Veendijken nabij Wilnis.
Veendijken nabij Wilnis. © ANP

Unieke proef: onderzoekers trekken drassig veenweidegebied vacuüm

Vanmiddag start in de Alblasserwaard, Zuid-Holland, een unieke proef. In een piepklein stukje veenweidegebied ten zuiden van Bleskensgraaf gaan onderzoekers de drassige bodem verstevigen door hem vacuüm te trekken. 'Door water uit de slappe veenbodem weg te zuigen, klinkt de grond versneld in. Een dergelijke verdichte bodem voorkomt dat dijken landwaarts van de rivier wegschuiven', zegt projectleider Frans van den Berg van waterschap Rivierenland.

In de omgeving van het proefvak, slechts vijftien bij vijftien meter, is geen dijk te bekennen. Maar de slappe Zuid-Hollandse bodem van veen en klei is wel representatief voor de ondergrond waarop een slordige 1100 kilometer dijken staan die dringend onderhoud behoeven en dreigen af te schuiven. 'Als de proef slaagt, kunnen we de bodem aan de polderzijde van de dijken sneller, beter en vermoedelijk ook goedkoper verbeteren', zegt Van den Berg. Hij schat dat 400 kilometer aan verzwakte dijkvakken op deze wijze kunnen worden behandeld.

Goed om de mogelijkheden ervan voor dijkversteviging te verkennen

Matthijs Kok, hoogleraar waterveiligheid aan de TU Delft

Tot nog toe wordt het dreigende zijwaartse afschuiven tegengegaan door aan de landzijde van de dijk een flinke steunberm als stut aan te leggen. Sinds kort testen de waterschappen verschillende methoden voor een dergelijk korset die minder ruimte vergen, minder hinder voor omwonenden en verkeer veroorzaken en bovendien goedkoper zijn. Zo hoeven de waterschappen met de vacuümmethode minder land van boeren te onteigenen. Ook kunnen natuurgebieden die tegen de dijken aanliggen intact blijven, hopen de onderzoekers. In Schardam, Noord-Holland, loopt sinds kort een soortgelijke proef langs de Markermeerdijk.

Bij de techniek, die officieel vacuümconsolidatie heet, staan drainagebuizen op een meter afstand van elkaar verticaal in de grond. De buizen, die als acupunctuurnaalden tien meter in de bodem zitten, steken met hun kopje in een zandlaagje dat op het maaiveld is aangebracht. 'Een pompt trekt via de drainagebuizen grondwater omhoog', zegt Van den Berg. 'Een plastic folie die ook door de sloten in de omgeving loopt, bedekt het filterzandlaagje.' De folie moet voorkomen dat lucht uit de atmosfeer wordt aangetrokken.

Tijdbesparende techniek

Na twee maanden wordt de pomp uitgezet. De onderzoekers verwachten dat de bodem dan blijvend is verstevigd, en kwetsbare rivierdijken en veendijken zowel in tijden van extreme regenval als extreme droogte veilig blijven.

De vacuümmethode is een bekende tijdbesparende techniek uit de wegenbouw, weet Matthijs Kok, hoogleraar waterveiligheid aan de TU Delft. 'Goed om de mogelijkheden ervan voor dijkversteviging te verkennen', zegt Kok, die niet bij de experimenten is betrokken. 'Er zitten wel wat haken en ogen aan, zoals de afdichting van de drainagebuizen na afloop.'