Gall-Peters-kaart.
Gall-Peters-kaart. ©

Wordt deze kaart uw nieuwe wereldbeeld?

Nederlandse kaartenmakers moeten er niet aan denken, maar scholen in de regio Boston zijn deze maand overgestapt op een nieuwe wereldkaart. Die laat in de zogeheten Gall-Petersprojectie volgens de fans beter zien hoe groot de werelddelen in werkelijkheid zijn. Afrika bijvoorbeeld, blijkt daarbij beduidend groter dan Noord-Amerika.

De kaarten vervangen de aloude Mercatorprojecties, waarop Groenland evengroot overkomt als heel Afrika, en Europa net zo groot is als Zuid-Amerika. In werkelijkheid is Afrika veertien keer zo groot, maar Groenland wordt opgeblazen om in het hoge noorden de rechthoekige kaart even vol te maken als rond de evenaar.

'Dit is de start van een driejarig project om het lesprogramma van de openbare scholen te dekoloniseren', zei schoolinspecteur Colin Rose van Boston zondag in The Guardian. Volgens de krant vielen de monden van veel leerlingen open bij de introductie vorige week van de nieuwe kaarten, vooral vanwege de enorme omvang van Afrika. De VS en Europa zijn veel kleiner dan de meeste schoolatlassen en wandkaarten tot nog toe suggereerden.

Arno Peters

In feite is iedere projectie op een kaart problematisch

Reinder Storm

Bij de Gall-Petersprojectie wordt het aardoppervlak verdeeld in rechthoeken met gelijke oppervlakken. De Duitse filmer en historicus Arno Peters introduceerde het systeem in 1974, gemaakt naar een voorbeeld uit de 19de eeuw, om politieke redenen. De Mercatorkaarten maakten Europa en Amerika ten onrechte prominenter dan de rest van de wereld, vond hij. Een vorm van westers imperialisme.

Tot op de dag van vandaag wordt de Peters-atlas uitgebracht en onder meer door de VN-organisatie voor kennis en cultuur Unesco aanbevolen. Maar veelgebruikt is hij niet, zegt conservator cartografie Reinder Storm van de Universiteit van Amsterdam. 'Ik denk dat 80 tot 90 procent van alle kaarten nog gewoon de Mercatorprojectie volgt.' Daarbij noemt hij het idee van Peters naïef, omdat het de nadruk op oppervlakte legt. 'Alsof formaat ertoe doet.'

In feite, zegt Storm, is iedere projectie op een kaart problematisch. 'Je kunt een boloppervlak nooit zonder vertekeningen op een plat vlak overzetten. Alles is dus een keuze.' De oude Mercatorprojectie, in 1569 gepubliceerd door de Vlaamse kaartenmaker Gerard Mercator, was erop ingericht om zeeroutes naar de koloniën als rechte lijnen te kunnen tekenen.

In de Nederlandse Bosatlas wordt in de inleidende hoofdstukken al decennia een pagina gewijd aan de uiteenlopende kaartprojecties. Volgens de makers is daarbij de Petersprojectie 'eigenlijk geen verbetering' omdat 'juist de ontwikkelingslanden verschrikkelijk vervormd' worden. De veelgebruikte atlas hanteert zelf de zogeheten Winkelprojectie, waarbij de grootste overdrijvingen van Mercator zijn vermeden met afgeronde wereldkaarten.

In het Nederlandse aardrijkskundeonderwijs speelt geen serieuze discussie over de gebruikte wereldkaarten, denkt Storm. 'Onze aanbeveling is vooral om in de klas vooral ook globes te gebruiken. Alleen daarop zie je hoe het werkelijk zit.'

De wereld in zeven kaarten

De Mercator en de Gall-Peters zijn bij lange na niet de enige twee smaken in de kaartenwereld. Het probleem zit 'm in de ronde vorm van de aarde, die nooit zonder vertekeningen op een plat vlak vertegenwoordigd kan worden. Het is dus een kwestie van kiezen wélke vertekeningen.

Bekijk hier zeven kaartprojecties die elk net een andere wereld laten zien.