alleen weigeren iets te vertellen over de voortgang van de formatie, maar zelfs afzien van het strategisch lekken naar de pers om een puntje te scoren.

    ‘Als de irritatie over de lange duur van de formatie ergens door wordt veroorzaakt, is het doordat een klein groepje mannen en vrouwen in het diepste geheim maandenlang zit te sleutelen aan de toekomst, compromissen sluit, inlevert en binnenhaalt - en wij, hun kiezers, weten niks, zien niks en horen niks. We staan als sukkels langs de kant. Dat irriteert en het heeft iets hopeloos achterhaalds.’

    Frank Kalshoven rekent voor dat 200 duizend huiseigenaren met een aflossingsvrije hypotheek in de problemen komen voor gemiddeld 2 ton. Maar negen van de tien denken dat ‘het wel los zal lopen’.

    Niet dus. Om die reden moeten de banken niet afwachten totdat de huiseigenaren zelf wakker worden en maatregelen nemen. Kalshoven: ‘Het gaat om bestaande hypotheekcontracten met bestaande klanten, en banken hoeven dus niet te wachten tot klanten contact opnemen. Ze kunnen zelf in de telefoon klimmen.’

    Na 10 jaar eurocrisis is volgens Martin Sommer duidelijk dat de zuidelijke landen zichzelf niet kunnen redden. Sommer: ‘Duitsland en Nederland presteren gewoon beter, hun instellingen zijn betrouwbaarder en werken sneller en een afspraak is een afspraak. Ooit, bij het instellen van de euro, was er sprake van 'benchmarking', met de bedoeling dat achterblijvers zich zouden optrekken aan de koplopers.’

    Nu is het andersom, constateert Sommer. ‘De ECB is onder Draghi een politieke, 'zuidelijke' bank geworden; de rente moet wel laag blijven anders is het over en uit voor Italië; noordelijke landen moeten de risico's van hun zuidelijke broeders delen; in Brussel wordt hard gewerkt aan een steeds centralistischer - Franser - regime. Dit alles met de zegen van de deftige Adviesraad Internationale Vraagstukken.
    Maar dat dit in het Nederlands belang is, gaat er bij mij beslist niet in.’

  9. Orkaan Irma

    Tijdens de nationale actiedag voor het verwoeste Sint Maarten staat de solidariteit met de zwaar getroffen eilandbewoners centraal. Geef gul op giro 5125 van het Rode Kruis, dat als enige hulporganisatie effect op Sint Maarten kan helpen. (Vandaar dat giro 555 van de samenwerkende hulporganisatie SHO bij deze actie niet meedoet.)

    Maar als de directe nood gelenigd is, komt onvermijdelijk de vraag: wie moet de rekening betalen van de wederopbouw? Voor Saint Martin, het Franse deel van het eiland, is dat heel duidelijk: Parijs betaalt de publieke infrastructuur: de wegen, de scholen, de ziekenhuizen. Bovendien maakt Saint Martin, als departement van Frankrijk overzee, deel uit van de Europese Unie. Daardoor kan het putten uit het solidariteitsfonds voor natuurrampen van de EU, legt Joost de Vries uit in de krant van vandaag.

    Voor Sint Maarten is volstrekt onduidelijk bij wie de rekening voor herstel van de infrastructuur terecht komt. Het kan een lening zijn van Nederland aan Sint Maarten (zoals in 1995 na de orkaan Luiz) , het kan – in theorie – Sint Maarten zelf zijn of de Nederlandse belastingbetaler. Premier Rutte en de verantwoordelijke minister Plasterk ontwijken elk antwoord op deze dringende vraag.

    In Volkskrant Opinie van zaterdag 16 september legt Piet Emmer, als historicus gespecialiseerd in het Europese kolonialisme en in migratie, de vinger op de zere plek onder de veelzeggende titel ‘Het koninkrijk in de orkaan’. Hij schrijft:

    ‘Ook in het verleden waren de banden met de Antillen nooit echt goed geregeld. Om onze gekrenkte trots bij het verlies van het ondankbare Indonesië te vergeten, bedachten we in 1954 het 'Statuut', dat Suriname en de Nederlandse Antillen niet alleen dwong tot in lengte van dagen lief en leed met Nederland te delen, maar ook om meteen maar gelijkwaardig aan het voormalige moederland te zijn. Een kind kon zien dat dit een fictie was. In werkelijkheid heeft het Statuut Nederland gedwongen de afgelopen vijftig jaar aanzienlijke bedragen over te maken naar gebieden, die anders nooit in aanmerking zouden zijn gekomen voor onze hulp.’

    Emmer pleit dan ook voor hetzij het Britse model (volledige onafhankelijkheid), hetzij het Franse model (een overzees departement). Lees zijn betoog morgen in de Volkskrant.

  10. Opmerkelijk optimistisch en vol goede moed was Jean-Claude Juncker, voorzitter van de Europese Commissie woensdag bij zijn ‘Troonrede’: de rest van zijn termijn gaat hij gebruiken om de Europese Unie op alle vlakken sterker te maken. Over de huiver bij lidstaten voor een Brusselse supermacht maakt hij zich niet zulke zorgen. Commentaren in Europese kranten.

    Der Spiegel
    Het Duitse weekblad ziet niets in Junckers benadering, zeker niet in uitbreiding van de eurolanden: ‘Meer ‘euro’ moet ook meer eenheid brengen? Dat is onzin. Want nu al zijn de verschillen tussen de huidige eurolanden eigenlijk te groot. Die munteenheid ketent een economische dwerg als Griekenland aan een economische grootmacht als Duitsland. Gelukkig werden geen van beide partijen daarvan de afgelopen jaren.

    ‘In het geval dat Juncker onverdroten aan dit plan vasthoudt, versterkt hij twee voorbehouden tegen de EU: ten eerste dat de statenbond bovenal economische belangen dient, ten tweede dat Brussel bij crises altijd maar één antwoord heeft: meer integratie, buigen of barsten. Dat beeld van een almachtige EU die niet wil leren, speelt alleen maar de rechtse populisten in de kaart.’

    Le Monde
    Een inspirerende visie, vindt het Franse dagblad: ‘Tussen de Europese lyriek van Emmanuel Macron en de betrouwbare voorzichtigheid van Angela Merkel over dit onderwerp, bestaat de weg van Jean-Claude Juncker: het geïnspireerde realisme. De Luxemburger, die de Europese Commissie in Brussel voorzit, heeft op woensdag 13 september enkele solide waarheden over de staat van de Europese Unie te berde gebracht. Het gaat niet zo slecht met haar, ze zal meetellen in de wereld van morgen, dat te vaak beschimpte Europa. De unie is meer nodig dan ooit, als zij maar het vertrouwen van de volkeren van het Oude Continent weet terug te winnen.

    ‘Juncker heeft een synthese uitgestippeld waaruit zowel de Duitsers als de Fransen inspiratie kunnen putten. Maar hij is begonnen met een heilzame boodschap. Ook al bestaan er verschillen tussen haar lidstaten, de EU is de afgelopen vijf jaar op de weg van herstel.

    ‘Juncker ontkent de grote problemen van de EU niet, met name de breuklijn die loopt tussen het westen en het oosten van het continent, over de kwestie van democratie en over die van de immigratie. Hij heeft de verdienste dat hij de zaken openhartig bespreekt. Dat geeft gewicht aan de realistische ambitie die hij stimuleert.’