Onderzoek: getuigen verbeteren elkaars verklaringen
© THINKSTOCK

Onderzoek: getuigen verbeteren elkaars verklaringen

Het klopt niet dat getuigen elkaars geheugen vervuilen, zeggen onderzoekers van de VU. Als ze gezamenlijk worden gehoord komen zij juist met betere informatie.

Ooggetuigen brengen accurater verslag uit van een misdrijf als ze samen worden verhoord. Ze corrigeren elkaars fouten. Dat blijkt uit twee studies van de rechtspsychologen Annelies Vredeveldt en Peter van Koppen van de VU. De studies zijn gepubliceerd in het blad Legal and Criminological Psychology en het tijdschrift Memory.

De politie verhoort getuigen in principe apart, want er is overvloedig bewijs dat getuigen elkaars geheugen kunnen vervuilen. Maar de experimenten die daarmee zijn gedaan, zijn volgens Vredeveldt niet erg realistisch. 'De proefpersonen krijgen bijvoorbeeld niet dezelfde versie van een misdrijf te zien. Of er zitten nepgetuigen bij die bewust verkeerde details inbrengen.'

Positief beïnvloeden

Toen ze tijdens het gezamenlijke verhoor met elkaar in discussie gingen, corrigeerden ze vooral elkaars fouten in plaats van dat ze fouten van de ander overnamen

Door een andere onderzoeksopzet hoopte Vredeveldt aan te tonen dat getuigen elkaar ook positief kunnen beïnvloeden. Ze liet 53 bezoekers van het toneelstuk Bossen van het RO Theater een heftige scène reconstrueren. Daarin ziet een acteur dat zijn zus seks heeft met hun vader, waarop hij zijn vader vermoordt en zijn zus verkracht.

De bezoekers werden eerst afzonderlijk gehoord en daarna met hun partner, met wie ze de voorstelling hadden gezien. Toen ze tijdens het gezamenlijke verhoor met elkaar in discussie gingen, corrigeerden ze vooral elkaars fouten in plaats van dat ze fouten van de ander overnamen. De naam van de dader wordt verbeterd, evenals zijn haarkleur.

Vredeveldt vond hetzelfde resultaat in een studie waarbij tachtig mensen werden ondervraagd na het zien van een gewelddadige video.

Elkaar aanvullen

Of een gezamenlijk verhoor niet alleen tot betere maar ook tot meer informatie kan leiden, weet Vredeveldt nog niet. 'Bij sommige koppels wel. Die lijken spontaan op een bepaalde manier te communiceren waarmee ze elkaars geheugen lijken op te frissen. Onder meer door goed naar elkaar te luisteren, te herhalen wat de ander zegt in andere woorden en elkaars observaties aan te vullen.'

De Maastrichtse rechtspsycholoog Henry Otgaar vindt de studies overtuigend. 'Een interessante nieuwe onderzoekslijn, maar nog niet bruikbaar voor de praktijk. Eerst moet er meer duidelijkheid komen over de omstandigheden waaronder getuigen elkaar positief beïnvloeden.'

Vredeveldt onderzoekt inmiddels of het mogelijk is getuigen te instrueren zodanig met elkaar te communiceren dat ze zich allebei meer kunnen herinneren. 'We moeten de huidige praktijk bij de politie niet loslaten, maar als een zaak helemaal vastzit en iedereen al apart is verhoord, zou je met een gezamenlijk verhoor alsnog kunnen proberen meer en betere informatie uit de getuigen te krijgen.'