Politiek bekijkt democratischer financieren van wetenschap
© anp

Politiek bekijkt democratischer financieren van wetenschap

Wetenschappers die een basisbudget van elk 30 duizend euro krijgen waarvan ze verplicht de helft moeten weggeven aan een andere wetenschapper die ze goed vinden. Het klinkt als een utopie, maar de Tweede Kamer bespreekt donderdag een proef waarin wetenschapsfinancier NWO komend jaar met zo'n democratisch verdeelsysteem voor onderzoeksgeld gaat werken.

Donderdag dient kamerlid Eppo Bruins van de Christen Unie een motie in die de staatssecretaris om een dergelijk experiment vraagt. Het moet eenmalig komen uit het budget van 200 miljoen euro voor het Zwaartekracht-programma, een omstreden tweejaarlijkse megasubsidie voor grote onderzoeksconsortia. Die zou dan een ronde helemaal niet moeten worden toegekend.

De zogeheten ex ante-financiering van onderzoekers gaat terug op een idee van de Wageningse bioloog en Spinozaprijswinnaar 2009 Marten Scheffer, die er al een jaar nadrukkelijk voor pleit. Scheffer zegt blij verrast te zijn met het initiatief van Bruins, die zelf tot vorig jaar directeur was van technologie-instelling STW die geld verdeelt in de technische wetenschappen.

Scheffers verdeelsysteem zou volgens de bedenker tegemoet komen aan een brede klacht over de huidige finacieringsmethodes in de wetenschap. Dat systeem is tijdrovend en loont nauwelijks, is de kritiek.

Gedetaileerde projectvoorstellen

Onderzoekers schrijven nu gedetailleerde projectvoorstellen die via NWO door collega's worden beoordeeld, en waarvan gemiddeld één of twee op de tien geld krijgen. Scheffer: 'Dat systeem kost reusachtig veel tijd, een tot twee dagen in de week, die onderzoekers in onderzoek zouden moeten steken.' Bovendien, zegt Scheffer, is niet aangetoond dat het bestaande systeem ook de beste wetenschap oplevert; geregeld blijkt achteraf het voorstel interessanter dan het echte onderzoek.

Scheffer deed eerder al wetenschappelijk onderzoek naar het systeem waarin alle onderzoekers een budget waarvan ze de helft moeten investeren in andere onderzoekers. Dat geeft op papier vanzelf meer kansen aan veelbelovende onderzoekers en onderzoeksgebieden, eventueel door de verdeling van het geld een paar rondes te herhalen. Volgens Scheffer scheelt dat veel zinloze inspanning, al moeten duidelijke regels wel vriendjespolitiek uitsluiten.

'Niet weer doorkruisen'

Volgens CU-onderwijswoordvoerder Eppo Bruins is nu het juiste moment voor een experiment omdat wetenschapsfinancier NWO (budget 700 miljoen per jaar) net op de schop is genomen en momenteel een nieuwe start maakt. Dinsdag wordt er over zijn motie gestemd. Regeringspartijen VVD en PvdA zijn daarentegen huiverig of ze NWO uitgerekend nu met een nieuw experiment moeten opzadelen. 'Wat er gaande is moeten we niet weer doorkruisen', zegt VVD-woordvoerder Pieter Duisenberg. Aderzijds, zegt PvdA-kamerlid Mei Li Vos, staat het NWO vrij te experimenteren. 'Daar hoeft de Kamer ze niet toe aan te sporen.'

Duisenberg en Bruins dienen ook een motie in waarin wordt gevraagd om een visie van het kabinet op de verdeling van middelen over de verschillende wetenschappen in Nederland. Met name de bètavakken zijn naar internationale maatstaven onderbedeeld, aldus Duisenberg. 'Zeker gezien onze ambities om wereldwijd in de top-5 van innovatieve landen te zitten krijgen onderzoekers daar te weinig ruimte.'

'In principe niet tegen experiment'

Hoogleraar Scheffer, van oorsprong aquatisch bioloog, werkt momenteel aan een Google-achtig rekensysteem, waarmee het meeste onderzoeksgeld uiteindelijk ook echt aan de belangrijkste zaken wordt besteed. 'Zoals Google op grond van verwijzingen de meest relevante pagina's bovenaan zet, zou je dat ook voor onderzoekers kunnen doen. Als veel belangrijke onderzoekers iemands werk waarderen, is dat een belangrijk signaal, zonder dat je daarvoor ingewikkelde commissies hoeft in te stelen.'

Eerder liet wetenschapsfinancier NWO al weten in principe niet tegen 'een kleinschalig experiment' met Scheffers democratische verdeelsysteem te zijn. 'Mits wel aan de kwaliteitseisen voldaan blijft.' Ook staatssecretaris Sander Dekker (VVD) zei vorig jaar al wel interesse in alternatieve financieringsmethodes te hebben, maar hij wil  vooralsnog vast te houden aan internationaal erkende systemen met voorstellen en beoordelingen.

https://twitter.com/Rio2016_en/status/742794634984726528