Psychiaters slaan alarm over hulp aan suïcidale kinderen
© THINKSTOCK

Psychiaters slaan alarm over hulp aan suïcidale kinderen

Zeker twintig kinderen met ernstige psychische problemen moeten zo lang wachten op een behandeling dat het voor hen riskant is. Zij hebben bijvoorbeeld zelfmoordpogingen gedaan, verwonden zichzelf, lijden aan een levensbedreigende eetstoornis of zijn agressief, blijkt uit een inventarisatie van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie.

De vereniging deed deze rondvraag na een noodkreet vorige week op Facebook en in RTL Late Night van een moeder van een 16-jarig suïcidaal meisje, voor wie geen hulp te vinden was. Het werkelijke aantal wachtende kinderen met ernstige problemen is waarschijnlijk veel groter, zegt Robert Vermeiren, voorzitter van de afdeling kinderpsychiatrie van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie.

Het Expertisenetwerk Kinder- en jeugdpsychiatrie schreef dinsdag een brandbrief aan staatssecretaris Martin van Rijn (PvdA, Volksgezondheid) over dit 'substantieel tekort aan intensieve en langer durende behandeltrajecten voor jongeren met zware problemen, wat leidt tot riskante wachtlijsten'. Vandaag spreekt de Tweede Kamer hierover.

Behandelplek gevonden

Van Rijn zegt de signalen 'zeer serieus' te nemen en heeft contact opgenomen met de ouders van het 16-jarige meisje. Mede door de druk vanuit het ministerie is een behandelplek voor haar gevonden. Ook heeft Van Rijn aanbieders en gemeenten aangesproken.

'Gemeenten dienen te zorgen voor inkoop van voldoende passende jeugdhulp, aanbieders dienen ervoor te zorgen dat bij acute problemen samen wordt gezocht naar een goede plek als ergens wachtlijsten zijn. Eventuele bestuurlijke vraagstukken over financiën en wachtlijsten mogen in acute gevallen uiteraard nooit een reden zijn om een kind niet tijdig te behandelen.'

De problemen zijn volgens de jeugdpsychiaters mede het gevolg van de decentralisatie van de jeugdzorg. Per 2015 zijn de 388 gemeenten verantwoordelijk voor de hulp aan minderjarigen met problemen. Het Rijk kort 15 procent op het jeugdzorgbudget. Veel gemeenten kopen te weinig dure specialistische behandelingen in.

De grote jeugdzorginstellingen kampen bovendien met een sterk gegroeide administratieve last, omdat ze zaken doen met veel gemeenten met elk een ander administratiesysteem. Hierdoor gaat meer geld naar overhead, ten koste van de zorg, zeggen de organisaties.

Kinderen dupe van bureaucratie

Kinderen die acute zorg nodig hebben, moeten dat zo snel mogelijk kunnen krijgen

Staatssecretaris van Rijn

Deze problemen met bureaucratie en krappe gemeentelijke inkoop spelen sinds de jeugdzorg is gedecentraliseerd. Maar nu is volgens de sector de maat vol, nu duidelijk wordt dat juist de kinderen met de ernstigste problematiek hiervan de dupe worden. 'De zorg is door de nieuwe jeugdwet versnipperd geraakt', zegt Vermeiren. 'De ene gemeente trekt extra geld uit voor specialistische zorg en de ander verkleint het budget. Dat leidt tot een onacceptabele ongelijkheid. Kinderen met zulke ernstige problemen moeten overal snel passende hulp krijgen.'

De bedoeling is dat gemeentelijke 'jeugdzorgteams' problemen bij jongeren sneller signaleren, waardoor op termijn minder zware gespecialiseerde hulp nodig is. Maar zover is het nog niet, zegt Vermeiren.

Gemeenten dwingen tot samenwerking

Er zijn regio's waar gemeenten goed samenwerken om kinderen de behandeling te bieden die ze nodig hebben, zoals Noord-Brabant, regio Amsterdam en Haaglanden. De vraag uit de sector om de regio's te dwingen het gezamenlijk goed te regelen, krijgt nu gehoor in de politiek. Staatssecretaris Van Rijn wil nog dit jaar de wet zo veranderen, dat gemeenten kunnen worden gedwongen tot een betere samenwerking.

'De samenwerking tussen gemeenten is nodig en kan niet vrijblijvend zijn', schreef hij dinsdag aan de Tweede Kamer. Kinderen die acute zorg nodig hebben, moeten dat zo snel mogelijk kunnen krijgen. Dat is van het allergrootste belang voor ouders en kinderen.'

Volgens de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) was het ook voor 2015 lastig om kinderen met complexe problemen geplaatst te krijgen. 'Wij moeten werken aan een goedwerkende regionale samenwerking. De goede voorbeelden laten zien dat dit kan.'


Voorbeelden

'Onze dochter Emma wil dood. Het lijkt haar enige uitweg uit een psychische hel die ze dag na dag moet doorstaan. Het alternatief is wachten tot ze aan de beurt is bij de enige Klinisch Intensieve Behandelkliniek voor jeugdigen die ons land rijk is (..) Het is onbegrijpelijk. Dat dit mogelijk is in een welvarend land als Nederland. Voor een knie-operatie wacht je hooguit 6 weken.'

Deze post op Facebook vorige week van moeder Claudia Van Dooren-Hovers over haar 16-jarige dochter is inmiddels bijna 60 duizend keer gedeeld. En leidt tot een spoeddebat, woensdag in de Tweede Kamer.  Na bemoeienis van de staatssecretaris Van Rijn is een behandelplek voor haar gevonden.

Emma lijdt aan een borderline persoonlijkheidsstoornis, en is gediagnostiseerd met autisme en ADHD. Het is, volgens haar moeder, 'druk in haar hoofd'. Een behandeling van haar zal langdurig en complex zijn. Zij is zeker niet het enige kind met complexe problemen dat moet wachten op hulp. De meeste ouders trekken niet aan de bel, zegt het Expertisenetwerk Kinder- en Jeugdpsychiatrie, waarin de tien grootste kinder- en jeugdpsychiatrieaanbieders zijn vertegenwoordigd. 'Hierdoor blijven veel onwenselijke situaties onzichtbaar.'

Veel kinderen die lijden aan depressie, angst of autisme staan volgens hen vaak langer dan een half jaar op de wachtlijst. Ter ondersteuning van het verhaal over Emma komen de jeugdpsychiaters met twintig voorbeelden die vergelijkbaar zijn met Emma's verhaal.  Hieronder zijn enkele ervan beknopt weergegeven, vanwege de privacy.

-        Een 15-jarige jongen met zelfmoordneigingen lag vanwege plaatsgebrek op de afdeling voor volwassenen. De volgende nacht hebben de ouders hem zelf bewaakt.
-        Een 11-jarig meisje dreigt zelfmoord te plegen, haar pleegmoeder is aan het eind van haar Latijn. Het duurt weken voor er plek voor haar is.
-        Een 13-jarige jongen met ernstige eetproblemen is erg vermagerd en zichtbaar in paniek, waardoor de vrees ontstaat dat hij zichzelf wat aan kan doen. Hij moet twee maanden wachten op de eerste intake.
-        Een 17-jarige autistische jongen die onhandelbaar is, zal drie maanden moeten wachten voor een 'regisseur' zijn zaak op zich neemt.
-        Voor een 14-jarige ernstig agressieve jongen met hechtingsproblemen is al weken geen plek op een gesloten afdeling te vinden.
-        Voor een 13-jarig suïcidaal meisje met anorexia geldt minimaal 12 weken wachttijd voor een plek in de kliniek.