Waarom voel je soms een schok als je in slaap valt?
© Thinkstock

Waarom voel je soms een schok als je in slaap valt?

Vlak voordat je in slaap valt, val je er soms weer uit: dan lijkt het alsof je in een metersdiep ravijn stort en schrik je met een schok weer wakker. Hoe ontstaat die vreemde stuiptrekking en waarom heb je er alleen maar af en toe last van?

Naar die zogeheten hypnagoge schok is nooit goed wetenschappelijk onderzoek gedaan, zegt neurowetenschapper Ysbrand van der Werf. De theorie die slaaponderzoekers erover hebben opgesteld drijft vooral op anekdotisch bewijs en op de kennis over het slaapgedrag van de hersenen.

'In slaap vallen is niet een kwestie van een knop aan- en uitzetten', verduidelijkt Van der Werf, werkzaam bij de slaap- en cognitiegroep van het Nederlands Instituut voor Neurowetenschappen (VUmc). 'Het verloopt ongelijkmatig; hersendelen vallen na elkaar in slaap. Dat proces gaat, afhankelijk van de omstandigheden en van wat je die dag hebt gedaan, elke keer weer anders. Als je heel moe bent, vallen alle hersendelen tegelijk in slaap. Als je in een ongemakkelijke houding ligt, of gestresst bent, kan die overgangsfase mogelijk wat langer duren.'

In die paar minuten tussen slapen en waken in kunnen de hersendelen die de spieren aansturen al in slaap zijn, terwijl de hersengebieden die de sensorische informatie verwerken (de waarneming) nog wakker zijn.
Van der Werf: 'Als je in slaap doezelt, verslappen je spieren en dat registreer je in een ander deel van de hersenen, dat mogelijk nog niet slaapt. In een reflex span je dan al je spieren aan.'

Driekwart van de mensen zou er af en toe last van hebben, maar het is geen reden tot zorg, aldus Van der Werf. 'Het is een goedaardig verschijnsel dat de slaap niet verstoort.' Wetenschappers doen sinds kort onderzoek naar de hypnagoge schok en de ongelijkmatige manier waarop hersenen in slaap vallen, vertelt hij. Met elektroden op het hoofd en op de spieren kan dat verschijnsel goed worden onderzocht.

Het meest fascinerende onderdeel is misschien wel die ene seconde vlak voordat je wakker schiet, waarin je het gevoel hebt gewichtsloos te zijn of in een put te vallen. Of je dat ook echt voelt, is onduidelijk, zegt van der Werf. Het kan ook zijn dat je achteraf, nadat je bent wakker geschrokken, met je hersenen een reconstructie maakt. Je dacht niet echt dat je viel; dat bedenk je erbij om het verhaal kloppend te maken.

Ook een vraag naar deze rubriek? Mail naar gezond@volkskrant.nl