© Colourbox
© Colourbox © UNKNOWN

Populaire verklaring linkshandigheid klopt niet

Linkshandigheid ontstond niet als een slimme vechtstrategie: de populaire verklaring voor de evolutie van linkshandigheid klopt niet. Die ontdekking verdedigt neurobioloog Sara Schaafsma vanmiddag in Groningen tijdens haar promotie.

Tot haar verrassing ontdekte de onderzoekster een heel andere verklaring voor het hoge percentage linkshandigen in de westerse samenleving: hoe beter de gezondheidszorg, hoe meer linkshandigheid.

Als het op behendigheid aankomt, heeft zo'n 8 tot 10 procent van de bevolking een voorkeur voor de linkerhand. Dat kan heel handig zijn. Er zijn opvallend veel succesvolle linksbenige voetballers en linkshandige schermers. Door hun tegenstanders te verrassen, zijn ze in het voordeel. Volgens de 'gevechtshypothese' ontstond linkshandigheid in de evolutie door dit verrassingsvoordeel. Tijdens een man-tegen-mangevecht zou de linkshandige strijder zijn rechtshandige tegenstander in verwarring brengen en winnen.
'Het is een prachtige hypothese,' zegt Schaafsma: 'Vooral ook omdat het verklaart waarom niet iedereen linkshandig werd. Wordt het percentage linkshandigen te hoog, dan verdwijnt immers de verrassing en daarmee het voordeel.' Om de theorie te bewijzen reisde Schaafsma naar Irian Jaya (Papoea), waar conflicten niet zo lang geleden nog letterlijk werden uitgevochten. Dat gebeurde tot missionarissen rond 1980 een eind maakten aan dat gebruik onder de Papoea's.

Voorkeurshand
De kans dat je als man in zo'n gevecht omkwam was behoorlijk groot. Onder de Papoeabevolking zouden nu dus nog steeds relatief veel linkshandigen moeten zijn te vinden. Om hun voorkeurshand te bepalen, liet Schaafsma haar proefpersonen eenvoudige taken doen als een steen werpen en een cirkel in het zand tekenen. Mensen die consequent hun rechterhand gebruikten, waren rechtshandig. En dat waren er opvallend veel. Niet meer dan 3,6 procent van de mensen bleek linkshandig - minder dan de helft in vergelijking met Nederland.

Daarmee lag de gevechtshypothese aan flarden en had de onderzoekster een nieuw fenomeen te verklaren. Waarom waren er zo weinig linkshandigen op Papoea? De verklaring die Schaafsma bedacht en daarna aannemelijk maakte, is dat de primitieve gezondheidszorg het aantal linkshandigen op Papoea heeft gedrukt.

Laag geboortegewicht
Kinderen met een laag geboortegewicht ontwikkelen relatief vaak linkshandigheid. Deze kinderen overleefden, zeker in het verleden, op Papoea veel minder vaak dan in Nederland. Statistische gegevens uit westerse landen steunen deze veronderstelling. 'Hoe meer een land uitgeeft aan gezondheidszorg, hoe hoger het percentage linkshandigen. Ik was verrast hoe goed dat klopt.'

Daarmee is het raadsel van de linkshandigheid natuurlijk niet opgelost. Onderzoekers van de Universiteit van Montpellier ontdekten in 2004 een hele serie grottekeningen die 40.000 jaar geleden door linkshandige kunstenaars werden gemaakt, ondanks de primitieve omstandigheden. Er moet dus toch een evolutionair voordeel zijn.

Als het niet met vechten te maken heeft, waarmee dan wel? Schaafsma: 'Als het waar is dat linkshandigen creatiever zijn, dan levert dat een verklaring op. Net als bij vechten, geldt bij creativiteit dat je in het voordeel bent zolang je een minderheid vormt. Is iedereen even creatief, dan valt je voordeel weg.'