Objectief informatie overbrengen via de tv kan niet

Maarten: De publieke omroep mag de journalistieke normen nooit verlagen om het volk te behagen, dixit Henk Hagoort, voorzitter van de Publieke Omroep....

Frank: Hoe weet jij dat als principieel tv-loze?

Maarten: Uit boeken natuurlijk. Het stond recent weer in Joris Luyendijks Het zijn net mensen. Daarin beschrijft hij De Wet van de Schaar: ‘Als je voorleest ‘er komen steeds meer aanwijzingen dat Palestijnen bij de stichting van Israël op grote schaal etnisch zijn gezuiverd’ terwijl je de doelpunten toont van FC Maccabi Tel Aviv, dan dringt je verhaal niet door. De schaar is open, zeggen tv-makers. Vervang je de doelpunten door beelden van vluchtende Palestijnen, dan komen de benen van de schaar bij elkaar. Beeld ondersteunt geluid en geluid beeld. () Het probleem is natuurlijk dat veel dingen in de wereld zich niet laten filmen. Het scherm op zwart zetten en een tekst voorlezen kan natuurlijk niet op tv, maar ieder beeld dat je ‘onder’ die tekst zet, zal het verhaal wegdrukken. Want beeld gaat boven geluid.’ De hoofdredacteur van Nova, tevens hoofd informatieve programma’s van de NPS, heeft het boek kennelijk niet gelezen. Carel Kuyl beweert namelijk dat hij samen met ‘de beste presentatoren, verslaggevers, correspondenten en onderzoeksjournalisten’ van de verschillende omroepen een programma kan maken dat ‘onafhankelijk, ongebonden en objectief’ is.

Frank: Luyendijk schrijft nergens dat we moeten stoppen met tv-maken. Hij wil alleen dat de journalistiek open is over de methode die ze gebruikt en haar zwakheden toont. Denk aan de talkshow Heerlijk Eerlijk Heertje, die hij met Raoul Heertje heeft bedacht. Je ziet alles: de redactievergaderingen, de voorinterviews, de montage. Je ziet de voorkant van het tapijt, maar ook de achterkant, de knopen.

Maarten: Volledig open kun je nooit zijn. En dat weet jij ook, alleen al omdat Luyendijk ons dat zelf vertelde toen we van de week een debat met hem moesten leiden. Als je wilt tonen hoe er gesneden wordt, moet je ook in beeld brengen hoe iemand de laatste sneden aanbrengt. Vervolgens moet je weer tonen hoe iemand de laatste montage maakt, enzovoorts.

Frank: Maar toch krijgt de kijker daardoor veel meer informatie dan bij een gewone uitzending. Het programma deconstrueert zichzelf, en staat daarmee in de traditie van de Franse filosoof Jacques Derrida. Die zei van zichzelf dat hij met twee handen schreef. Zijn linkerhand leverde commentaar op de rechter-, en omgekeerd. Zo bestaat zijn boek Glas uit twee kolommen, waarbij de linker over de eerbiedwaardige filosoof Hegel gaat en de rechter over Jean Genet, buitenechtelijk kind, dief, ex-prostitué en schrijver van vunzige teksten. Hegel heeft het over de Geest, Genet over uitwerpselen. Met dit soort technieken probeerde Derrida in zijn teksten ruimte te bieden aan dat wat diezelfde teksten buitensloten. Hij probeerde verschillen niet te ontkennen maar naast elkaar te laten bestaan.

Maarten: Dat is het laatste wat Hagoort wenst. Hij wil niet dat de verschillende omroepen één gezamenlijk actualiteitenprogramma maken. Hij wil wel dat ze zich in hun eigen programma’s profileren ten opzichte van elkaar, dus de verschillen benadrukken.

Frank: Maar hij zei er tegelijk bij dat ze nieuwe vormen moeten zoeken. Ik hoop dat hij ernaartoe wil dat de omroepen één gezamenlijk actualiteitenprogramma maken waarbinnen ze zich onderscheiden met hun eigen actualiteitenprogramma. Met andere woorden: dat EénVandaag, Netwerk en Nova elkaar deconstrueren. EénVandaag zendt dan beelden uit van de doelpunten van FC Maccabi Tel Aviv. De Netwerk-correspondent spreekt daarbij de tekst in ‘er komen steeds meer aanwijzingen dat Palestijnen bij de stichting van Israël op grote schaal etnisch zijn gezuiverd’. Intussen levert een Nova-redacteur in de ondertiteling commentaar: ‘Terwijl EénVandaag en Netwerk hier de zoveelste obligate uitzending over het Midden-Oostenconflict verzorgen, onthullen wij .’

Maarten: Wat een uiterst complexe manier is om te zeggen: ‘Tv is geen geschikt medium om op objectieve wijze informatie over te brengen.’