Naomi Ellemers met Koningin Maxima in 2010, toen de professor de KNAW Merianprijs in ontvangst nam voor haar inzet voor gelijke kansen in de wetenschap.
Naomi Ellemers met Koningin Maxima in 2010, toen de professor de KNAW Merianprijs in ontvangst nam voor haar inzet voor gelijke kansen in de wetenschap. © ANP

NWO discrimineert vrouwelijke wetenschappers

Door seksediscriminatie zijn in de periode 2010-2012 bij wetenschapsfinancier NWO dertig vrouwelijke wetenschappers minder aan de bak gekomen dan wanneer ze gelijke kansen zouden hebben gehad. Dat blijkt uit een studie in het tijdschrift PNAS. NWO gaat de procedures voor kwaliteitsbeoordeling aanpassen.

De wetenschapsfinancier gaat leden van beoordelingscommissies anti-seksismecursussen aanbieden

Vrouwelijke aanvragers hebben volgens de studie van de psychologen Naomi Ellemers en Romy van der Lee bij NWO 14,9 procent kans op een beurs voor wetenschappelijk onderzoek, tegen mannen 17,7 procent. Vrouwen vragen 42 procent van de beschikbare beurzen aan, maar krijgen daarvan slechts 38 procent. Per jaar gaat het om ongeveer 40 miljoen euro die te verdelen is. Het sekseverschil ontstaat bij beoordeling door selectiecommissies, die de persoonlijke kwaliteiten van vrouwelijke kandidaten systematisch lager inschatten, laat het onderzoek zien. De voorstellen zelf zijn kwalitatief wel even goed.  

De wetenschapsfinancier die jaarlijks meer dan 500 miljoen euro verdeelt, gaat daarom de voorzitters en secretarissen en de leden van beoordelingscommissies anti-seksismecursussen aanbieden. Daarnaast is het voornemen om alle teksten in uitnodigingen en instructies sekse-neutraal te maken. Onderzocht wordt hoe. 'Dat er een verschil bestaat, ondanks onze inspanningen, weten we', zegt een NWO-woordvoerder. 'Deze studie biedt aanknopingspunten om er wat aan te doen.'

Beurs

De weinige vrouwen die er zijn, zijn zo opvallend en goed dat ze dezelfde kansen krijgen als hun mannelijke collega's

Onderzoekster Romy van der Lee

Spinozaprijswinnaar Ellemers onderzocht samen met de Leidse sociaal wetenschapper Van der Lee sekseverschillen in het toekenningsbeleid van NWO. In totaal werden daartoe de dossiers van 2.823 aanvragers van een zogenoemde Veni-beurs in detail bekeken. Zo'n Veni-beurs voor beginnende onderzoekers wordt meer en meer een noodzakelijke stap naar een eventueel hoogleraarschap op een universiteit. NWO gaf zelf de opdracht voor de studie nadat in Europees verband ook al zulke genderverschillen aan het licht waren gekomen.  

Opmerkelijk is dat de achterstelling van vrouwen in de Veni-rondes juist optreedt in de minder exacte gebieden zoals levenswetenschappen, gedragswetenschappen of medische wetenschappen, waarin wel meer vrouwen actief zijn maar de competitie om het beperkte aantal beurzen nog veel feller is. Juist daar blijken vooroordelen harder mee te spelen in de vaak pijnlijke beslissingen. In de exacte vakken hebben meedingende vrouwen dezelfde kans een beurs te krijgen als mannen, zegt Van der Lee. 'De weinige vrouwen die er zijn, zijn zo opvallend en goed dat ze dezelfde kansen krijgen als hun mannelijke collega's.'

Taalgebruik

Aanpassing van de procedures lijkt me het minste dat NWO kan doen

Catholijn Jonker, voorzitter van het Landelijk Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren

Volgens de studie staan de instructies en formulieren bij NWO nog vol 'gendered' taalgebruik, vooral als het over kwaliteit gaat. Een 'aanvrager' dient 'zijn' cv op te sturen. Woorden als 'uitdagend' en 'excellent' worden veel gebruikt, terwijl ze volgens eerder onderzoek onbewust meer met mannen worden geassocieerd dan vrouwen. Bewustwording daarvan is een belangrijke stap, aldus NWO. Volgens onderzoekster Van der Lee heeft het geen zin om meer vrouwen in de beoordelingscommissies aan te stellen. Nu is gemiddeld eenderde van de leden vrouw. Uit het nieuwe onderzoek blijkt echter ook dat het aantal vrouwen geen effect op de sekseverschillen bij toekenningen heeft. 'Iedereen heeft impliciete vooroordelen, man en vrouw', zegt de onderzoekster. 'Die zijn hardnekkig.'

Maandagavond noemde in het KennisCafé in De Balie in Amsterdam de Delftse informaticus en voorzitter van het Landelijk Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren Catholijn Jonker de cijfers over de NWO-beurzen 'onluisterend'. Jonker: 'Aanpassing van de procedures lijkt me het minste dat NWO kan doen.'