Messok Bai, open plek in het Congolese regenwoud.
Messok Bai, open plek in het Congolese regenwoud. © Ben van Raaij

Congo leeft zonder het te weten op een CO2-bom

Het aanleggen van palmolieplantages in veengebieden centraal op het Afrikaanse continent kan tot vijfmaal meer CO2-uitstoot leiden, dan tot nog toe werd gedacht. In het tijdschrift Nature beschrijven Britse onderzoekers een reusachtig tropisch veenmoeras in Congo van bijna 146 duizend vierkante kilometer, groter dan heel Engeland. Dat bevat in de vorm van natte plantenresten 30 miljard ton koolstof waarvan het bestaan eerder niet bekend was.

Als het gebied wordt drooggelegd voor palmolieplantages en houtkap komt bij de ontbinding van de plantenresten evenveel CO2 vrij als de VS in twintig jaar uitstoten. De Britse en Congolese onderzoekers, ondermeer van de universiteiten van Leeds en Londen, schatten dat het ontdekte veen 30 procent van alle tropisch veengebied in de wereld beslaat. Dat schrijven ze deze week in Nature.

De eerste aanwijzingen voor het uitgestrekte veen stammen al van vijf jaar geleden; sindsdien is het gebied met boringen en vanuit satellieten veel preciezer in kaart gebracht. Het bleek nog eens 16 keer groter dan gedacht. De hoeveelheid koolstof in het veen is ruwweg net zo groot als in alle bomen in het Congo-bassin samen. Volgens de metingen is het veen ongeveer 11 duizend jaar oud en ontstaan toen Afrika in een nattere periode raakte.

'Reusachtige ontdekking'

'Dit lijkt me een reusachtige ontdekking', zegt de Wageningse hoogleraar tropische bosbouw Pieter Zuidema. 'Uit Indonesië weten we wat er gebeurt als dit soort gebieden worden drooggelegd. Bescherming lijkt me van groot belang.'

De ontdekte veenpakketten, die tot 6 meter diep voorkomen in het centrale Cuvette Centrale bekken van de Congo-rivier, liggen voor een groot deel ver van de bewoonde wereld. Daardoor zijn ze nog relatief onaangeroerd, zeggen de onderzoekers in The Guardian. Daar staat tegenover dat er ook geen beschermingsplannen voor bestaan.

Onder tropische omstandigheden gaat de uitstoot enorm snel omdat de bacteriën floreren in de warmte

Veenland-onderzoeker dr. Ko van Huissteden van de Vrije Universiteit schat dat in het Congogebied evenveel koolstof opgeslagen is als in alle Europese venen samen. 'Het verschil is dat onder tropische omstandigheden de uitstoot enorm snel gaat omdat de bacteriën floreren in de warmte.' Op wereldschaal is de nieuw ontdekte koolstofvoorraad geen game-changer, zegt hij, in de permafrostbodems in de poolgebieden zit vijftig keer zoveel koolstof vastgelegd. 'Maar voor de positie van Afrika in de internationale klimaatbesprekingen is dit zeker van groot belang.'

Met de vondst staan de Democratische Republiek Congo en het aangrenzende Congo-Brazzaville meteen tweede en derde op de lijst van landen met grote veenlanden. Indonesië voert die lijst aan. Langs de randen van het gebied in Congo wordt inmiddels op grote schaal palmolie verbouwd. Daartoe zijn flinke delen al wel drooggelegd.