De in barnsteen gestolde breedscheenjuffermannetjes van 100 miljoen jaar geleden, en (rechts) de grafische weergave ervan.
De in barnsteen gestolde breedscheenjuffermannetjes van 100 miljoen jaar geleden, en (rechts) de grafische weergave ervan. ©

Uitgestorven libellen al baltsende in barnsteen vereeuwigd

Waren ze bezig een vrouwtje het hof te maken? Ze waren er in elk geval goed op toegerust. Chinese onderzoekers hebben het fossiel ontdekt van libellen die zo'n 100 miljoen jaar geleden vrouwtjes lokten door te zwaaien met hun extra brede poten.

Bij deze paringsdans zijn de insecten indertijd verrast door een klodder hars, die een eind maakte aan hun leven en hun verleidingskunsten deed stollen.

In het noorden van het huidige Myanmar vonden wetenschappers stukjes barnsteen - versteend hars - waarin drie zogenoemde breedscheenjuffers zijn bewaard gebleven. Deze insecten behoren tot de orde van de libellen. Het gaat om een soort die inmiddels is uitgestorven. Nooit eerder werd een zo oud fossiel gevonden van een waterjuffer die zo duidelijk is toegerust voor baltsgedrag.

Kennelijk hebben deze beestjes hun verleidingstactiek in de evolutie behouden

Jan van Tol, gastonderzoeker Naturalis Biodiversity Center

Opvallend aan de in barnsteen geconserveerde breedscheenjuffers zijn hun enorm verbrede en verlengde onderpoten. Daarmee zwaaiden ze hevig om de aandacht van vrouwtjes te trekken en tegelijkertijd concurrerende minnaars af te slaan. Dat ze hun poten moeten hebben gebruikt voor de balts leiden de onderzoekers af aan het gedrag van verwante, nog niet uitgestorven libellensoorten.

De ontdekking van het fossiel van zo'n oude groep libellen is spectaculair, zegt entomoloog Jan van Tol, gastonderzoeker bij Naturalis Biodiversity Center in Leiden. 'Het feit dat soorten van deze groep 100 miljoen jaar geleden al baltsgedrag vertoonden, was nog niet bekend. Kennelijk hebben deze beestjes hun verleidingstactiek in de evolutie behouden.'

De onderpoten maken dat de mannetjes opvallen bij de vrouwtjes

Tegenwoordige breedscheenjuffers hebben onderpoten die vergelijkbaar zijn met die van hun uitgestorven soortgenoten, maar ze zijn kleiner dan die van de fossielen. Die onderpoten - schenen of tibiae genoemd - maken dat de mannetjes opvallen bij de vrouwtjes. Bij libellen speelt de paring zich geheel of gedeeltelijk af in de lucht - dat verschilt per soort. In de lucht nemen ze de zogeheten tandempositie in, waarbij het vrouwtje achter het mannetje bungelt.

De onderzoekers van het Instituut voor Geologie en Paleontologie in Nanjing beschreven het 'nieuwe' insect in het blad Scientific Reports. Zijn wetenschappelijke naam luidt Yijenplatycnemis huangi.