Waarom smaakt sinaasappelsap zo vies na het tandenpoetsen?
© Getty Images

Waarom smaakt sinaasappelsap zo vies na het tandenpoetsen?

Gezond

Als u iemand bent die 's morgens na het opstaan meteen naar zijn tandenborstel grijpt, zult u het vast herkennen: het glaasje jus d'orange bij het ontbijt smaakt vreselijk na een poetsbeurt. Waarom is dat?

Zodra er iets eetbaars in onze mond komt, beginnen de smaakpapillen hun werk te doen. Elke papil bestaat uit vijftig tot honderd smaakcellen. Die hebben aparte receptoren voor meerdere smaken - het is dus niet (zoals een hardnekkige legende gaat) dat de tong in bepaalde smaakregio's is verdeeld: voor zuur, zoet, bitter, zout en umami. Een smaakstof, bijvoorbeeld suiker, bindt aan zo'n receptor, waarna de cel een signaal naar de hersenen stuurt: we proeven. Maar die receptoren kunnen in de war worden gebracht.

De mirakelbes

Het schrobmiddel in tandpasta maakt onze tanden schoon, maar de smaakreceptoren zijn de klos

Een bekende bedrieger is de mirakelbes: eet je er eentje, dan smaken citroenen opeens zoet. In 2011 beschreven Japanse onderzoekers in PNAS hoe dat werkt. Het stofje miraculine uit de mirakelbes blokkeert de zoetreceptoren door eraan vast te blijven zitten. Komt er daarna zuur in de mond, dan zorgt de verlaagde zuurgraad voor een vervorming van miraculine. Opeens zijn de zoetreceptoren weer actief, en sturen ze een overvloed aan signalen naar de hersenen: de citroen smaakt dan zó zoet dat de zurigheid wordt overstemd. Gunstig, want citroenen zitten vol vitamine C.

Maar dan tandpasta. Het schrobmiddel maakt onze tanden schoon, maar de smaakreceptoren zijn de klos. Dat komt niet door de pepermuntsmaak. Het zeepachtige stofje natriumlaurylsulfaat (op de tube: sodium lauryl sulfate of SDS) in tandpasta's zorgt voor het schuimen. Tegelijk verstoort het de driedimensionale vorm van de zoetreceptoren, zegt Enno Veerman, hoogleraar orale biochemie aan het Academisch Centrum voor Tandheelkunde Amsterdam. Drink je sinaasappelsap, dan komt de zoete smaak niet meer binnen en proef je enkel bitter en zuur.

Natriumlaurylsulfaat

En dat wordt nog erger, zegt Veerman. De receptor voor bittere stoffen raakt gevoeliger. Het natriumlaurylsulfaat werkt namelijk als een ontvetter en wast de vettige moleculen (fosfolipiden) weg die de receptor afschermen. Die receptor wordt zo nog toegankelijker voor alle bitter smakende stoffen die in sinaasappelsap voorkomen.

Een kleine slag om de arm houdt Veerman overigens wel: 'Chemisch gezien zijn deze verklaringen plausibel, maar de effecten van natriumlaurylsulfaat op de moleculaire structuur van de receptoren zijn nooit keihard aangetoond'.

Er is een simpele oplossing: wachten. Volgens een onderzoek in het Journal of Sensory Studies uit 2005 smaakte sinaasappelsap de proefpersonen een uur na het tandenpoetsen weer goed. Warme saucijsjes gingen er meteen na het poetsen al in.

Poetsen met natriumlaurylsulfaatvrije tandpasta kan natuurlijk ook. Plantaardige tandpasta's gebruiken vaak andere werkzame stoffen.

Wie de extreem bittere smaak van sinaasappelsap na het tandenpoetsen juist lekker vindt om mee wakker te worden, is misschien toe aan een nieuwe uitdaging: tandpasta's met wasabi zijn al op de markt. Volgens Japans onderzoek uit 2000 is het scherpe goedje prima voor je gebit.

Ook een vraag voor deze rubriek?

Mail naar gezond@volkskrant.nl