Uitsterven vuursalamander niet te stoppen: er zijn er in Nederland minder dan tien over
© Jelger Herder

Uitsterven vuursalamander niet te stoppen: er zijn er in Nederland minder dan tien over

De vuursalamander wordt in Europa met uitsterven bedreigd door een dodelijke schimmel. Uit onderzoek van de Universiteit van Gent dat vandaag in Nature wordt gepubliceerd blijkt dat er weinig hoop is dat de schimmel uit zichzelf weer zal verdwijnen.

De zwart-gele vuursalamander leeft in Nederland alleen in Zuid-Limburg. Vanaf 2008 werd er een significante afname in het aantal salamanders waargenomen. Er zijn van de honderden vuursalamanders nu minder dan 10 over. Na onderzoek bleek de oorzaak een schimmel te zijn, waaraan de salamanders binnen twee weken na infectie overlijden.

De hoop was dat na de uitbraak en het overlijden van veel salamanders de schimmel vanzelf weer zou verdwijnen door gebrek aan gastheren om zich in te nestelen. Het nieuwe onderzoek laat zien dat de kans hierop erg klein is. De schimmel blijkt veel sterker dan eerder werd gedacht. Er is aangetoond dat de schimmel meer dan 200 dagen kan overleven in de grond.

Bescherming

De schimmel blijkt een vetlaagje te hebben, waardoor hij kan blijven drijven op water. Padden, kikkers, vogels  en andere salamandersoorten kunnen de schimmel meedragen, wat een verklaring kan zijn voor de wijde verspreiding ervan. De vuursalamanders worden niet immuun voor de schimmel en blijven dus ook als zij een infectie hebben overleefd kwetsbaar.

Het is op dit moment niet mogelijk om de salamanders in het wild te beschermen. Wel zijn zieke salamanders in gevangenschap goed te behandelen. 'Het enige wat we kunnen doen is vuursalamanders uit het wild halen en in gevangenschap houden', zegt  Annemarieke Spitzen van RAVON, onderzoeksorganisatie voor amfibieën, reptielen en vissen. Zij is niet betrokken bij het huidige onderzoek, maar maakte wel deel uit van het team dat de oorzaak van de sterfte onder salamanders onderzocht.

Het onderzoek laat zien dat we op dit moment weinig kunnen doen om de salamanders in het wild te beschermen

Sterfte

Toen er massale sterfte was onder de vuursalamanders in Nederland zijn uit voorzorg 120 vuursalamanders gevangen, om te voorkomen dat de soort definitief uitsterft. Als in de toekomst de schimmel onder controle is, kunnen ze worden uitgezet. Spitzen: 'Het onderzoek laat zien dat we op dit moment weinig kunnen doen om de salamanders in het wild te beschermen. Het zal waarschijnlijk heel lang duren voor de schimmel uit het leefgebied van de vuursalamander is verdwenen.'

De schimmel komt oorspronkelijk uit Azië. Spitzen: 'Salamanders worden ook gehouden als huisdier. De hypothese is dat er salamandersoorten uit Azië zijn ontsnapt of losgelaten. Zij zijn zelf immuun voor de schimmel, maar kunnen hem wel verspreiden.'

De Europese Commissie heeft subsidie beschikbaar gesteld om maatregelen te nemen. Er komt Europees waarschuwingssysteem zodat de verspreiding van de schimmel in de gaten kan worden gehouden. Daarnaast moeten er meer laboratoria in verschillende landen komen om zieke en dode salamanders te kunnen onderzoeken.